Vijf reddingsboeien voor BitTorrent

De drie oprichters Frederik Neij, Gottfrid Svartholm Warg en Peter Sunde zijn samen met geldschieter Carl Lundström schuldig bevonden. De Zweedse rechter bepaalt in het vonnis dat zij middelen bieden voor het schenden van auteursrechten. The Pirate Bay heeft naar schatting 20 miljoen gebruikers.

Die vinden op de site via torrentbestanden verwijzingen naar downloadbaar materiaal (waaronder veel auteursrechtelijk beschermde werken) dat elders is gehost. De 'piratensite' verwijst ook naar elders gehoste torrentbestanden, die dan weer doorverwijzen naar de daadwerkelijke downloads.

Dit doet denken aan indexsites en zoekmachines, en ook aan het hele idee van hyperlinks - de basis voor het world wide web. De vier mannen achter The Pirate Bay trekken zelf dan ook de vergelijking met sites als Google. De aanklagers spreken dit weer tegen. Een partij als Google werkt namelijk mee als er klachten komen over schendingen van auteursrechten.

Het Zweedse internetverkeer is de afgelopen maand, gedurende de looptijd van de rechtszaak, al drastisch afgenomen. Toch is dit niet het einde voor BitTorrent, voor peer-to-peer (p2p), voor het 'delen van bestanden' en voor het schenden van auteursrechten.

1 Hoger beroep

De beheerders van The Pirate Bay gaan in hoger beroep. Dat zouden de aanklagers trouwens ook hebben gedaan bij een vrijspraak van de vier Zweden. Hangende een uitspraak daarin draait de torrentsite gewoon door. De lobby van film- en muziekmaatschappijen achter de openbaar aanklager gaat nu wel extra zaken aanspannen om de site echt op non-actief te krijgen. Zij zijn opgetogen over het vonnis en zien hierin een goed juridisch breekijzer om voortaan resultaten te boeken.

Ook de Nederlandse auteursrechtenwaakhond Stichting Brein is blij. Die piraterijbestrijder jaagt zelf al jaren op BitTorrent-sites in Nederland en heeft er onlangs nog een aantal offline weten te krijgen. "Ook in Nederland is het voor de aansprakelijkheid van een website op zich niet belangrijk of de content op de site zelf staat of ergens anders", meldt Brein.

"Het Hof Amsterdam bepaalde in 2006 met betrekking tot een mp3-zoekmachine die hyperlinks naar muziekbestanden aanbood dat een website die structureel gebruik maakt van de beschikbaarheid van ongeautoriseerde bestanden op het internet onrechtmatig en schadeplichtig is."

Terwijl de vier Zweden zeggen dat ze gewoon doorgaan, ziet Brein ook in dat geval mogelijkheden om de Zweedse piraten tot zinken te brengen. Het wil Nederlandse internetproviders toegang tot The Pirate Bay laten blokkeren op basis van het nu uitgesproken vonnis. Providers kunnen dat weigeren, maar volgens Brein moeten ze dan de Zweedse uitspraak aanvechten.

De kans dat het nu opgelegde vonnis in hoger beroep wordt teruggedraaid, is echter wel degelijk aanwezig. Brein wijst op eerdere bevestigingen van de Amsterdamse uitspraak in 2006, maar daar staat weer een twijfelgeval tegenover. De uitbaters van Releases4U.com en ShareConnector.com zijn in juli 2007 vrijgesproken in Nederlands eerste strafzaak tegen 'p2p-piraten'. Die zaak is door Brein aangezwengeld.

De Rotterdamse rechtbank oordeelde destijds dat beheerders van linksites in principe wel medeplichtig kunnen zijn aan illegaal uploaden. Maar bewijs hiervoor ontbrak, ook al hadden Brein en het OM het steevast over 'de grootste piraterijsites ooit in Nederland'. Het hoger beroep in die zaak, ingesteld door het OM, komt nu al jaren niet van de grond.

2 Veel meer torrentsites

Zoals altijd met dit soort dingen: er zijn vele, vele andere aanbieders. Na het onderuit gaan van torrentsite Suprnova in 2004 - toen zo'n beetje de grootste - doken de alternatieven in op dat gat. Suprnova ging vrijwillig offline uit angst voor juridische problemen. Dit na een inval door de politie. De domeinnaam is drie jaar later opgekocht door de uitbaters van ... The Pirate Bay. Die is na het wegvallen van Suprnova snel één van de grootste of zelfs de grootste geworden. En zo zijn er meer sites die best die rol willen overnemen.

Ook Nederland heeft torrentsites, zoals het bekende Mininova. Die ontkent echter dat dit vonnis gevolgen heeft voor Mininova zelf. Deze Nederlandse onderneming heeft zelf al een jaar een aanklacht tegen zich lopen. Mininova benadrukt echter dat het niet te vergelijken is met The Pirate Bay. Het beroept zich er op dat het torrentbestanden van zijn site verwijdert als rechthebbenden dat melden. Muziek- en filmmaatschappijen of softwarebedrijven moeten daarvoor wel zelf even aankloppen bij Mininova.

Dat is in wezen hetzelfde als wat een grote partij als YouTube, in 2006 gekocht door Google, al jaren doet. Het heeft zelfs technologiegigant Google nog enkele jaren gekost om een systeem te implementeren dat ook echt de opnieuw-opduikende exemplaren van verwijderd materiaal kan detecteren. Die zijn opnieuw op de videosite geplaatst met bijvoorbeeld een iets andere naam of met één seconde materiaal er afgeknipt.

