Open source staat in de kinderschoenen (opinie)

Terwijl de overheid het mandaat heeft om voorop te lopen in het gebruik van open source, is juist die overheid een grote bron van ruis. Zo is het omstreden rapport van het ministerie van BZK, waaruit zou blijken dat de overheid miljarden kan besparen door het gebruik van open source, door minister Donner afgedaan als ondeugdelijk. IT managers en beslissingnemers krijgen via moderne mediakanalen onduidelijke signalen op hen afgevuurd en moeten vervolgens maar afgaan op de beloften van individuele open source aanbieders.

Overheidsaanbestedingen worden verder zichtbaar toegeschreven naar een bepaald product. Recent onderzoek wijst uit dat ondanks dat overheden verplicht zijn bij aanbestedingstrajecten open source een kans te geven, men bij ruim 36 procent van dergelijke trajecten vals speelt.

Licenties

Open source is gratis, en daardoor lijkt het voor sommigen alsof open source licentieloos zijn. Het tegendeel is waar. Er bestaat wel degelijk iets als open source licenties. En daar zijn zelfs vele varianten van. De meest bekende is de General Public License (kortweg GPL) die kortweg bepaalt dat iedereen de software mag downloaden, verspreiden en aanpassen, mits je aanpassingen ook weer terug geeft aan 'de community'. Wat veel IT managers en organisaties echter niet beseffen is dat een open source product vaak leunt op tal van andere open source (en niet-open source) componenten die nodig zijn om het geheel te laten draaien. En al die componenten kunnen een andere of eigen licentiestructuur hebben. Wanneer er vervolgens iemand wakker wordt en hier rechten aan gaat ontlenen, dan kan één component zorgen voor veel hoofdpijn. En hier zijn weer niet alle open source aanbieders duidelijk in.

Er is geen 'orgaan' of 'branche website' die helderheid schept. Vanwege de 'communie'-achtige sfeer van waaruit de meeste open source producten ontstaan, heersen enkele samengeklonterde groepen professionals die eigen stichtingen en initiatieven in het leven roepen. Op zichzelf goede initiatieven, maar het is nog steeds niet één samenhangend geheel.

De jarenlange Linux-versus-Windows atmosfeer die collega's onderling in stand houden draagt bij aan het versnipperde beeld, versterkt door wallpapers waarop de FireFox aan het Internet Explorer embleem knaagt.

Voordelen open source

De voordelen van open source zijn kwantificeerbaar; Bij open source software is een dure aanschaf licentie overbodig en de software behoort niet exclusief aan één partij toe. Dat biedt voordelen, waaronder geen vendor lock-in: Als de vendor stopt, gaat de 'community' (die uit duizenden gedreven professionals bestaat) door. Dit heet 'Community Escrow'. Verder is het ecosysteem van aanschaf en licenties simpeler, omdat iedereen het mag gebruiken. Wanneer een functionaliteit moet worden toegevoegd of gewijzigd, dan kunnen open source gebruikers, met de hulp van een bureau die haar weg weet, al snel componenten vinden die voor één of ander project al eens zijn vervaardigd. Of ze kunnen een beroep doen op de community om dit component te vervaardigen.

Dit is een stuk lastiger bij 'closed source' waarbij de leverancier vaak een roadmap zal aanhouden en zich pas laat overhalen tot het toevoegen van een functionaliteit na x aantal verzoeken, of bij betaling van (veel) geld. Een organisatie die serieus met haar IT-beleid bezig is, zou zich tevens bewust moeten zijn deze voordelen en het feit dat voorgenoemde 'vrijheden' ook best geld mogen kosten, vertelde Simon Phipps, voormalig Chief Open Source Officer bij Sun Microsystems, aan een zaal IT-managers en inkopers op het Open Source Symposium in 2010.

Maar waar kun je als CIO's of organisatie die open source overweegt nu terecht voor dit soort afwegingen?

