De zware schaduw van de cloud (opinie)

Er is laatste tijd veel ophef rondom cloud computing. Net als uit elk technische nieuwtje probeert men hieruit ook gouden munt uit te slaan door de voordelen op te blazen en de nadelen te verdoezelen. Niks mis mee, business as usual. Maar deze keer is er veel meer aan de hand. In onze maatschappij is informatie macht. Wie onbeperkte en ongecontroleerde macht wil hebben moet de toegang tot de belangrijke informatie hebben. Liefst tot alle informatie.

Marketingtrucs en hype

Hoe krijg je toegang tot alle informatie? Het recept bleek niet al te ingewikkeld. Bedenk een leuke kreet die bekend klinkt en iedereen aanspreekt - de Cloud. Creëer met een paar marketingtrucs een hype en overtuig iedereen dat het een absoluut nieuwe vinding is, terwijl het gewoon oude wijn in nieuwe zakken betreft. Laat iedereen met paar simpele applicaties alle mogelijke data in de cloud opslaan. En verklaar de cloud je eigen terrein, dit door de wetten aan te nemen die de bedrijven die maar iets te maken hebben met jouw wetgeving te verplichten om alles wat zij weten ook gelijk met de almachtige Uncle Sam te delen. Klaar is Kees, of Sam in dit geval. De rest is lobbywerk.

Zelfs dat lobbywerk lijkt niet te moeilijk te zijn, gezien het feit hoe snel de cloud van alle kanten toegejuicht wordt. Hier is de commerciële sector nog het minst snel vatbaar voor, want die moet voor de eigen zaakjes zorgen. Daarentegen raken bijvoorbeeld de overheden op alle niveau's erg snel overtuigd. En dat geldt zeker voor vele andere semi-publieke organisaties die zich al jaren laten overdonderen door de lobby's van de grote monopolisten en vaak niet uitblinken in de kennis van ICT.

Academia worden naar cloud geduwd

Er zijn ook organisaties die dicht bij het onderwijs en onderzoek staan en die horen wel verstand van ICT te hebben. Bijvoorbeeld SURF - de organisatie van samenwerkende hoger onderwijsinstellingen op het gebied van informatie- en communicatietechnologie. SURF zorgde in het verleden voor veel doorbraken op ICT-gebied in Nederland en zette het land ook op de kaart met Amsterdam Internet Exchange point - een van de belangrijkste internetknoopunten van de wereld.

Des te meer reden om met argusogen te kijken naar hoe de Nederlandse academia door deze overkoepelende organisatie naar de cloud wordt geduwd. Dit zonder verdere ruchtbaarheid aan de nadelen en de gevaren van de cloud te geven. En die zijn er in overvloed: vendor lock-in, veiligheid, betrouwbaarheid en controle over je data, juridische impact, afhankelijkheid van netwerk, en niet te vergeten - de kosten die uiteindelijk veelal vies tegenvallen als je blind op de offerte van de aanbieder vaart.

Onder jurisdictie van VS

Buiten morele, commerciële en intellectueel eigendom-bezwaren van datagraaien door de Big Brother zijn er ook juridische problemen met de cloud, althans met de cloud zoals die nu aangeboden wordt door de grootste partijen, die stuk voor stuk onder de jurisdictie vallen van de VS, en die daarom alle data "op verzoek" moeten afstaan aan de autoriteiten van de VS.

De Nederlandse instellingen komen straks in een juridisch moeras terecht, alleen al omdat ze op basis van een overeenkomst met een Amerikaanse partij aan het Amerikaans recht verbonden zijn. Stel een niet-zo-hypothetische situatie voor waarin een directeur van een Nederlandse instelling in de VS gearresteerd wordt als zijn/haar instelling zich in de cloud wel aan de Nederlandse octrooiwetten houdt maar tegelijk de Amerikaanse wetten schijnt te overtreden? Of denk aan een uitleveringsverzoek voor een Nederlandse student die een liedje van Metallica naar zijn 'universiteits-cloud' uploadt, wat volgens de Nederlandse wetten volstrekt legaal is maar in de VS tot opsluiting kan leiden?

Vuistdik rapport niet gelezen

SURF werd over dat soort juridische problemen bijna een jaar geleden gewaarschuwd in het rapport "De wolk in het onderwijs". Dit rapport werd in opdracht van SURF zelf door de wetgeleerden uit de Universiteit van Tilburg samengesteld. Maar een paar maanden later wordt de UvT "als eerste in Europa" toch aan de cloud van Microsoft toegevoegd. Dat is een zeer twijfelachtige eer. De UvT koos voor Microsoft omdat "deze partij kan garanderen dat data in Europa worden opgeslagen en daar ook blijven". En dat doet Microsoft dus niet. Het goed lezen van het vuistdik contract had in deze wel geholpen, al is het moeilijk om je er doorheen te worstelen.

