Bij een nieuw geïnstalleerde Windows 10 zijn er meer dan 2300 uitvoerbare bestanden alleen al in de directory onder 'C:\Windows'. Het aantal vermindert wanneer men beter kijkt. Enige EXE-bestanden zijn er in meerdere versies voor zowel 32 als voor 64 bit en achter veel programma's schuilt een service die de gebruiker niet direct kan starten. Er blijven altijd nog genoeg tools over die de moeite waard zijn om onder de loep te nemen.

Vaak gaat het om programma's voor commandoregels waarvan hun nut pas tijdens het oproepen met de juiste parameters blijkt. Wij hebben een paar interessante tools van Windows voor je uitgezocht en laten je zien wat je daarmee kunt doen. Alle tips zijn van toepassing voor Windows 7, 8.1 en 10. Bovendien laten wij je extra alternatieve tools zien met soortgelijke functies, die vaak beter te bedienen zijn of die extra opties bieden.

Tip: Een tekstbestand met alle commandoregels uit dit artikel kun je naar behoefte ook direct downloaden.

1. Beheer en rechten in het datasysteem wijzigen

In de regel volgt de licentieverlening via Windows Explorer (Verkenner) en het sneltoetsmenu 'eigenschappen' van een directory of een bestand. Op het tabblad 'veiligheid' kunnen de rechten in het datasysteem worden ingezien en via 'bewerken' worden gewijzigd.

Het probleem bij deze methode van licentieverstrekking is, dat je de rechten vaak meerdere keren moet vastleggen. Eerst moet je beheerder zijn van een directory en pas dan kan je jezelf lees- en schrijfrechten geven. Dit vraagt om enige muisklikken. Nodig kan dit bijvoorbeeld zijn, wanneer je een USB-harde schijf op meerdere pc's laat lopen. Windows weigert namelijk toegang tot een directory, die je op een andere pc hebt aangemaakt wanneer er verschillende gebruikers-ID's zijn.

Rechten op commandoregels vestigen: Voor snelle en efficiënte wijzigingen van rechten in het datasysteem bestaan er twee tools voor commandoregels. Met Takeown neem je het beheer over en Icacls wordt gebruikt voor de verstrekking van de benodigde rechten. Start je een opdrachtprompt met beheerrechten, zoals in het kader hieronder beschreven. Een oproep van tools voor volledige drive 'G:' ziet er bijvoorbeeld als volgt uit (twee regels):

takeown /f G: /r /d y icacls G: /grant Administratoren:F /t /c /l /q

De regels bevestig je telkens met de entertoets. De opties zorgen ervoor dat met alle bestanden en directory's op drive G: rekening wordt gehouden. Takeown verandert eerst de beheerder naar de actueel aangemelde gebruiker, vervolgens geeft Icalcs de groep 'beheerders' volledige toegang. De betekenis van opties bij een tool voor regelcommando's kom je te weten indien je /? er achter zet, bijvoorbeeld:

takeown /?

Alternatieve tools: Set ACLcombineert de vaardigheden van Takeown en Icacls. Een handleiding met voorbeelden vind je op de website van de producent. Als tool met grafisch bureaublad is geschikt Set ACL Studio.

2. Takeown en Icacls in Explorer (verkenner) verpakken

Wie de tools voor het onder punt 1 genoemde doel vaker wil gebruiken, kan de commandovolgorde in het sneltoetsmenu van Windows Explorer inbouwen. Daarvoor gebruik je bijvoorbeeld de tool PC-Welt-MyRights. Na start klik je op 'installeren'. In het rechterdeel van het venster zie je alle parameters die de tool in het register ingeeft. Wanneer je de ingevingen weer wilt verwijderen, start je opnieuw PC-Welt-Myrights en klik je op 'de-installeren'.

