Breedband: hoe lang gaat adsl nog mee?

Breedband bestaat in vele smaken, waarvan adsl, kabel, glasvezel en het draadloze wifi de bekendste zijn. Voor de beheerders van de verschillende infrastructuren staat er erg veel op het spel. De strijd is in 2004 echter allang niet meer voorbehouden aan de aanbieders. De politiek bemoeit zich er volop mee. Het nut van glasvezel-tot-in-de-woonkamer staat hierbij centraal.

Woningbouwverenigingen en gemeentebesturen beginnen warm te lopen voor glasvezel. Een hoogwaardig glasvezelnetwerk is noodzakelijk om allerlei breedbanddiensten, bijvoorbeeld op het gebied van zorg, te kunnen aanbieden, zo menen zij. Aangezien de markt niet staat te springen om zwaar te investeren, moet de (semi-)overheid zelf het voortouw nemen. Dat is althans de mening van steeds meer gemeenten. Dergelijke plannen roepen echter veel weerstand op bij de kabelbranche.

In 2004 komt de ene na de andere gemeente met een ambitieus glasplan. Uiteraard roeren met name de grote steden zich op dit gebied, maar ook kleinere plaatsen en woningbouwverenigingen kunnen naar eigen zeggen niet achterblijven. In diverse steden wordt al geëxperimenteerd met glasvezel. Zo hebben onder meer in Nijmegen vierduizend studenten in hun studentenflat een glasvezelaansluiting gekregen en worden in Nuenen, Eindhoven en in Deventer duizenden woningen op het glasvezelnet aangesloten.

In het najaar besluiten Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht hun krachten te bundelen onder de naam G4. De steden hebben haast met de aanleg van glasvezelnetwerken naar iedere meterkast. De G4 wil een netwerk dat voor ieder onder gelijke voorwaarden toegankelijk is. De afzonderlijke steden lieten zich eerder al in soortgelijke bewoordingen uit.

Zij kiezen hierbij, net als andere gemeenten, nadrukkelijk voor een publiek-private samenwerking bij de aanleg van deze infrastructuur. Marktpartijen zouden echter de belangrijkste rol moeten spelen. Uiteindelijk moet de hoogwaardige infrastructuur leiden tot de komst van allerlei nieuwe diensten.

De stellingname van de steden past naadloos in een advies van de Impulscommissie Breedband. Deze stelt onder meer dat de overheid miljoenen zou moeten investeren om de aanleg van de volgende generatie breedbandnetwerken door gemeenten te stimuleren.

Landelijk netwerk

Al deze lokale initiatieven staan los van het landelijk beleid rondom glasvezel en komt hier in een enkel geval zelfs hard mee in aanvaring. Begin dit jaar kondigt minister Brinkhorst van Economische zaken een onderzoek aan naar de haalbaarheid van een nationaal glasvezelnetwerk. Volgens berekeningen kost de aanleg van zo'n landelijk netwerk minimaal acht miljard euro.

Gaandeweg het jaar wordt duidelijk dat de overheid dit geld niet gaat ophoesten. Minister Brinkhorst benadrukt op diverse bijeenkomsten dat van de landelijke overheid op dit gebied hooguit een sturende rol mag worden verwacht en het kabinet geen geld wil uittrekken voor de uitrol van een landelijk glasvezelnetwerk, zoals door KPN bepleit. Het kabinet is van mening dat door de gezonde marktwerking er momenteel een prima infrastructuur ligt. Nadrukkelijk wil Brinkhorst geen technologiekeuze maken, bijvoorbeeld voor glasvezel.

Liever verlegt de minister de nadruk op de ontwikkeling van diensten, zo blijkt uit de in april gepresenteerde Breedbandnota. Want hieraan schort nog het een en ander, zo blijkt hieruit.

