IBM viert honderdste verjaardag

Terwijl IBM niet meer op alle ict-fronten groot of leidend is, heeft het bedrijf wel veel basale technieken en componenten voortgebracht en groot gemaakt. Hele ict-sectoren (leveranciers en gebruikers) danken hun bestaan aan IBM. Zo is DRAM (dynamic random access memory) bedacht bij IBM, de harde schijf (de RAMAC uit 1956), het maar niet uitstervende mainframe (S/390), naast moderne, vooruitstrevende vindingen op nanogebied. IBM is dan ook al jaren patentkampioen.

Pc, elektrische typemachine

IBM is de bakermat van veel essentiële computervindingen, die het bedrijf niet altijd zelf uitwerkte. De oorsprong van de 'pc' (personal computer) zoals die nu algemeen bekend is, ligt bij IBM. Apple was weliswaar eerder met zijn Apple ][, maar die computer voor persoonlijk gebruik gold als 'microcomputer' (net als bijvoorbeeld de Commodore 64) en heeft niet de grote markt van pc-compatibele computers opgeleverd. Dat is te danken aan Microsoft's DOS en Compaq's kloon-pc's.

Uiteindelijk heeft IBM het op de pc-markt afgelegd tegen de goedkopere en snellere concurrentie. De zwaar verlies lijdende pc-divisie is in 2004 verkocht aan het Chinese bedrijf Lenovo. Ook de harde schijf is een 'commodity' geworden waarin andere leveranciers groot zijn geworden. IBM heeft in 2002 zijn harde schijf-divisie verkocht aan het Japanse Hitachi.

Vóór het idee van een persoonlijke computer was er de typemachine, waar IBM ook groot in was. Het bedrijf heeft in 1933 een fabrikant van elektrische typemachines opgekocht. Dat apparaat werd twee jaar later commercieel groot gemaakt en in 1961 verbeterd met het letterballetje (in de Selectric typemachines).

Indirecte invloed

IBM is ook de indirecte veroorzaker van ict-zaken die tegenwoordig gewoon, basaal of zelfs alweer achterhaald zijn. Een voorbeeld zijn de zogeheten minicomputers: voor die tijd zware servers, maar relatief kleiner - en goedkoper - dan mainframes. Die machines hebben informatietechnologie betaalbaar en bruikbaar gemaakt voor een hele nieuwe markt.

Ict was dankzij machines van Digital (DEC), HP en Sun niet langer voorbehouden aan de zeer grote ondernemingen en aan overheden. Computers kwamen in gebruik bij middelgrote bedrijven en op welgestelde scholen, zoals die waar een jonge Bill Gates zijn eerste software maakte (op een DEC PDP-10). Waaronder BASIC voor de eerste persoonlijke computer: de zelfbouwkit van de MITS Altair. Later volgden Apple en Commodore met kant-en-klare microcomputers, waar IBM op reageerde met de oorspronkelijke pc.

Kaas wegen, inklokken

Tegenwoordig is het honderd jaar oude IBM vooral groot in ict-dienstverlening, met zijn financieel goed draaiende Global Services-divisie. Het is daar uitgekomen via software en hardware, waar een flink deel van het bedrijf nog altijd mee bezig is. Maar de oorsprong van IBM zit dus in hele andere apparaten. Telmachines voor volkstellingen, weegschalen (ook compleet met snijmachines) voor bijvoorbeeld kaas en vlees, en tijdmeters en 'inklokapparaten' voor arbeiders.

Die drie nogal verschillende activiteiten waren vóór 16 juni 1911 dan ook drie verschillende bedrijven. Met wel een belangrijke overeenkomst: ze maakten alledrie machines die dingen berekenden, dus aan 'computing' deden. In 1911 fuseerden CTR (de Computing-Tabulation-Recording), CSC (de Computing Scale Company), en ITR (de International Time Recording company).

Dat samengaan heeft computerreus IBM opgeleverd (dat pas in 1924 die naam kreeg), die pas veel later serieus in de computers is gegaan - en daar zelfs nog aan heeft getwijfeld. Beroemd is dan ook de uitspraak die wordt toegeschreven aan grondlegger Thomas J. Watson senior (IBM topman van 1914 tot 1956) die in 1943 een wereldmarkt van vijf computers voorzag. Zijn opvolger en zoon zag wel brood in computers.

Holocaust

Overigens zijn de telmachines van IBM in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog door de Duitse vestiging geleverd aan het nazi-regime om de Joodse bevolking in kaart te brengen. Die collaboratie heeft IBM in 2001 nog imagoschade opgeleverd door het boek 'IBM en de Holocaust'. Daarin stelt de Amerikaanse onderzoeksjournalist Edwin Black dat het Amerikaanse hoofdkantoor willens en wetens de zogeheten Hollerith-telmachines aan nazi-Duitsland heeft geleverd. IBM spreekt dat tegen.