Te weinig bekende gebruikers

Toch zijn er organisaties die serieus open source toepassen. Grote artiesten, bekende non profit organisaties en het Witte Huis gebruiken het open source CMS platform Drupal. De bouwsector zet het besturingssysteem Linux in. Er zijn talloze voorbeelden van succesvolle open source implementaties te vinden, maar het bereikt geen kritische massa aan beslissingnemers. Zakelijke voorbeelden ontbreken, er zit te weinig ontwikkelgeld in de pipe line en organisaties zijn angstig doordat een vaste servicepartner ontbreekt. Ook dat is overighens een onterechte aanname, want die zijn er wel degelijk.

Verbeter het imago van open source

Ontwikkelaars van open source software denken zelden na over het imago van open source. Door het vrije karakter voelt niemand zich verantwoordelijk voor de promotie en de doorontwikkeling van open source software. Onafhankelijke websites als cmsmatrix.org, en open source evenementen proberen verlichting te brengen, maar het is nog kleinschalig, lokaal of er is geen koppeling met aanbieders of er ontbreken reviews van bestaande klanten.

Aanbieders van open source software zouden daarom de handen ineen moeten slaan en de ontwikkeling en promotie van open source software professionaliseren. Het gezamenlijk belang moet voorop staan en de voordelen ten opzichte van 'gesloten software' moeten voor het voetlicht worden gebracht. Via een overkoepelend open source-platform moeten alle communities gezamenlijk naar buiten treden of in elk geval kunnen bijdragen. Door dit platform moet in begrijpelijke taal worden uitgelegd wat open source is, wat de voordelen zijn en welke open source software verkrijgbaar is. Dit hoeft niet per sé voor open source software in zijn totaliteit. Open source aanbieders weten bijvoorbeeld prima wat voordelen zijn van open source binnen hun marktsegment.

Nederlands open source platform

Individuele webbureau's hebben meer dan voldoende werk en zijn (nog) te klein om een dergelijk initiatief op touw te zetten. Grote partijen als IBM en Microsoft redden dit echter wel, zonder dat ze daarmee de eigen producten kannibaliseren. Zij hebben de middelen om open source een boost te geven, net als Linux doorschoot nadat Dell het ging leveren op haar machines. Linux is inmiddels een geaccepteerd product. Uiteraard moet er daarbij voor worden gewaakt dat het karakter van open source niet worden aangetast door commerciële agenda's van de grote closed source 'mologgen'. Aan de andere kant zijn het juist die stappen die het de meeste boost geven.

Kleinere open source aanbieders met veel passie en know-how kunnen aanhaken bij het initiatief om een gezamenlijk uitgangbord te creëren. De angst voor het onbekende moet worden weggenomen, waardoor open source software volwassen wordt. Internationaal is dit nog niet haalbaar. Daarom moet eerst een Nederlands open source platform in het leven worden geroepen. Ontwikkelaars en bureau's die aanhaken zouden bijvoorbeeld verplicht tien procent van de tijd in de ontwikkeling van open source software moeten steken, zodat - naast de promotie - de noodzakelijke, technische ontwikkeling doorgang krijgt. Hierbij geldt: wie meer bijdraagt, heeft meer exposure. Andere revenuen kunnen zijn: een onafhankelijke certificering voor de aangesloten 'partners', een snelle brug tussen 'erkende' leveranciers en afnemers en het delen van kennis met concullega's. Wie wil vermenigvuldigen moet leren delen. Open source software wordt zo een serieus alternatief voor bestaande software.

Imre Gmelig Meyling is teammanager open source web development bij Internet Unlimited.

De rubriek Opinie biedt ruimte aan opvattingen uit de markt over actuele ontwikkelingen in de ICT. De meningen en opvattingen in het bovenstaande artikel zijn voor rekening van de auteur, en komen niet noodzakelijk overeen met de meningen en opvattingen van de redactie. U kunt opinies aan Webwereld aanbieden door deze te mailen naar redactie@webwereld.nl. De redactie behoudt zich het recht voor om opinies zonder overleg te redigeren, te weigeren en/of in te korten.