De definities voor de registratiesleutel laat nog iets bijzonders zien. Hier staat telkens de waarde 'Extended'. Deze zorgt ervoor dat het bijbehorende sneltoetsmenu alleen na een klik met de rechtermuis bij een ingedrukte Shift-toets zichtbaar wordt. Dit zorgt ervoor dat het sneltoetsmenu niet overbelast wordt met veel commando's die je niet vaak zal gebruiken. Drukt u daarom op de Shift-toets met de rechter muisknop op een directory en kies je in het menu 'Properties overnemen'. Takeown wijzigt dan de beheerder van de directory en alle omvattende bestanddelen op de actueel aangemelde gebruiker; administratoren wordt via Icacls volledige toegang verleend.

3. Beheer en rechten in de Registry wijzigen

Voor de Windows-registratiedatabank is er een rechtenbeheer dat lijkt op dat van het bestandssysteem. Als standaard start je de registereditor en de invoer van Regedit (registereditor) via de toetscombinatie Win-R. Via het sneltoetsmenu onderdeel 'machtigingen' van een registersleutel laat je de beheerrechten achterhalen en wijzigen. Dat is net zo klikintensief als bij het bestandssysteem het geval is. Vooral wanneer je de machtiging voor meerdere registersleutels of ook meerdere pc's moet wijzigen.

Voorbeeld: Je wilt bij Windows 10 de 'sneltoegang' uit Windows Explorer verwijderen en net als bij Windows 8.1 hiervoor in de plaats 'deze computer' zien. Eerst ga je in de menubalk naar 'Beeld' en klik je op 'Opties'. Op het tabblad 'algemeen' kies je voor 'bestandverkenner openen'; en de waarde 'deze computer'. Nu kun je een waarde in het register veranderen, zodat de sneltoegang niet meer verschijnt. Dat is echter niet zonder meer mogelijk, omdat je daarvoor geen rechten heeft.

De tool regelcommando Regini.exe uit de Windows levering zou in principe in staat moeten zijn de rechten te wijzigen. Dit mislukt omdat ook de administrators bij enkele sleutels alleen leesrechten heeft en daarom ook de rechten niet kan aanpassen. In dit geval helpt de tool Set ACL je verder. Pakt u het gewenste programmabestand (32 of 64 bit) uit in gekozen map, bijvoorbeeld 'C:\tools'. Open je een commandoprompt met beheerrechten, wissel je met het commando cd C:\tools in de installatiemap en start je de volgende drie commandoregels:

SetACL.exe -on „HKEY_CLASSES_ ROOT\CLSID\{679f85cb-0220-4080- b29b-5540cc05aab6}\ShellFolder" -ot reg -actn setowner -ownr „n:Administratoren"echo \Registry\machine\software\ classes\CLSID\{679f85cb-0220- 4080-b29b-5540cc05aab6}\Shell-Folder [1 6 9 17] > acl.txtregini acl.txt

Het eerste commando verandert de beheerder in 'administrators', de tweede maakt de tekstbestand 'acl.txt' en in de derde regel wordt dan Regini ingezet om administrators volledige toegang tot de sleutel te verlenen. De oproep van Regini zonder verdere parameters laat je de betekenis van de opties zien.

In plaats van Regini kun je met Set AClhetzelfde bereiken met volgende regel:

SetACL.exe -on „HKEY_CLASSES_ ROOT\CLSID\{679f85cb-0220-4080- b29b-5540cc05aab6}\ShellFolder" -ot reg -actn ace -ace „n:Administratoren;p:full"

Hierna verandert u via Regedit.exe de waarde '„Hkey_Classes_Root\CLSID\{679f85cb-0220- 4080-b29b-5540cc05aab6}\ShellFolder\Attributes" van „a0100000" in „a0600000". Start je Windows opnieuw. 'Sneltoegang' verschijnt nu niet meer in Windows Explorer.

Alternatieve tool: Regownershipex biedt een grafisch bureaublad waarmee je beheer en rechten in het register kunt wijzigen. Voeg je het gewenste registerpad in het invoerveld in en klikt u op 'Take Ownership'. Hierna klik je op 'Open' in Register Editor'. Je kunt dan de gebruikersrechten controleren en de registerwaarden wijzigen.

