De burger is de schurk (column)

In de film Batman: the Dark Knight laat Batman een geprepareerde telefoon achter in het hoofdkantoor van de schurk om zo op afstand te kunnen spioneren. In de telefoon zit een soort sonar die een 3D interpretatie van de omgeving kan maken. Op deze manier is op afstand te zien waar in het gebouw de schurk zich bevindt.

Later in de film heeft Batman deze sonardevice geupload naar alle mobiele telefoons in Gotham City. Op een enorm scherm krijgt hij een 3D weergave te zien van alle mobiele telefoons in Gotham City en daarmee een totaalbeeld van de stad. Uiteraard wordt dit slechts gebruikt voor het goede doel: het verslaan van de schurken.

Spionagesoftware

Ik moest aan deze scènes denken toen ik gisteren op Webwereld las dat op tenminste 141,3 miljoen mobiele telefoons een geavanceerd stuk spionagesoftware staat geïnstalleerd waarmee providers en telefoonfabrikanten toetsaanslagen kunnen uitlezen, SMS'jes meelezen en zelfs beveiligde verbindingen met banken weten te achterhalen.

Het meest schokkende aan deze zaak vind ik het feit dat 141,3 miljoen mensen kennelijk worden afgeluisterd zonder dat iemand het weet. De telefoons met deze spionagesoftware zijn verkocht aan argeloze consumenten, zonder dat ze werden gewaarschuwd voor mogelijke spionage.

Geen ethisch besef

Het bedrijf achter deze gigantische spionageoperatie lijkt niet het minste ethische besef te hebben. "We doen dit voor de fabrikant en gaan er zorgvuldig mee om", is hun verweer. Aha. Als je er "zorgvuldig mee omgaat" is het kennelijk uitstekend om SMS'jes van burgers te lezen of hun geheime bankinlogcodes te achterhalen.

Als Google wifi's wil aftappen wordt Google daarvoor terecht op het matje geroepen. Als de overheid het internet wil controleren met deep packet inspection ontstaan daarover terecht verhitte debatten. Privacy is tenslotte een van de hoekstenen van de open democratie. Toch was het kennelijk mogelijk, of beter gezegd: de gewoonste zaak van de wereld, om 141,3 miljoen telefoongebruikers te bespioneren, zonder dat er ook maar een haan naar kraaide. Dat geeft te denken.

Zorgvuldig bestaat niet

Misschien kunnen de providers en telefoonfabrikanten nog iets leren van de hierboven beschreven scènes uit Batman: the Dark Knight. De les die daaruit valt te leren is namelijk dat er niet zoiets bestaat als het schenden van privacy en daar "zorgvuldig mee omgaan".

Het schenden van privacy is in Batman: the Dark Knight een verachtelijke daad die als noodzakelijk kwaad wordt ingezet om een nog groter kwaad te bestrijden. Met als even noodzakelijk gevolg dat het niet bij één keer blijft maar uiteindelijk als wapen wordt ingezet om, zij het tijdelijk, totale controle uit te oefenen.

Wachten op de noodzaak

Dat is precies het grote gevaar van die 141,3 miljoen telefoons met spionagesoftware. Het is wachten op de "noodzaak" die producent of providers zien om hun bij elkaar bespioneerde gegevens niet langer "zorgvuldig" te behandelen maar in te zetten om een in hun ogen "groter kwaad" te bestrijden. En het vergt niet al te veel fantasie om te bedenken dat een overheid, die zichzelf Batman waant en strijdt tegen de schurk die de burger heet, wel eens zou kunnen eisen om dit spionagewapen te mogen inzetten in gevallen waarin dat "noodzakelijk" wordt geacht.

In beide gevallen worden de spionagetelefoons gebruikt om voor "de goede zaak" te strijden, alleen is in beide gevallen die goede zaak niets meer dan een subjectief oordeel. Het is dus niet eens nodig om scenario's te schetsen waarin de bankgegevens van 141,3 miljoen telefoonbezitters in handen van criminelen vallen.

Londense rellen

Wie nu nog moeite heeft met de realiteitswaarde van bovengenoemde scenario's breng ik graag Londense rellen in het zeer recente verleden in herinnering: in dat geval opperde de overheid om het Blackberry-pingverkeer lam te leggen, censuur dus. Ik weet zeker dat diezelfde overheid maar wat graag had willen beschikken over spionageapparatuur waarmee sms'jes, locaties en internetbezoek van "rellende jongeren" konden worden uitgelezen. You do the math.