Als systeembeheerder word je niet aangemerkt als leidinggevende. Volkomen onterecht natuurlijk, want laten we eerlijk zijn: je hebt controle over misschien wel het belangrijkste onderdeel van het bedrijf waar je voor werkt. Zonder ict kan niemand binnen het bedrijf zijn werk doen, en zonder jouw inzet gaat de boel naar de haaien.

Natuurlijk, je bent je baas dankbaar voor het loon dat hij je elke maand uitkeert. De verstandhouding die je hebt met collega's is je dierbaar. En toch schreeuwt er iets, een verlangen naar erkenning die verder gaat dan het schouderklopje dat je krijgt elke keer als je weer een probleem hebt verholpen. In elk van ons schuilt immers een megalomaan, en natuurlijk is het fijn om te weten dat anderen je onmisbaar vinden en zelfs gewoon doen wat je zegt.

Hoe pak je dat aan? Al begin 16e eeuw heeft een ambtenaar van De Grote Raad van Florence de fundering gelegd van de praktische uitvoer van machtspolitiek. Niccolo Machiavelli deed van alles, maar tot op deze dag staat hij bekend als degene die het concept van macht vorm heeft gegeven in zijn schrijven Il Principe (De Vorst).

Het leuke is dat deze 'moderne' man zijn invloed nog steeds laat gelden in bijna alle facetten van het leven. Maar uiteraard, in zijn tijd bestonden er nog geen datacentra, en Machiavelli kon ook niet weten dat systeembeheerders de potentie in zich hebben om de nieuwe heersers te zijn, in ieder geval binnen bedrijven. Maar, zoals je zult zien, zo ver van de bronformulering hoef je helemaal niet te zitten om je macht als sysadmin te gelde laten zijn. Daarom vijf 'Machavelliaanse' adviezen voor de beheerder zijn stempel wil achterlaten op de organisatie waar hij zit.

Niet te vrijgevig

Je moet als prins geen gulle gever zijn, zo vindt Machiavelli. Een vorst die vrijgevig is loopt namelijk altijd het risico dat de stemming onmiddellijk omslaat op het moment dat het slechter gaat. Sterker: vrijgevigheid stimuleert hebberigheid. Kan hij zich even minder cadeautjes veroorloven, dan wordt hij opeens gezien als een vrek. Absoluut gezien hoeft het niet zo te zijn natuurlijk; het gaat puur om de beeldvorming. Om die reden, zo pleit Machiavelli, is het beter om je als vorst erop te concentreren dat mensen je niet gaan haten, in plaats van dat je de reputatie opbouwt van een vrijgevige heerser. Als het je lukt om die reputatie op te bouwen zonder dat je het daadwerkelijk bent, dan is dat uiteraard wel weer des te beter.

Vertaling naar de sysadmin: Als systeembeheerder heb je slechts beperkte mankracht en beperkte tijd tot je beschikking. Eindgebruikers kloppen om elk wissewasje bij je aan, en natuurlijk wil je ze helpen. Maar ja, heb je het een keertje druk en je kunt op een dag niet alle problemen oplossen, dan zullen de gebruikers die je even laat zitten heel snel heel ongeduldig worden. Daarom is het goed om daar regelmaat in te brengen: ook al heb je het sommige dagen niet druk, maak rustig die potjes patience af voordat je weer een eindgebruiker verblijdt, hou het op een beperkt aantal per dag en rouleer ze: de ene keer help je Jantje en laat je Pietje zitten, de volgende dag help je Pietje en mag Jantje komen smeken. Dan kun je ze ook nog eens tegen elkaar uitspelen later.

Liever gevreesd dan geliefd

Deze sluit aan op het vorige punt: de eeuwige vraag of je als heerser beter af bent als je wordt gevreesd, of wanneer het volk van je houdt. Machiavelli heeft daar ook over nagedacht, en natuurlijk is het volgens hem het beste om beide te zijn. Maar, zo onderkent de intrigant, vaak moet je om gevreesd te worden acties ondernemen die automatisch in tegenspraak zijn met populair worden, en andersom.