4. Synchroniseren en kopiëren met Robocopy

De tool regelcommando's Robocopy biedt omvangrijke opties, bijvoorbeeld Filter waarmee bestanden in- en uitgesloten kunnen worden. Bovendien kun je met Robocopy mappen synchroniseren, dus alleen gewijzigde en nieuwe bestanden kopiëren. Dit bespaart tijdens het kopiëren tijd en vermindert de vraag naar benodigde ruimte op de harde schijf.

Vanwege de vele opties doen zich bij het gebruik van Robocopy snel fouten voor. Daarom adviseren wij de toepassing van het grafisch bureaublad Yarcgui. Na het opstarten leg je over het icoon helemaal links van de symboollijst een nieuwe 'opdracht'. Er verschijnt een venster, waarin u bron- en doelmap invoert. Rechts daarnaast kun je via de knop met het stiftsymbool opgaven voor de bestanden vastleggen die het tool moet kopiëren, bijvoorbeeld „*.doc" of „*.docx".

Indien je niets invoert vindt er geen naamfiltering plaats en alle bestanden worden gekopieerd. Verder naar beneden leg je de gewenste opties vast. Om uitleg te tonen beweegt u met de muis over een optie en wacht even. In de meeste gevallen is het gepast om ook bijvoorbeeld '/E', submappen te kopiëren. Met '/MIR' maakt u een exacte spiegeling van de bronmap aan de doelplaats. Bestanden die in de bronmap niet beschikbaar zijn, verwijdert Robocopy ook in de doelmap, nieuwe bestanden worden toegevoegd en oudere overschreven.

Via 'bestand keuzeopties' kunnen de te kopiëren bestanden aan de hand van meerdere criteria worden gefilterd, bijvoorbeeld naar accessoires. Onder 'BlackList' sluit u bestanden uit die een bepaalde grootte of bepaalde ouderdom hebben. Via de opties '/XD' en '/XF' kunt je mappen resp. bestanden uitsluiten. De lijst daarvoor leg je rechts daarnaast vast.

Met een klik op de knop met het groene vinkje sla je de instellingen op en voeg je de opdracht toe aan de lijst in het hoofdvenster. Voor het opstarten van het kopieerproces, activeert u de keuzemogelijkheid van de gewenste opdrachten in de opdrachtlijst en klikt u op het tandwielpictogram links onderaan.

Alternatieve tool: Robocopy is vooral geschikt voor het veiligstellen van persoonlijke bestanden of synchronisatie van een MP3-verzameling met een externe harde schijf. Wanneer je het volledige systeem wilt beveiligen, kies je dan voor een backup oplossing als Paragon Backup & Recovery. Om alleen de Registry te beveiligen, gebruik je de tool Registry Backup.

Voor enkele taken kan ook de Xcopy tool handig zijn, dat verkrijgbaar is voor alle Windows versies.

Automatiseren: Batchbestanden gebruiken

'Batch' betekent 'stapel'. In het Nederlands hebben we het dan over een groep gegevens die in één keer kan worden verwerkt. Daarachter schuilen eenvoudige tekstbestanden die één of meerdere commando's voor de regelcommando's bevatten. Batchbestanden dragen onder Windows van oudsher de bestandsnaamuitbreiding 'bat', kunnen echter ook op '.cmd' eindigen. Deze worden door de interpreter voor de opdrachtcommandoregel Cmd.exe uitgevoerd.

In het eenvoudigste geval gebruik je batchbestanden om ingewikkelde opties voor commandoregels tool op te slaan. Daartoe open je een editor zoals Notepad, tik je een toolnaam in of het commando en de gewenste parameter, steeds in een eigen cel. Let erop dat de toolnaam en navolgende opties voor besturing altijd door een spatie worden gescheiden. Pad opgaves bijvoorbeeld die spaties bevatten moeten daarom tussen aanhalingstekens staan. De afzonderlijke bestanddelen worden anders als meer parameters geïnterpreteerd.