Juridisch ziet het er sowieso heel bedroevend uit, alleen al omdat de cloud tegen de Europese wetten in gaat. Het kan de universiteiten nog duur komen te staan, want het recht op privacy, die ze met het sprinten naar de cloud aan hun laars lappen, is als fundamenteel recht verankerd in de Nederlandse Grondwet, het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en het Handvest voor de Grondrechten van de EU.

Afluisteren niet meer nodig

Maar dat zijn niet alle problemen die de universiteiten met de recent aangeboden cloud gaan tegenkomen. Hoe zit het met de uit de belastinggeld duurbetaalde innovatie? Vraagt iemand zich af waarom steeds meer nieuwe concepten en technologieën die hier en elders in de wereld ontwikkeld worden, toevallig vlak voor dat de onderzoeksresultaten daarvan worden gepubliceerd of gepatenteerd, eerst door iemand bij de US Patent and Trademark Office worden ingediend? Iedereen lijkt ook de meerdere Echelon-schandalen op miraculeuze wijze te vergeten, waarbij de Europese bedrijven waren afgeluisterd en de informatie werd doorgespeeld aan Amerikaanse concurrenten. Met de cloud hoef je helemaal geen duur systeem als Echelon in stand te houden. Alle informatie komt vanzelf naar je toe.

Het is voorstelbaar dat de genoemde problemen niet bij elk opperhoofd van elke onderzoeks- of onderwijsinstelling die het cloud-contract moet tekenen goed bekend zijn. Maar dat deze problemen niet bekend zijn bij de CIO's van deze instellingen, of nog erger, bij het overkoepelende orgaan die de "voorhoedepositie op ICT-gebied" opeist, klinkt niet echt overtuigend.

Cloud first, niet belangen van van onderwijs

Dit betreft overigens niet de marketingpower van SURF. Met haar flitsende promotie schiet de organisatie een beetje door. Voor SURF is 'Cloud First "Een belangrijk uitgangspunt". Waarom is de kwaliteit van het onderzoek en onderwijs in Nederland niet First? Of de belangen van de leden? Op de cloud website van SURF zijn de voordelen van de cloud breed uitgemeten, de nadelen moet je met het lampje zoeken, de risico's zijn er niet te vinden. Het ontwikkelde stappenplan leidt linea recta naar de selectie van een leverancier. En die staan er niet vóór de deur, die zijn al binnen. Op de besloten bestuursberaad SURF cloud computing op 8 november zijn de leveranciers goed vertegenwoordigd en krijgen een breed podium met de kreten als: "It's now or never ... Because you do not have a choice. It's happening, it's happening with or without you..." Dit van niemand minder dan Google's Head of Enterprise for Education. In combinatie met het afsluitend galadiner moet het, voor de CIO's die nog geen blinde overstap naar de cloud hebben gemaakt, wel erg overtuigend klinken.

Verantwoordelijk voor welzijn van burgers

SURF moet de belangen van de aangesloten organisaties en niet die van commerciële partijen als prioriteit beschouwen, en haar verantwoordelijkheid nemen in het beschermen van deze organisaties en eindgebruikers. Dat soort fundamentele fouten zijn door de organisatie al in het verleden gemaakt met het helpen aan de verslaving van de Nederlandse academia aan één specifiek platform van één leverancier. Het moet niet nog een keer gebeuren.

De cloudtechnologie kan net als kernenergie veel goeds doen, maar kan ook Hiroshima's veroorzaken. Dit moet een wijze les zijn, niet alleen voor de andere Nederlandse universiteiten en hogescholen, maar ook voor de rest van de (semi)publieke sector. En vooral voor de overheid die alle verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn en de bescherming van haar burgers.

Valer Mischenko is directeur van Stichting NLnet, maar schrijft op persoonlijke titel.

De rubriek Opinie biedt ruimte aan opvattingen uit de markt over actuele ontwikkelingen in de ICT. De meningen en opvattingen in het bovenstaande artikel zijn voor rekening van de auteur, en komen niet noodzakelijk overeen met de meningen en opvattingen van de redactie. U kunt opinies aan Webwereld aanbieden door deze te mailen naar redactie@webwereld.nl. De redactie behoudt zich het recht voor om opinies zonder overleg te redigeren, te weigeren en/of in te korten.