Het moet van Europa

Donner kon ze niet leveren. De minister heeft het wel geprobeerd, maar erg overtuigend was het nooit. De parlementariërs konden vrij eenvoudig ontdekken dat Donner in onvolledige en onjuiste informatie grossierde.

Eén keer vertelde de minister dat Nederland allang een algemene bewaarplicht heeft (niet waar, er geldt slechts een plicht van drie maanden voor pre-paid gsm), de andere keer dat half Europa de maatregel allang heeft ingevoerd (niet waar, slechts in Ierland en Italië zijn aanbieders daadwerkelijk verplicht gegevens te bewaren).

Wat de minister naliet was een duidelijk verhaal waaruit bleek dat een bewaarplicht noodzakelijk is voor de opsporing van misdaad in Nederland. De Erasmus Universiteit kreeg daarom opdracht dit eens haarfijn uit te zoeken.

De onderzoekers hebben 65 opsporingsdossiers onderzocht waarin verkeersgegevens een belangrijke rol hebben gespeeld. In de onderzoeksverantwoording wordt al meteen een voorbehoud gemaakt: "Het feit dat er uit de aangeboden selectie 65 dossiers zijn gevonden waarbinnen het gebruik van historische verkeersgegevens een (belangrijke) rol heeft gespeeld, kan niet leiden tot de wetenschappelijk onderbouwde conclusie dat die gegevens dus van (essentieel) belang zijn voor alle opsporingsonderzoeken."

Het wordt pas vervelend voor de minister wanneer de onderzoekers ook nog eens vaststellen dat ze geen conclusie kunnen trekken over de noodzaak van een bewaarplicht. Dat kan volgens de onderzoekers alleen wanneer de 65 opsporingsdossiers voorbeelden bevatten van onderzoek dat is stukgelopen of ernstig is vertraagd door het ontbreken van verkeersgegevens. "In de aangeleverde opsporingsonderzoeken zijn dergelijke dossiers niet aangetroffen."

Dat is een cruciale en vernietigende conclusie. Want als er in de opsporing geen grote knelpunten bestaan bij het verkrijgen van verkeersgegevens dan is een pleidooi voor een bewaarplicht zinloos. Immers, de bewaarplicht moet ervoor zorgen dat verkeersgegevens bewaard worden omdat deze anders verloren gaan voor de politie. Uit het rapport blijkt dus dat de opsporing prima uit de voeten kan met een wereld zonder bewaarplicht.

Het rapport noemt allerlei voorbeelden van politie-onderzoek waarbij verkeersgegevens een belangrijke rol hebben gespeeld: poging tot moord, bedreiging, ontvoering en drugstransporten. In alle voorbeelden was het gebruik van verkeersgegevens belangrijk voor het oplossen van het misdrijf. Uit alle voorbeelden blijkt ook dat politie en justitie bevoegd waren om de verkeersgegevens te vorderen en dat de aanbieders deze ook konden verstrekken. "De door de opsporing gevraagde gegevens werden in nagenoeg alle onderzochte zaken geleverd." De onderzoekers konden blijkbaar geen knelpunten ontdekken bij het opvragen. "Uit het onderzoek is naar voren gekomen dat er geen problemen worden ondervonden bij de verkrijging van de bij de aanbieders van telecommunicatienetwerken en -diensten opgevraagde historische gegevens."

De onderzoekers hebben zich echter niet beperkt tot empirisch onderzoek. Ze zijn ook met vertegenwoordigers van politie en justitie gaan praten. De onderzoekers maken duidelijk dat de gevolgen van een bewaarplicht bezien moeten worden vanuit het perspectief van de opsporing: "welke bewaartermijn voldoet aan de wensen van de opsporende instanties?".

Vervolgens krijgen de politie-instanties ruim baan om in het rapport hun wensenlijst te presenteren. Daarbij gaat het niet meer om de vraag welke problemen zij in de opsporing ondervinden maar welke gegevens misschien handig zijn in de toekomst. Op het gebied van internetgegevens komen de geïnterviewden met een wensenlijst die in alle opzichten verder gaat dan wat Donner en de zijnen voorstellen.

De opspoorders willen dat de internetaanbieders alle url's gaan vastleggen die hun klanten bezoeken. Ook willen ze een lijst van alle ip-adressen waarmee de computer van een gebruiker contact zoekt. Daar valt dus ook peer-to-peer gebruik onder. Vervolgens wil de politie ook weten hoeveel data een gebruiker per sessie up- of downloadt. Bovendien wil de politie de bewaarplicht ook laten gelden voor webhosting en internetcafés.

De conclusies van het rapport laten de lezer in verwarring achter. Want hoewel de onderzoekers vaststellen dat het prima gaat in de opsporing, zijn de wensen van de politie en justitie vertegenwoordigers vervolgens aanleiding toch een bewaarplicht aan te bevelen.

Op 28 juni sprak de Eerste Kamer met minister Donner over het rapport. CDA-senator Hans Franken, tevens hoogleraar recht en informatica aan de Universiteit Leiden, liet geen spaan heel van de conclusies. Nu het rapport geen noodzaak aantoont, zijn de pleidooien van Donner en de politie wat hem betreft bijzaak geworden. Bovendien had Franken zeer goed onderbouwde argumenten over de kosten, de effectiviteit en de uitvoerbaarheid van de bewaarplicht. Donner was, tegen zijn gewoonte in, sprakeloos. Hij had geen antwoord op het spervuur van de hoogleraar en partijgenoot.

In september zal het parlement verder spreken over het Erasmus rapport. Donner liet al een klein beetje doorschemeren over welke boeg hij het wil gooien. Wanneer een grote meerderheid van de Europese landen de bewaarplicht toch wil invoeren, dan moet Nederland meegaan. Dat het Erasmus onderzoek geen noodzaak aantoont, is dan minder belangrijk. Misschien is Nederlands instemming met een bewaarplicht wel te verzilveren, bijvoorbeeld met een lagere bijdrage aan de Europese begroting, zo opperde onderzoeker Mevis in de Staatscourant.

Dat klinkt alsof er veel onderhandeld gaat worden deze zomer. In alle stilte, achter de schermen. De minister zal er alles aan doen om het rapport weg te poetsen omdat hij de strijd in de Eerste en Tweede Kamer er niet mee kan winnen. Hij zal dan een nieuw argument bij de Kamer proberen: het moet van Europa.