Sla het bestand onder de gewenste naam op eindigend op '.bat'. Maar voorzichtigheid is geboden; als standaard laat Windows geen bestandsnaamuitbreiding zien en Notepad archiveert een bestand eindigend op '.bat.txt'. Daarom moet je van tevoren in Windows Explorer bijvoorbeeld bij Windows 8.1 of 10 'naar 'beeld' gaan en een vinkje bij 'bestandsnaamuitbreiding' plaatsen.

Voor foutcodes moet je in de laatste regel in het begin het commando pauze invoeren. Dan kun je de uitvoering ook op het beeldscherm zien wanneer je het batchbestand via Windows Explorer met dubbelklik opstart.

In batchbestanden staan ook variabelen en eenvoudige commando's ter beschikking, bijvoorbeeld voor vergelijkingshandelingen of voor het verplaatsen van programma's. Hiermee kunnen ook ingewikkelde opdrachten worden opgelost.

Wie meer wil weten over dit thema vindt op het internet talrijke gebruiksaanwijzingen en praktische tips.

5. WIM-bestanden en het systeembeheer met Dism

De Dism tool biedt functies voor het systeembeheer van spiegelbeeldbestanden in WIM-formaat (Windows Imaging Format). Je vindt deze bijvoorbeeld op het Windows-installatiemedium.

Dism biedt voor geïnteresseerden in techniek veel functies; wij zullen echter maar één daarvan aan je voorstellen. De implementatie van updates in het Windows 10 installatiemedium. Voor Windows 7 en 8.1 werkt het op dezelfde manier. Je kunt bij het nieuw installeren direct met een actuele versie van Windows beginnen en hoeft niet eerst talloze updates te installeren.

Hoe je aan deze update bestanden komt en alle bijzonderheden hierover verneemt u onderaan deze leidraad. De hiervoor vereiste tools zijn WHdownloader en Wsus Offline Update.

De Dism-versie moet precies passen bij het installatiemedium of het moet van recentere datum zijn. Wanneer je de bestanden van Windows 10 bewerken wilt, dan heb je Dism van Windows 10 nodig. Dit kan je ook installeren bij Windows 7 of 8.1 via ADK (Windows Assessment and Deployment Kit). ADK bevat bovendien Oscdimg tool dat je in ieder geval nodig hebt om het installatiemedium weer op te bouwen.

Stap 1: Kopieer de inhoud van Windows 10 installatiemedium op je harde schijf, bijvoorbeeld volgens 'C:\Win10'. Indien je een ISO-bestand van Microsoft hebt gedownload, open je deze met een tool zoals 7-Zip. Mocht er in de directory 'C:\Win10\Sources' het bestand Install.esd en niet Install.wim staan, dan moet je het ESD-bestand eerst converteren (punt 6).

Stap 2: Maak een batchbestand met de volgende inhoud (6 regels):

SET DISM="C:\Program Files (x86)\ Windows Kits\10\Assessment and Deployment Kit\Deployment Tools\ amd64\DISM\dism.exe"mkdir C:\TempMount%DISM% /Mount-Wim /WimFile:"C:\ Win10\Sources\Install.wim" /index: 1 /Mountdir:"C:\TempMount"%DISM% /image:"C:\TempMount" / Add-Package /Packagepath:"C:\ Windows-Updates\AMD64-allwindows10.0- kb3172985.msu"%DISM% /Unmount-Wim / Mountdir:"C:\TempMount" /commit%DISM% /Cleanup-Wim

De eerste regel legt het pad naar Dism vast. Indien je met Windows 10 werkt, kun je ook eenvoudig de geïnstalleerde tool met 'Set Dism=dism.exe' gebruiken. Vervolgens maakt mkdir de directory 'C:\TempMount', waarin het WIM-bestand in de volgende regel aanhaakt. De opdracht/opgave '/index=1' staat voor recente ISO-bestanden van Windows 10 voor Pro-Edition. Voor de Home-Edition gebruikt 'index=2'. In de vierde regel wordt de update geïmplementeerd. Pas het pad aan voor het gewenste update-bestand. Wanneer er meerdere zijn, bouw je voor elk afzonderlijk een extra regel in. Vervolgens plakt Dism het WIM-bestand er weer aan vast en past de wijzigingen toe.