3 Nieuwe downloadtechnieken

Naast andere p2p-technieken zoals eDonkey en GNUtella zijn er ook echt nieuwe downloadtechnieken die meer anonimiteit bieden. Downloaders zijn daarbij voor elkaar verborgen, wat opsporen en aanklagen bemoeilijkt. Een recent voorbeeld is OneSwarm, ontwikkeld aan de universiteit van Washington.

Verder heeft The Pirate Bay zelf tijdens de rechtszaak al plannen geopenbaard om tegen betaling vpn-verbindingen (virtual private network) met anonimiteit te bieden. Het dataverkeer wat via die versleutelde tunnels loopt, wordt dan niet gelogd. Die dienst heet IPREDator, vernoemd naar de Zweedse wet IPRED voor auteursrechtenbescherming, en is nu nog in bèta.

Vaak is er bij zulke nieuwe p2p-technieken en -netwerken toch nog wel sprake van grotere indexsites, zoekmachines of knooppunten, zogeheten supernodes. Die zijn mogelijk wel op te sporen en aan te klagen. Het platleggen van die grotere spelers vereist echter een sterke bewijslast. Logbestanden dat er veel versleuteld dataverkeer ergens heen gaat of vandaan komt, zijn niet voldoende. Schending van auteursrechtelijk materiaal moet aan te tonen zijn, waarbij de eisen in een strafzaak nog veel strenger zijn dan in een civiele zaak.

Dat heeft de Zweedse openbaar aanklager ook al gemerkt. Die heeft op de eerste dag van de zaak zijn aanklacht al flink moeten afzwakken, effectief gehalveerd. Het was eerst vooral: medeplichtigheid aan het kopiëren van auteursrechtelijk beschermd materiaal. Het werd toen beperkt tot: medeplichtigheid aan het beschikbaar stellen van auteursrechtelijk beschermd materiaal.

Ook als torrentsites en de beheerders daarvan offline worden gehaald, zal dit de uitwisseling van bestanden niet veel of lang hinderen. De p2p-netwerken krijgen een tik of hooguit een klap. Het is de aanklagers daar dan ook niet om te doen. Zij willen een schrikeffect, zodat aanbieders van torrentsites maar ook de gebruikers ervan het niet langer aandurven.

4 Brede bekendheid

Probleem is dat veel mensen juist door deze zaak veel meer op de hoogte zijn geraakt. Was downloaden vroeger nog iets voor de ict-onderlegden, later kon iedereen het wel maar wist niet iedereen het. De Zweedse rechtszaak is van begin af aan al een mediaspektakel geweest. Niet in het minst door The Pirate Bay zelf, maar ook door het geblog, geTwitter en andere uitingen van veel internetgebruikers die geen kwaad zien in het 'delen van bestanden'.

Ook algemene media zijn op deze zaak gedoken: RTL Nieuws, BNR en regionale kranten. Zelfs de BBC geeft de brave burger nu, naar aanleiding van deze zaak, tekst en uitleg over BitTorrent. Natuurlijk hopen de aanklagers erop dat dit de afschrikkende werking van de veroordeling, die zij ook in hoger beroep hopen te halen. Aan de andere kant kan dat een eventuele martelaarsstatus juist versterken.

Opmerkelijk is dat één van de vroege servers van The Pirate Bay, ooit in beslag genomen bij een inval door de politie, nu staat in een museum. Het Zweedse Nationale Museum voor Wetenschap en Technologie heeft die machine voor nog geen tweehonderd euro gekocht van de torrentsite. De server staat in een tentoonstelling over de impact van technologie op het alledaagse leven. Het museum verwijst in die tentoonstelling ook naar de controverse over het kopiëren van tapes in de jaren zeventig.

Veel jongeren vragen zich anno nu oprecht verbaasd af wat de hele ophef nu eigenlijk is; je mag toch best muziek en films uitwisselen? En kan dat dan niet ergens op internet gezet worden waar die aanklagers er niet bij kunnen? Deze onwetendheid over auteursrechten geeft ook de grote kloof aan die de mediamaatschappijen nog moeten overbruggen. Om bij hun klanten, nu en toekomstig, te komen.

5 Behoefte blijft

Verder blijven consumenten behoefte hebben aan digitale content op aanvraag, en wel zo makkelijk en vrij mogelijk. Maar weinig mensen willen gebonden zijn aan iets ouderwets als een uitzendtijd, of aan een specifieke site voor beperkte content. Koppelingen aan bepaalde applicaties of een specifieke mediaspeler zijn voor sommigen een brug te ver. Apple weet daar wel mee weg te komen, maar diens iPod speelt ook gewone mp3's. Het gemak van online-aanschaffen doet de rest, wat tegenwoordig ook in de iTunes Music Store kan zonder drm (zij het wel met gebruikersgegevens erin).

De betrokken mediabedrijven stellen dat er wereldwijd voor miljarden aan schade wordt geleden door illegaal kopiëren. Daaruit doorgerekend spreken zij ook van grote aantallen banen die verloren gaan voor nationale economieën. Dit gaat uit van de waarde van het illegaal gekopieerde materiaal wat dan als verlies wordt opgevoerd.

Niet alle kopieën zouden echter legaal worden aangeschaft als ze niet - of moeilijk - illegaal te verkrijgen zijn. Het gekopieerde 'artikel' is wel degelijk door iemand geconsumeerd, wat toch een bepaalde waarde vertegenwoordigt. In de Zweedse strafzaak is dan ook een eis neergelegd voor schadevergoeding van zo'n 10,6 miljoen euro. Die is nu dus deels gehonoreerd; met 'maar' 2,7 miljoen. De eis van 1 jaar cel is wel volledig gehonoreerd.

Dit ziet er nu dus tot zover niet al te best uit voor de vier Zweedse 'piraten', maar luidt niet het einde in voor p2p-netwerken zoals dat van BitTorrent.