Ad Scheepbouwer, topman van KPN, is erg teleurgesteld in de afwachtende houding van de rijksoverheid: "De Nederlandse overheid zou een visie moeten hebben over wat voor breedbandinfrastructuur we moeten hebben." Scheepbouwer vreest voor versnippering. "Wij trekken glas, de kabelaars trekken glas. Als dat zo doorgaat, krijgt straks alleen de Randstad glasvezel." Voor Scheepbouwer is het simpel. "Er komt ofwel één glasvezelinfrastructuur of helemaal niet." De benodigde miljarden kunnen volgens Scheepbouwer onmogelijk door één partij worden opgehoest.

En dat is jammer, vindt de KPN-topman, want glasvezel is hét medium voor de toekomst. "Op dit moment is glas de enige infrastructuur met een bijna oneindige capaciteit. Draadloos biedt dat nog niet." KPN wil dan ook graag samen met de kabelaars en de overheid komen tot een gezamenlijk nieuw glasvezelnetwerk. Van beide hoeft de telco geen steun de verwachten.

Kabellobby

De branchevereniging van de kabelaars, de Vecai, laat namelijk geen gelegenheid onbenut om te benadrukken dat de kabelsector helemaal niet zit te wachten op een landelijk glasvezelnetwerk. "Wij zijn klaar voor de toekomst. Als KPN dat niet is, is dat hun probleem", aldus Rob van Esch van de Vecai op een bijeenkomst. De Vecai wijst op de vele pilotprojecten die de verschillende kabelaars voeren. Zo experimenteren Casema en CAI Westland met Fiber to the Home en Essent met Ethernet to the Home.

Een onderzoek van de TNO komt de Vecai ook niet slecht uit. Het onderzoeksinstituut concludeert dat de aanleg van een glasvezelnetwerk in Nederland niet nodig is. De huidige kabelnetwerken zouden nog jaren kunnen voldoen aan de stijgende vraag. Het onderzoek werd overigens verricht in opdracht van de Vecai.

Eind dit jaar boekt de Vecai een belangrijke overwinning als minister Dekker van VROM woningbouwvereniging Rentré uit Deventer op de vingers tikt. Net als onder meer Portaal is deze vereniging vergevorderd met zijn glasvezelactiviteiten.

Rentré acht glasvezel van groot belang voor nieuwe diensten voor bewoners en wil bovendien niet afhankelijk zijn van één beheerder. In het geval van Deventer is dat Essent. Daarom heeft Rentré een nieuw glasvezelbedrijf in het leven geroepen: Y-3net. In de startfase worden 1100 woningen aangesloten. Iedereen in de wijk kan gebruik van maken, maar verplicht is dat niet. Bewoners krijgen voor zestig euro per maand internet, telefonie en een tv-pakket. Rentré is van plan ook de rest van de stad van glasvezel te voorzien.

Minister Dekker stelt echter onomwonden dat Rentré moet stoppen met zijn glasvezelproject. Op grond van het Besluit beheer sociale-huursector (BBSH) mogen wooncorporaties zich niet actief bemoeien met de aanleg van glasvezel buiten de woningen, aldus Dekker. Dat veel verenigingen dit toch doen, is de kabelsector al tijden een doorn in het oog. De Vecai vroeg minister Dekker al eerder in een open brief op te treden tegen woningbouwverenigingen die zich actief bezighouden met de aanleg van glasvezel. Het verzoek bleek niet aan dovemansoren gericht. Desondanks zegt Rentré gewoon door te gaan met alle voorbereidingen.

In het breedbanddebat dat in december in de kamer werd gevoerd blijkt dat de verschillende politieke partijen sterk van mening verschillen over de rol van de overheid bij de aanleg van glasvezel. Aan het ene kant van het spectrum staat de VVD, dat net als de Vecai verklaard tegenstander is van rechtstreekse overheidsbemoeienis. "Het is ongehoord dat gemeenten willen investeren in infrastructuur waar geen bedrijf geld voor wil uittrekken", stelt Fadime Ã-rgü van de VVD.