Start het batchbestand in een opdrachtprompt met beheerrechten.

Stap 3: Het installatiespiegelbeeld is nu bijgewerkt. Als je reeds een USB-stick voor de installatie hebt moet je alleen nog het bestand Install.wim door de nieuwe versie uit 'C:\Win10\Sources'vervangen. Wie een ISO-bestand nodig heeft, gebruikt de volgende twee commandoregels in een batchbestand:

SET OSCD="C:\Program Files (x86)\Windows Kits\10\Assessment and Deployment Kit\Deployment Tools\amd64\Oscdimg\oscdimg.exe" %OSCD% -m -o -u2 -udfver102 -bootdata:2#p0,e,bC:\Win10\boot\etfsboot.com#pEF,e,bC:\Win10\efi\microsoft\boot\efisys.bin C:\Win10 C:\Win10.iso

Je hebt hiervoor de Oscdimg-tool uit het Windows-ADK nodig.

Alternatieve tools: NTlite.NTlite implementeert updates eveneens in het installatiemedium en kan ISO-bestanden maken. Een uitgebreide beschrijving vind je in deze gids. Met behulp van Rufusmaak je van een ISO-bestand een stick, dat in staat is om op te starten. De foutloze werking van het bijgewerkte installatiemedium test je in een virtuele omgeving met Virtualbox..

6. ESD-bestand met Dism in een WIM-bestand converteren

In de download versie van Windows 8.1 en 10 levert Microsoft het installatiespiegelbeeld als Install.esd. In het ESD-bestand kunnen geen updates worden geïmplementeerd of andere aanpassingen worden aangebracht. Met Dism kan het ESD-bestand echter in een WIM-bestand worden geconverteerd. Gebruik daarvoor volgende commandoregel in een opdrachtprompt met beheerdersrechten:

dism /Export-Image / SourceImageFile:C:\Win10\Sour ces\Install.esd /SourceIndex:1 / DestinationImageFile:C:\Win10\ Sources\Install.wim / Compress:Maximum

De Dism-versie moet passen bij het Imagebestand of in een hogere versie beschikbaar zijn. In twijfelgevallen gebruik je Dism uit de Windows 10 ADK.

7. Netwerkconfiguratie handig switchen

De netwerkinstellingen voer je bij Windows gebruikelijk uit via 'Netwerk en openen van verbindingen in Pc-instellingen' in de systeembesturing. Dit is niet de enige manier: Netsh.exe tool biedt volledige toegang tot alle netwerkinstellingen. Dit is onder andere dan nuttig wanneer je met jouw notebook thuis en op kantoor werkt en op een van beide plekken instellingen nodig hebt, zoals een IP-adres. Voor de beschreven functies moet je Netsh als opdrachtregelcommando als administrator opstarten. Maak een script voor netwerkconfiguratie. Voeg bijvoorbeeld in een tekstbestand het volgende in (vier regels):

pushd interface ipv4set address „Ethernet" static 192.168.1.143 255.255.255.0 192.168.1.1set dnsservers „Ethernet" static 8.8.8.8popd

Sla het bestand bijvoorbeeld op onder „%appdata%\Netwerk.txt". „Ethernet", heeft betrekking op de aanduiding van het ethernetconnectie, zoals het in 'centrum voor netwerk en het openen van verbindingen' met een klik op 'adapterinstellingen wijzigen' is te zien. Pas de tekenvolgorde aan overeenkomstig de configuratie van je pc. De IP-adressen in de tweede regel leggen het IP-nummer van de pc, het netwerkmasker en de standaard Gateway vast. De derde regel configureert een DNS-server met het IP-adres "8.8.8.8". Voert u telkens de waarde in die u voor uw netwerk nodig heeft. Met de volgende regelcommando pas je de configuratie toe:

netsh -f %appdata%\Netzwerk.txt

Om de netwerkadapter automatisch via DHCP te configureren, maak je nog een script, bijvoorbeeld onder de naam:

„%appdata%\Netwerk_2.txt" met deze inhoud (vier regels):

pushd interface ipv4set address „Ethernet" source=dhcpset dnsservers „Ethernet" source=dhcppopd

Voor een snelle omschakeling van het netwerkconfiguratie maak je in ieder geval twee batchbestanden of snelkoppelingen op de desktop aan, die elke keer een geschikte "netsh-f"- oproep hebben.

