De turbulente opkomst en ondergang van Napster

Napster werd in 1999 opgezet door Shawn Fanning en Sean Parker. De naam Napster kwam van Shawn Fannings bijnaam die hij kreeg op school naar aanleiding van zijn haarstijl. De 17-jarige Fanning studeerde aan de Norteastern University computerwetenschappen toen hij het filesharingprogramma maakte als uitdaging naast zijn studie. Hij kwam op het idee doordat zijn kamergenoot geregeld MP3-tjes downloadde en afspeelde en veel klaagde over de onbetrouwbaarheid van sites die muziek aanboden.

Fanning deed al aan crowdsourcing voordat het woord tien jaar later zou worden uitgevonden en consulteerde via chatrooms meer muziekdownloaders. Op basis van die informatie ging hij aan de slag. Door te zorgen dat muziekliefhebbers onderling bestanden konden uitwisselen, wilde hij de betrouwbaarheid en de kwaliteit van het aanbod vergroten. De backend van het systeem werd gemaakt door zijn vriend Jordan Mendelson.

Oom John neemt heft in handen

De dienst kende direct bij aanvang een enorme toeloop van gebruikers, maar ging op zijn hoogtepunt binnen twee jaar ten onder. In die korte tijd gebeurden er van alles rond en met Napster. Zo wist John Fanning, de oom van Shawn, zich in te kopen binnen Napster en maar liefst 70 procent van de aandelen in handen te krijgen. Hij kon dat doen doordat Shawn in hoge mate afhankelijk was van de financiële steun van zijn oom en een groot deel van het werk aan Napster werd gedaan op de werkvloer van NetGames, het bedrijf van zijn oom. Later nam John Fanning de leiding van het bedrijf over als ceo en presenteerde zich sindsdien als een van de oprichters.

Maar de eerste echte ceo was Eileen Richardson, die negen maanden lang de leiding had over Napster. Zij kon de druk van de muziekindustrie niet aan, zo blijkt uit een coverstory van Businessweek uit 2000. Opvolger Hank Barry nam als interim ceo de leiding van haar over en investeerde miljoenen dollars in het bedrijf om vervolgens in een salvo aan rechtszaken te belanden, onder meer aangespannen door de Recording Industry Association of America (RIAA).

Muziekindustrie opent het vuur

Want al snel lag de dienst onder zwaar vuur van die muziekindustrie, die geschrokken was van de vele tientallen miljoenen gebruikers die Napster inmiddels had aangetrokken. De RIAA claimde dat zij enorme verliezen leed doordat er muziek werd uitgewisseld zonder dat daarvoor werd betaald. Een flagrante schending van het copyright, vonden de tot dan toe ongenaakbare platenbazen.

Al in juli van het jaar 2000, een jaar nadat Napster was gelanceerd, hing het voortbestaan van de uitwisseldienst aan een zijden draadje. De uitkomsten van de eerste rechtszaken stonden op stapel. Meer en meer nam John Fanning de touwtjes in handen, heilig overtuigd dat ze alle rechtszaken zouden winnen. "Vanaf het eerste begin hebben we de intentie gehad om de wet te eerbiedigen", zei Fanning in die tijd.

Ook Metallica is boos

Naast de RIAA was een van de eerste partijen die Napster aanklaagde, de band Metallica. De hardrockers ontdekten dat vrijwel al hun materiaal, zelfs demo's, uitgewisseld werd via Napster. Niet snel erna spande ook rapper Dr. Dre een rechtszaak aan. De beide zaken werden door Napster in der minne geschikt, maar dat was al nadat de dienst in 2001 door de rechter werd neergehaald in een zaak die door verschillende platenmaatschappijen was aangespannen.

De uitspraak van de Court of Appeals for the Ninth Circuit verplichtte Napster om de activiteiten op het netwerk te monitoren en de toegang tot copyrightbeschermde content af te schermen. Dat lukte Napster niet en dus moest het in juli 2001 het netwerk sluiten.

Betaalde dienst

Nadat er daarna miljoenen was betaald aan de copyrighthouders voor gedane en toekomstige overtredingen van het copyright, trachtte Napster door te gaan als besloten dienst, waarvan je tegen betaling lid kon worden. In het voorjaar van 2002 stond Napster 3.0 klaar om van start te gaan, maar opnieuw gooiden problemen met de muziekindustrie roet in het eten.

Op 17 mei maakte Napster bekend dat het voor 85 miljoen dollar zou worden gekocht door het Duitse Bertelsmann en diende direct een faillissementsaanvraag in bij de rechter. Bertelsmann wilde namelijk niet de enorm opgelopen schuldenlast van Napster overnemen. Maar de rechter blokkeerde die deal en dwong Napster zijn activiteiten te staken.

Roxxio neemt merk Napster over

Uit de failliete boedel verkreeg Roxxio, een bedrijf dat in digitale media diverse software maakt, het merk Napster. Het hernoemde de eigen service Pressplay tot Napster 2.0 en lanceerde in 2006 Free Napster. In 2007 behaalde de dienst nog een omzet van 111 miljoen dollar, maar winstgevend werd het niet. In hetzelfde jaar 2007 werd een verlies gedraaid van bijna 37 miljoen dollar. In 2010 werd Free Napster gestopt.

De betaalde muziekdienst was inmiddels al in 2008 gekocht door Best Buy voor een prijs van 121 miljoen dollar. De elektronicaketen deed de muziekdienst afgelopen oktober over aan Rhapsody, die nu de naam Napster heeft geschrapt. Waarmee na twaalf jaar definitief een einde is gekomen aan een roemruchte naam.

Oprichters nog steeds actief

De Napster-hoofdrolspelers van het eerste uur hebben na de ondergang van het bedrijf in 2001 overigens niet stil gezeten. John Fanning is nog steeds internetinvesteerder via Netcapital, Shawn Fanning richtte eerst samen met Mendelson SNOCAP op, eveneens een online muziekdienst. Mendelson stapte in 2007 over naar LinkedIn, dat hij dit jaar verliet om SeatMe te starten.

Fanning was toen alweer weg bij SNOCAP om in 2006 Rupture op te zetten, een profielensite voor online gamers. Dat werd twee jaar later voor 15 miljoen dollar gekocht door Electronic Arts, waar hij tevens in dienst trad. In 2009 werd hij in een grote ontslagronde met zijn team afgeserveerd. Daarna startte Fanning het bedrijf Path.

De beruchte Sean Parker

Sean Parker is wellicht de meest bekende Napster. Hij figureerde in de film The Social Network, die over Facebookoprichter Mark Zuckerberg gaat. Parker richtte na het faillissement van Napster het bedrijf Plaxo op, het online adressenboek. Daar werd hij twee jaar later aan de kant gezet door de investeerders in een door veel geruchten omgegeven zaak, waarbij Plaxo naar het schijnt zelfs privédetectives inhuurde.

In 2004 ontmoette Parker Zuckerberg en hij kreeg de leiding van het bedrijf. In 2005 werd hij gearresteerd op verdenking van cocaïnebezit, maar het kwam niet tot een rechtszaak. Wel werd hij als president van Facebook geloosd. In 2010 investeerde Parker 15 miljoen dollar in Spotify en nam zitting in de raad van toezicht van het bedrijf. Parker zou aan de wieg staan van de samenwerking van Spotify met Facebook. In 2011 kwam Parker Shawn Fanning weer tegen; samen hebben ze het bedrijf Airtime opgericht. Parkers vermogen wordt door Forbes geschat op 2,1 miljard dollar.