Bij GroenLinks bestaat aanmerkelijk meer begrip voor de wens van de gemeenten om zelf een glasvezelnet aan te leggen. "De lokale overheden doen tenminste wat. Zij steken de spade in de grond", aldus Kees Vendrik (GroenLinks). Hij verwijt minister Laurens Jan Brinkhorst dat hij onduidelijk is over zijn plannen met breedband. GroenLinks en de SP zijn voorstanders van een breedbandnetwerk dat in handen is van de overheid.

Adsl en kabel

De strijd om de gunst van de consument wordt ondertussen niet in de Haagse wandelgangen gevoerd, maar via schreeuwende marketingcampagnes. De consument wordt verleid met steeds hogere snelheden en zaken als gratis aansluitkosten en gratis modems. Zowel adsl-aanbieders als kabelaars blijven hun snelheden verhogen, waarmee de klant de laatste jaren veel meer waar voor zijn geld heeft gekregen. Hiermee zijn veel klanten tot koopjesjager geworden. Zij zijn steeds op zoek naar het voordeligste abonnement en grossieren in gratis modems.

Aan de andere kant beginnen providers steeds vaker gebruik te maken van datalimieten, met name bij de goedkopere pakketten. Op deze manier proberen zij het dataverkeer binnen de perken te houden. De klant heeft immers de weg naar al dan niet gratis muziek en films op het wereldwijde netwerk weten te vinden. Providers spelen hier zelf overigens ook een rol bij. In diverse reclamespotjes wijzen zij de consument op de mogelijkheid gratis en onbeperkt muziek te downloaden.

Mede door de komst van steeds goedkopere pakketten wint breedband in rap tempo terrein, ten koste van het ouderwetse analoge inbellen. Nederland bevindt zich dan ook steevast wereldwijd in de voorhoede wat betreft de breedbandpenetratie. Adsl lijkt hierbij iets harder te groeien dan kabel.

Eigen netwerk

KPN doet op dit vlak erg goede zaken. Het aantal adsl-klanten van het telecombedrijf verdubbelde in een jaar tijd van 609.000 tot meer dan 1,2 miljoen. Begin dit jaar kwam KPN bovendien met de mogelijkheid adsl af te nemen zonder provide. Bij deze adsl-variant, Direct ADSL genaamd, betaalt de gebruiker alleen voor de toegang tot breedbandinternet.

Ook andere providers, zoals Tiscali, @Home en Zon, zien het aantal breedbandklanten hard groeien. Het wordt steeds duidelijker dat het essentieel is om een eigen netwerk te hebben. Tiscali heeft bijvoorbeeld BabyXL, Zon leunt op het Versatel-netwerk, terwijl @Home gebruikmaakt van de kabels van Essent. Van de grote providers is Wanadoo de uitzondering. Deze van oorsprong Franse isp moet noodgedwongen gebruikmaken van het netwerk van KPN.

Dat is geen wenselijke situatie, zo vinden de Fransen. In september kondigt de isp dan ook aan een eigen netwerk te gaan aanleggen. De bouw van het eigen netwerk moet in 2005 van start gaan, zodat Wanadoo niet langer afhankelijk is van de in zijn ogen hoge doorgifteprijs die KPN berekent.

UPC vindt dit blijkbaar geen probleem. Het kabelbedrijf kondigt aan dat het breedbanddiensten wil aanbieden via het adsl-netwerk van KPN. Dit gebeurt in de gebieden waar het concern zelf geen kabels heeft liggen. Niet voor internet, maar voor televisie ziet KPN ook wel wat in het omgekeerde. Dit blijft echter vooralsnog bij een utopische gedachte. De kabelaanbieders hoeven KPN namelijk geen toegang tot hun netwerk te verlenen, zo adviseert de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) aan minister Brinkhorst.