8. Windows als WLAN Access-Point inrichten

Netwerkverbinding van een Windows-pc kan via WLAN ook op andere apparaten worden gebruikt. Ook hier wordt Netsh tool ingezet. Gebruik in een opdrachtprompt met beheerdersrechten de volgende twee regels:

netsh wlan set hostednetwork mode=allow ssid=Netwerknaam key=Passwort netsh wlan start hostednetwork

Netwerknaam en een wachtwoord voor jouw netwerk kun je vrij kiezen. Echter dien je de tweede regel na iedere Windows opstart opnieuw uit te voeren, omdat Windows niets van de configuratie merkt.

Alternatieve tools: Eenvoudiger gaat het met Virtual Router Manager.. Na het opstarten van de tools voer je een netwerknaam en WLAN-sleutel in. Kies je achter "Shared Connection" de netwerkadapter uit, waarover u verbinding met het internet heeft gemaakt. Dat kan de Ethernet- of WLAN-verbinding zijn. Klik je dan op "start Virtual Router". Een soortgelijke tool is Hosted Network Starter van Nirsoft (zie punt 9).

9. Nog meer alternatieve tools

Voor veel zaken die Microsoft je standaard in Windows aanbiedt, bestaan er alternatieven, die voor een deel eenvoudiger in gebruik zijn of meer functies hebben. Een betrouwbare bron voor Systeemtools is Microsoft Sysinternals-Suite. Hier vind je tools zoals Autoruns voor het beheren van Windows automatische startinvoer en Process Explorer, die je uitgebreid informatie geven over de processen die op uw pc lopen. Een andere bron is de tool van Nirsoft.. Hier zijn tools waarmee je de Windows productsleutel kunt uitlezen (Produkey) of Explorer uitbreidingen kunt beheren (ShellEX View).

Het eenvoudigst is het gebruik van Sysinternals en Nirsoft tools via Windows System Control Center (WSCC). Het portable programma biedt na de eerste start een download aan van alle recente tools. Daarna gaat u naar de gewenste categorie via het bureaublad van het programma. Je ziet een korte beschrijving van de tool en rechts ernaast gedeeltelijk de knop "?". Daarmee roept u verdere informatie op. Je start een tool via de bijbehorende knop. Wanneer het gaat om een regelcommando tool dan verschijnt er in het venster 'console'. Achter 'parameters' kun je de opties intypen voor de tool.

Met beheerrechten werken

Veel systeemgebonden tools vereisen beheerrechten. Wanneer je programma's opstart op het grafisch bureaublad, bijvoorbeeld voor systeeminstellingen of een setup-programma vraagt de besturing gebruikerscontent standaard om betere rechten, je bevestigt dit met 'ja'.

In principe kun je via het sneltoetsmenu ieder programma en ook batchbestanden 'als beheerder uitvoeren' met hogere rechten. Dit is nodig in het geval je een editor als administrator wilt uitvoeren om systeembestanden te wijzigen.

Als alternatief start je een opdrachtprompt met beheerrechten. Voor enige tips uit dit artikel is dat noodzakelijk. Voor Windows 8.1 en 10 gebruik je hiervoor het menu dat je met de toetscombinatie Win-X op het beeldscherm haalt. Gebruikers van Windows 7 zoeken in het startmenu naar cmd en gaan dan in het sneltoetsmenu naar 'als beheerder uitvoeren'. Alles wat je in een opdrachtprompt beheer opstart zoals de editor via notepad of een batchbestand, loopt met hogere rechten.