Toen Windows Vista nog niet eens bestond, had Microsoft extreem ambitieuze plannen om van het concept 'bestanden' af te komen. Helaas bleek het WinFS-project te ambitieus en hebben we er nooit iets van teruggezien. We blijven met de rommel zitten. Sinds die tijd hebben we Vista, Windows 7 en Windows 8 voorbij zien komen en kunnen we eind volgend jaar alweer de tweede grote update van Windows 10 (de Creators Update) op onze pc's gaan installeren.

Door al deze evoluties heen, zijn bestanden hetzelfde gebleven; maar door de ongebreidelde groei van opslagcapaciteit van harde schijven, lijkt het af en toe weleens of je erin verdrinkt. Hier zijn een aantal handige utilities die de pijn draaglijker maken.

Total Commander

Wanneer ik denk aan 'bestandsbeheer', denk ik onmiddellijk aan Total Commander. Dit all-in-one wonder heeft voor mij sinds Windows 2000 een speciale plek op de desktop verworven. Ik kan bijvoorbeeld gemakkelijk alle .exe-bestanden in één of meerdere mappen in één venster selecteren, bestanden volgens complexe schema's hernoemen en binnen een paar seconden naar iedere doelmap navigeren binnen een ingewikkelde bestandsstructuur. Ik kan dit en nog veel meer zonder daarvoor de muis te hoeven aanraken. Sommige mensen zeggen dat het model met twee vensters uit de tijd is, maar voor mij is de kracht hiervan ononvertroffen. (Daarbij vind ik de retrostijl wel erg hip in combinatie met mijn gelikte Windows 10 desktop.)

(Een vergelijkbaar programma dat vrijwel hetzelfde doet maar dan gratis is FreeCommander. Ook zou je kunnen kijken naar Unreal Commander)

FileAnt

Erg klein in grootte, maar ook erg slim is de freeware filemanager FileAnt. Net als de andere besproken software toont ook FileAnt bestanden standaard in twee vensters naast elkaar, maar kun je eenvoudig tussen verschillende weergaves kiezen. FileAnt biedt aardig wat opties, maar drie zaken springen in het oog.

Zo geeft de software in zijn titelbalk het geheugenbeheer weer (handig voor beheerders) en is er rechts in de interface een balk geplaatst waarmee je het transparantieniveau van de applicatie kunt regelen, zodat je het overzicht op je bureaublad en eventueel andere openstaande applicaties niet verliest. Het veld 'filter' rechts maakt dat je snel je benodigde bestand uit de lijst(en) kunt halen. Dit komt bijvoorbeeld van pas als je in de Windows-map op zoek bent naar een bepaalde reeks .DLL bestanden.

Directory Opus

Wanneer je op zoek bent naar een all-round bestandsbeheerder, maar Total Commander is 'niet helemaal je ding', dan kun je ook Directory Opus proberen. Deze iets duurdere bestandsbeheerder is grafisch fraaier dan Total Commander en beschikbaar in 32- en 64-bit versies.

Het programma is volledig met het toetsenbord te bedienen, en de toetsmappings zijn door de gebruiker bovendien volledig aan te passen en naar eigen wens in te stellen. Maar toch is de muis het eerste waar een gebruiker naar grijpt als hij Dopus opstart.

Opvallend daarbij is dat het programma onder 64-bit Windows 7 niet altijd direct reageert. Mogelijk speelt caching van bestandsinformatie een rol, maar ook na langer gebruik blijft dit effect merkbaar. Tijdens de installatie hebben we toch echt gekozen voor alle aanbevolen opties, zoals het starten van Directory Opus tegelijk met Windows. Dat zou bij het openen van een venster een snellere reactie moeten opleveren.

Het aantal functies waarvoor na installatie van Directory Opus geen apart programma meer nodig is, is prettig groot. Dopus is behalve een bestandsmanager bijvoorbeeld ook een ftp-client, het is een duplicate file finder (vinden van dubbele bestanden), het heeft een eigen zoeksysteem, het is een editor voor MP3-tags, een afbeeldings- en bestandsviewer met support voor plugins, een zipper, een rar-er, een e-mailclient voor het verzenden van mailberichten (behalve een eigen smtp-client is ook gebruik van een ander mailprogramma via mapi mogelijk), een converter voor de meest voorkomende grafische formaten, een programma voor het verwijderen en daarna overschrijven van bestandsgegevens, een mediaspeler met ondersteuning voor mp3, ogg-vorbis, flax, avi, mpeg1 en mpeg2, asf, divx, en nog wel meer.

Maar in eerste instantie is het toch een bestandsmanager. Bij Dopus heet een 'view' een 'lister'. Daarvan zijn er een groot aantal vooraf gedefinieerd en die kun je met de muis of een toetsaanslag snel kiezen. Behalve een Explorer-look met aan de linkerkant een lijst mappen en drives en rechts de bestanden, zijn dat onder meer een singleview op één map, of juist met twee vensters naast elkaar. De laatste kan zowel verticaal als horizontaal en met of zonder de weergave van schijven en mappen in het zijpaneel. Je kunt deze listers ook zelf definiëren.