In juni kondigde KPN aan dat het ook televisie wil aanbieden via de netwerken van de kabelaanbieders. De kabelbedrijven hebben tot nu toe echter geen gehoor gegeven aan het verzoek van KPN. Zij voelen er weinig voor om hun monopoliepositie op de kabel op te geven. KPN zal zich voorlopig dus moeten concentreren op zijn deelname in Digitenne. De telco probeert klanten rijp te maken voor digitale televisie door ze korting te geven in combinatie met een adsl-abonnement.

Ontevreden

En de consument? Je zou verwachten dat hij zijn geluk niet opkan bij de steeds hogere snelheden. Dat is niet het geval. Maar liefst eenderde van de respondenten zegt namelijk ronduit ontevreden te zijn over hun downloadsnelheid, zo blijkt uit onderzoek van het Leidse Ping Research. 40 Procent is ontevreden over de pingtijden, die voor het online gamen belangrijk zijn. Verder vindt maar liefst 75 procent dat men te veel betaalt voor het geboden abonnement.

Andere klachten hebben betrekking op storingen (te vaak en te weinig informatie) en de kwaliteit van de helpdesk. Deze is volgens 40 procent slecht tot matig bereikbaar. Bijna een even groot percentage vindt bovendien dat de helpdesk geen verstand van zaken heeft. Over het uiteindelijke effect is 44 procent ontevreden.

Spam

Er speelt nog wat anders. Providers beginnen grote last te ondervinden van de grote hoeveelheden spam en virussen die de netwerken overvliegen. Breedband speelt hierbij een niet te onderschatten rol. Onderzoeksbureau Sandvine stelt zelfs dat zo'n 80 procent van alle spam indirect afkomstig is van breedbandgebruikers.

Veel spammers gebruiken pc's waarvan een achterdeurtje openstaat. Het gaat daarbij om computers die bijvoorbeeld besmet zijn met een virus of een Trojaans paard. Dat er een relatie bestaat tussen sommige virusmakers en spammers is overigens niet nieuw. Verscheidene virusdeskundigen wijzen er al langer op dat bepaalde virussen hoogstwaarschijnlijk worden gemaakt om de verspreiding van spam te faciliteren. Op die manier wordt het schrijven van virussen een lucratieve bezigheid: besmette computers met een breedbandverbinding kunnen immers verhuurd worden aan spammers.

Toekomst

Het komende jaar zullen zowel adsl- als kabelproviders doorgaan met het doorgeven van hogere snelheden. De kabelbranche heeft hier al enkele voorproefjes van gegeven. Adsl-aanbieders zullen zich wat meer moeite moeten getroosten omdat de huidige adsl-infrastructuur aan zijn grens zit met snelheden tot maximaal 8 Mbps, waarvan er 'slechts' vier kunnen worden gegarandeerd.

Het wachten is dan ook op de opvolger van de huidige adsl-standaard. Hierover is nog geen duidelijkheid. Met adsl2 zijn hogere snelheden mogelijk, maar de huidige generatie modems ondersteunt deze niet zondermeer.

In Nederland zijn diverse internetaanbieders, waaronder Tiscali, Versatel en Bbned, al enige tijd bezig met de voorbereidingen voor adsl2 en adsl2+. Ook KPN onderzoekt de mogelijkheden voor sneller internet, maar zegt nog geen keuze voor de achterliggende technologie te hebben gemaakt. Dit bemoeilijkt de voortgang. De providers kunnen namelijk niet met de technologie aan de slag omdat zij afhankelijk zijn van KPN, dat nog in 'verkennende fase' zit en zich niet wil vastpinnen op één specifieke technologie. KPN onderzoekt de mogelijkheden van adsl2, adsl2+ en vdsl en hoopt begin 2005 tot een keuze te zijn gekomen.

Wat het dienstenaanbod voor de consument betreft verwachten kenners een doorbraak voor bellen via internet. De populariteit van een programma als Skype stijgt nu al in rap tempo. Verder komen steeds meer providers met de mogelijkheid goedkoop te bellen via hun breedbandverbinding.