Duitse consumenten verklaren bewaarplicht de oorlog

Met die boodschap kwamen Ricardo Cristof Remmert-Fontes van Arbeitskreis Vorratdatenspeicherung, een actiegroep tegen de bewaarplicht verkeersgegevens, en Erik Josefsson van de burgerrechtenbeweging Electronic Frontier Foundation (EFF). Zij vertelden in hun lezing over het doorgeven en bwaren van passagiersgegevens en de bewaarplicht verkeersgegevens op het Chaos Computer Camp in Berlijn deze week.

De tegenstanders zeggen bijna 30.000 machtigingen te hebben om naar de rechter te stappen en te vragen de wet ongeldig te verklaren, die de Europese richtlijn voor het bewaren van verkeersgegevens regelt. De wet treedt in Duitsland op 1 januari in werking, waardoor vanaf dat moment wordt zes maand wordt opgeslagen wie met wie belt of mailt, wanneer iemand online is of zijn GSM heeft aanstaan en waar de mobiele telefoons zich bevinden. "De Europese commissie beweert een onderzoek naar de gevolgen te hebben gedaan, maar er blijkt nergens uit dat zij ook gekeken hebben naar de grondwettelijke houdbaarheid", zegt Josefsson.

Ongrondwettelijk

De 120-pagina's tellende juridische klacht bepleit dat het bijhouden wanneer mensen bellen, online zijn en met wie zij online omgaan in strijd is met de Duitse en waarschijnlijk ook Europese mensenrechten. De gerechtelijke procedure moet toetsen of dat inderdaad ook het geval is. De rechtszaak is de grootste gezamenlijke zaak van burgers uit de Duitse geschiedenis. In november hadden zich al 13,000 Duitsers aangemeld en door acties is dat aantal gegroeid.

Als het aan de actievoerders ligt dan straalt het effect uit over de hele Europese Unie. "Idealiter accepteert het gerechtshof onze argumenten en stuurt het ook door naar het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. In dat geval zou het zelfs kunnen leiden tot een Europees verbod op de richtlijn en mogen andere landen dit ook niet in wetgeving omzetten", stelt Remmert-Fontes.

Technisch verzet

Het juridisch geharrewar dat nu gaat beginnen is niet het enige verzet. Tijdens de hackersconferentie was er ook veel aandacht voor hulpmiddelen die overheden belemmeren in het online bewaken van hun burgers. Zo was er veel interesse in het door de EFF gebouwde anonimiseringsnetwerk TOR, dat via omwegen en versleuteling de herkomst van netwerkverkeer weet te verbergen.

Bij een andere presentatie was er aandacht voor I2P, een project dat een stap verder gaat dan TOR door al het verkeer van begin tot eind te versleutelen. Hierdoor is het niet alleen onduidelijk is wie met wie in verbinding staat, maar ook welke informatie wordt uitgewisseld. Overheden worden verder op een dwaalspoor gezet doordat de dienst verschillende berichten versleutelt en bundelt in één datastroom, en door op de heenweg een andere route te kiezen dan op de terugweg.

Weerstand bieden loont

Het afgelopen jaar is al veel weerstand geboden tegen de bewaarplicht. Zo wist AKV Vorrat bij acties in Frankfurt en München 2,000 tot 3,000 demonstranten per bijeenkomst op de been te krijgen. Als bijvangst claimen de actievoerders vele honderden verzoeken te hebben ontvangen om mensen te helpen privacy-vriendelijk te internetten.

Ook politici zijn in beweging gekomen en hebben contact gezocht met zowel AKV als Chaos Computer Club om te kijken wat er aan de regelgeving is bij te schaven. Een eerste succes in een ander dossier lijkt inmiddels binnen te zijn: zowel de SPD als de CDU menen sinds deze week dat het verbod op het bezit van hackerstools niet langer strafbaar zou moeten zijn en willen de kersverse wet computercriminaliteit opnieuw aanpassen.

Continue bewaking

Dat het continu volgen van mensen verstrekkende gevolgen kan hebben, vertelde Anne Roth in een andere presentatie. Op haar blog brengt zij verslag uit over hoe de geheime diensten en politie haar constant in de gaten houden.

Zij weet dat dit gebeurt sinds haar vriend op 31 juli werd gearresteerd op verdenking van deelname aan een terroristische organisatie. Hij bleek extremisten te kennen die militaire voertuigen in de brand hadden gestoken. De verdachte kwam in beeld omdat hij dit jaar twee keer contact met de brandstichters had gehad. Dit feit, in combinatie met zaken als een gebrek aan politieke ambitie, het ontbreken van een strafblad en soms niet meenemen van de GSM naar vergaderingen leidde tot de verdenking.

"Sinds ik dat weet neem ik mijn GSM overal mee naartoe en durf hem niet uit te zetten", vertelt Roth. Een opmerking van haar moeder aan de telefoon over een tas na de vrijlating van de vermeende terrorist, leidde tot een vernieuwde huiszoeking. "Sindsdien bel ik mijn moeder op om haar te vertellen dat ik mijn telefoon uitzet. Dan weet de politie het ook."

Bezorgd om camerabewaking is ze overigens niet, maar eerder verbaasd over het amateurisme van de speurneuzen: "De camera's achter mijn huis zijn afgelopen winter in de bomen gehangen. Toen het lente werd ontnamen de bladeren de agenten het zicht."