Als je doel is om vooral aan de macht te blijven (voor Machiavelli overigens niet een doel op zich, maar een middel tot een stabiele staat), dan is het veiliger om gevreesd te worden. Beloften die in vredestijd worden gemaakt, worden in oorlogstijd gebroken; beloftes die uit angst voortkomen, die zullen in stand blijven zolang de angst voort duurt, zo redeneert hij. Dus: gevreesd worden biedt meer zekerheid voor je machtspositie dan geliefd zijn. De heerser moet er wel voor zorgen dat hij door zijn streven naar ontzag jegens hem niet gehaat wordt, want dat keert men zich tegen je en komt verraad dichterbij. Maar dat vermijden is volgens Machiavelli niet zo moeilijk: zo lang je bij je eigen mannen maar van hun bezit en van hun vrouwen afblijft, zijn ze tevreden, en zolang je in eigen kring niemand zonder reden terecht stelt (zelfs al is het bedoeld als voorbeeld voor de rest), dan is er niets aan de hand

Vertaling naar de sysadmin: Je mag best worden gezien als een vriendelijke, aandachtige en betrouwbare systeembeheerder. Maar jouw collega's dienen wel goed te beseffen dat jij ze kan maken of breken binnen het bedrijf. Die ict-stagiare die het gore lef had om voor zichzelf koffie te halen, maar niet voor jou? Zinspeel dat collegialiteit ook belangrijk is voor zijn eindwaardering. Klaagt je chef dat je een kwartier te laat binnenkwam? Hou zijn surfgedrag eens bij en stuur die leuke, frequente bezoekjes eens door naar ZIJN leidinggevende. Voor je het weet word je overladen met de rondjes bier tijdens bedrijfsuitjes, en laten ze jou winnen tijdens dat jaarlijkse bowlingtoernooitje.

Een eigen leger

In de tijd van Machiavelli was het gebruikelijk dat vorsten vochten met huurlegers, in plaats van met eigen dienstplichtigen. Dat is wel zo makkelijk: je laat de geldzak rinkelen, en opeens staat er een meute Zwitserse hellebaardiers klaar om je vijand te lijf te gaan. Wat ook veel gebeurde was het lenen van troepen van een sterke buur om een gezamenlijk vijand te bestrijden. In beide gevallen heb je er in vredestijd geen omkijken meer naar, en je onderdanen kunnen zich lekker richten op hun eigen gezapige leventjes van de voedselvoorraden leegeten en doen alsof ze werken.

Machiavelli was mordicus tegen het gebruik van huurlingen en geleende troepen van bondgenoten. Dat ligt aan de motivatie: huurlingen doen het alleen om het geld, en draaien hun hand er niet voor om zich van je af te keren als een ander een lucratief aanbod doet. Ze zijn daarnaast laf en trekken zich snel terug. Troepen van bondgenoten hebben de neiging om een overwinning die ze voor jou hebben behaald zoveel mogelijk om te zetten in voordeel voor hun eigen heerser. En de bondgenoten van vandaag zijn de vijanden van morgen.

Met een eigen leger kun je bovendien op je eigen benen staan als vorst, en juist die autonomie is waar je het voor doet. Niemand kan je vertellen om iets te doen, je bepaalt dat zelf wel.

Vertaling naar de sysadmin: laat de ict-omgeving niet uitbesteed worden. Zorg ervoor dat de systemen dusdanig in elkaar zitten dat alleen jij het begrijpt, en het met de beste wil van de wereld gewoonweg niet kan worden overgezet naar een 'gebruiksvriendelijker', 'eenvoudiger', 'geautomatiseerde' of 'cloud' omgeving. Wees dus betrokken bij de fundamentele inrichting van de ict-omgeving. Jouw systemen zijn dan jouw systemen, en niet die van iemand anders. Willen ze vervolgens van je af? Sorry, je bent toch echt onmisbaar. Overigens moet je opnieuw bedenken dat je niet gehaat gaat worden in deze hele exercitie, want dan krijg je dit.