Q-Dir

Wil je sowieso geen geld uitgeven aan een bestandsbeheerder, maar vind je het werken met meerdere vensters tegelijkertijd interessant, dan kun je het freeware Q-Dir een kans geven. Het programma heeft aardige features, maar blijkt in de praktijk niet 100% stabiel te werken.

MusicBrainz Picard

Niet ieder bestand is hetzelfde en niet iedere algemene tool kan hetzelfde bestandsprobleem oplossen. Veel pc-gebruikers hebben gigantische muziekdatabases die veel ruimte op de schijf innemen. Om muziek te taggen en te sorteren gebruik ik MusicBrainz Picard. Deze gratis, open-source applicatie verbindt zichzelf met de MusicBrainz muziekdatabase waarmee iedere track keurig geïdentificeerd en getagd kan worden. MusicBrainz heeft een waardeersysteem voor trackdata die gebruikers constant bijhouden, dus de kwaliteit van de database is normaal gesproken erg goed. Je kunt trouwens zelf kiezen op welke manier je wilt dat de ID3-tags van je bestand aangepast worden.

Far Manager 3

Far Manager, dat staat voor 'file and archive manager' is een open-source freeware bestandsbeheerder, verkrijgbaar in zowel een versie voor 32 als 64-bit systemen. Wie het programma start, schrikt zich een hoedje, want de interface bestaat uit een DOS-achtige omgeving zonder grafische versieringen en doet denken aan het oude Norton Commander. Toch zul je merken dat het werken met deze interface prima gaat, zeker als je gebruik gaat maken van sneltoetsen en de enorme hoeveelheid beschikbare plug-ins, waarmee je zelfs het Windows-register kunt aanpassen of e-mail kunt versturen én ontvangen.

Het programma is erg snel en slim gebruik van kleur maakt het bovendien overzichtelijk. Toch zal de gebruiker die de grafische pracht van Windows 7 gewend is geraakt, liever een ander programma willen gebruiken. Ook voor beginnende gebruikers is het geen eenvoudige opgave om Far Manager 3 onder de knie te krijgen.

Folder Axe

Muziekbestanden nemen misschien niet de meeste ruimte in op jouw systeem. Misschien heb je een map (of meerdere mappen) waarin talloze willekeurige bestanden staan. Met Folder Axe kun je die snel sorteren volgens verschillende criteria. Zodra je deze klus met deze tool volbracht hebt, kun je de bestanden eventueel naar submappen verplaatsen.

Explorer++

Het open-source Explorer++ biedt uitkomst wanneer je niets moet hebben van bestandsbeheerders met meerdere vensters naast elkaar. Het programma lijkt op de Verkenner zoals we die kennen uit Windows XP, maar biedt allerlei handige toevoegingen die bestandsbeheer onder Windows een stuk prettiger maken. Zo zijn er tabbladen voor iedere map bsechikbaar, is er een preview-functie aanwezig en zijn er voor vingervlugge gebruikers een flink aantal sneltoetsen toegevoegd. De software is verkrijgbaar in zowel 32 als 64-bit versies.

Oops!Backup

Geen discussie over bestandsbeheer zou compleet zijn zonder daarbij Oops!Backup te noemen. Deze utility noemt zichzelf 'tijdmachine voor Windows' en terecht, want bestanden backuppen wordt eenvoudiger dan ooit tevoren. Oops werkt ook prima als bestandsbeheerder, omdat je individuele bestanden naar een vorige versie terug kunt zetten, zelfs als deze maanden oud is.

WinDirStat

Wil je weten wat precies de schijfruimte van je harde schijf opslokt, dan kun je het gratis WinDirStat daarop loslaten. Deze utility maakt gebruik van de visualisatiemethode treemapping om te bepalen welke bestanden en mappen schijfruimte innemen en hoeveel dat dan is. Vervolgens wordt dit met aardige vierkantjes en rechthoeken visueel gepresenteerd waarbij de kleurcodering aangeeft om welk soort bestanden het gaat. Met je muis op het vierkantje gaan staan, toont het bestand in kwestie en laat je het direct vanuit WinDirStat verwijderen.

Digital Janitor

Het opschonen van je harde schijf hoeft geen traag, handmatig proces te zijn. Je kunt ook het gratis Digital Janitor gebruiken om bestanden die aan bepaalde criteria te voldoen (tijdelijk) te verwijderen. Opgeruimd staat netjes.

CCleaner

We blijven nog even bij de opschoon-tools. Een tool die voor alle Windows besturingssystemen uitstekend werkt is CCleaner. Deze software zoekt naar achtergebleven onderdelen van programma's en tijdelijke (ongebruikte) internetbestanden en veegt deze van de pc. Ook kan het programma op een veilige manier ongebruikte registersleutels wissen, wat ook merkbaar de pc ontlast bij taken zoals het opstarten van Windows.

Tijdens het opstarten Windows worden namelijk meerdere programma's geactiveerd, maar deze zijn lang niet altijd allemaal benodigd. Een aantal van deze applicaties en diensten kunnen echt de handrem van je pc aantrekken omdat ze de processor en het geheugen onnodig belasten. Tip: start alleen de programma's die je werkelijk nodig hebt. Het configureren van de opstartsoftware vergt slechts enkele muisklikken.