Geluk en pech

Het idee van de invloed die vrouwe furtuna inneemt bij het beheersen van een prinsdom speelt een belangrijke rol in het schrijven van Machiavelli. Puur geluk of pure pech kunnen van groot invloed zijn op het succes van de heerser. Het is de reden dat twee heersers met absolute tegenstrijdige karakters (voorzichtig tegenover besluitvaardig) allebei succesvol kunnen zijn, terwijl twee prinsen die exact hetzelfde doen niet allebei voor grote roem hoeven te staan. Overigens is besluitvaardigheid volgens Machiavelli beter, zoals in deze tijd controversiële passages in Il Principe hoofdstuk 25: ""Het is [in het gezicht van veranderende omstandigheden] beter om zelf onstuimig in plaats van voorzichtig, want voorspoed is een vrouw; en om haar in bedwang te houden is het nodig om haar te slaan en te breken."

Het is, zo beschrijft oude Nick, te vergelijken met een rivier die normaal kalm is, maar in de zoveel tijd buiten zijn oevers treedt zonder dat iemand daar ook maar invloed op heeft. Maar als humanist zag Machiavelli geluk als iets dat je kunt balanceren; hij ging uit dat 50 procent van succes of falen voortkomt uit eigen keuzes, en 50 uit de omstandigheden en 'geluk'. De overstroming zelf kun je niet tegenhouden, maar je kunt wel wanneer de rivier rustig is, dammen bouwen om rampspoed op te vangen. Tegenspoed duikt dus daar op waar geen voorzorgsmaatregelen zijn getroffen.

Vertaling voor de sysadmin: Je moet eigenlijk piketpaaltjes slaan om je eigen succes te garanderen. Zorg voor een betrouwbaar backupsysteem (niet zo eentje), die je bovenal zelf gebouwd hebt zoals beschreven in de voorgaande tip. Benadruk vooral je eigen succes: mocht er iets fout gaan, bejubel in een mailtje naar alle werknemers dat alle data is teruggezet (verzwijg daarbij dat het je eigen domme schuld was dat de server in eerste instantie uitviel). In de tijd dat er niets fout gaat, laat zo af en toe 'per ongeluk' een bestand van een gebruiker verdwijnen die je miraculeus genoeg weet op te duiken. En mocht het systeem alsnog op zijn gat gaan en de recovery werkt niet naar behoren? Dan hou je het op domme pech die iedereen kan overkomen.

Beloften

Zoals eerder opgemerkt, moet je er niet op rekenen dat beloften in oorlogstijd worden nagekomen. Machiavelli was een groot bewonderaar van Cesare Borgia, een van de vorsten in Italië ten tijde van de middeleeuwse Italiaanse Oorlogen. Borga was intelligent, bruut en volgens Machiavelli het beste voorbeeld van hoe een prins zou moeten zijn om zijn rijk stabiel en intact te houden. Maar het was een simpele belofte die de ondergang werd van Borgia.

Borgia was de zoon van Paus Alexander VI, en verkreeg zijn invloed vooral doordat hij de bevelhebber was van de pauselijke troepen tijdens de Italiaanse oorlogen. Maar zijn vader stierf, en zijn opvolger (Pius III) overleed een paar maanden na zijn inauguratie. De volgende gedoodverfde volgende paus zou de latere Julius II zijn, een rivaal van Borgia's vader. Om het op te vangen, beloofde Borgia Julius II te steunen, in ruil voor het opnieuw mogen bekleden van de post van bevelhebber.

Die belofte deed Julius II, maar toen die eenmaal verkozen was, kwam niets terecht van Borgia's aanblijven. Omdat Julius II altijd is tegengewerkt door Alexander VI, deelde de paus fijntjes aan Borgia mee dat deze de post niet krijgt. Zoals het Machiavelli betaamt, is deze lovend over de actie die Julius II ondernam. Borgia was stom geweest in zijn vertrouwen, en Julius II maakte daar gebruik van.

Vertaling voor de sysadmin: Ondanks de waarschuwingen van Machiavelli, zijn er nog steeds veel mensen die een belofte als bindend ervaren. Dat hoeft het helemaal niet te zijn. Zorg dus dat collega's onmiddellijke tegenprestaties bieden voor een belofte; je kunt later beslissen of je die belofte gaat inlossen. Als je de vorige adviezen netjes hebt opgevolgd, dan denken je collega's wel twee keer na voordat ze bij je aankloppen met 'hee, je zou toch nog…'

Bron: Techworld