Het komt niet vaak voor dat mensen die voor het eerst een pc gebruiken bij Linux als besturingssysteem uitkomen, Bij de aanschaf van een computer is Windows meestal vooraf geïnstalleerd, zodat het meer voorkomt dat pc-gebruikers ervaring met dit besturingssysteem hebben. Voor doorsnee gebruikers werkt dit prima, maar mensen die meer willen, worden vanzelf nieuwsgierig naar Linux.

Dat open besturingssysteem is niet zo intimiderend als je misschien zou denken, maar op een paar gebieden werkt het wel fundamenteel anders, dus - afhankelijk van de distributie die je kiest - er is een klein beetje sprake van een leercurve. We beantwoorden in dit artikel vijf vragen die beginners vaak hebben.

1. Is de installatie van Linux naast Windows op dezelfde harde schijf veilig of is er een risico op gegevensverlies?

Linux heeft een eigen partitie nodig op de Windows harde schijf, die je meestal moet maken door de Windows partitie te verkleinen. Je kunt ook een tweede, lege harde schijf in je pc of een usb-stick gebruiken. Maar wijzigingen in partitionering en de installatie van een secundair OS brengen altijd een zeker risico met zich mee.

De installatieprogramma's van Linux-distributies veranderen niets aan je schijf zonder toestemming, maar met een paar verkeerde klikken kun je per ongeluk de Windows-partitie verwijderen. Maak daarom altijd een back-up, zo niet van het hele OS dan wel van de persoonlijke gegevens. Maak een herstelkopie aan in Windows, lees voor meer informatie over het aanmaken van een herstelschijf dit artikel.

2. Bij Windows vind ik de constante updates of upgrades vervelend - vooral bij Windows 10. Hoe worden updates uitgevoerd bij Linux en hoe lang kan het systeem na installatie gebruikt worden?

Updates zijn noodzakelijk voor de veiligheid van het systeem en het oplossen van fouten in de software. Dit is niet anders bij Linux dan bij Windows. Het updatevolume voor Linux is echter lager en de installatie is veel sneller. Daarbij kunnen systeemonderdelen ook worden gewijzigd terwijl het OS draait. Er is dus geen wachttijd na het herstarten van het systeem, omdat systeembestanden nog moeten worden bijgewerkt.

Bij Linux worden echter niet alle componenten van het systeem of de geïnstalleerde software voortdurend bijgewerkt. Er zijn meestal geen nieuwe grote versies van software. Uitzonderingen voor Ubuntu en Linux Mint zijn bijvoorbeeld de webbrowser Firefox en het e-mailprogramma Thunderbird. Nieuwere versies van andere programma's worden meestal niet aangeboden via het pakketbeheer. Als je een nieuwe functie in Libre Office of Gimp wilt uitproberen, kun je de huidige versie installeren door het standaardpakketbeheer te omzeilen.

Wanneer je kiest voor een LTS-versie (Long Term Support) zoals Ubuntu 18.04 of Linux Mint 19, heb je minstens vijf jaar de tijd tot de volgende distributie-upgrade. Beide systemen zijn in 2018 uitgebracht en worden ondersteund tot 2023. De volgende LTS-versie zal in 2020 klaar zijn. Je kunt op dat moment upgraden naar de nieuwe langetermijnversie, maar dat hoeft niet.

Bij Ubuntu zijn distributie-upgrades meestal eenvoudig en het systeem informeert je snel over de mogelijkheden. Voor Linux Mint hebben ontwikkelaars een nieuwe installatie aanbevolen bij het upgraden naar de volgende hogere versie in de LTS-branch, hoewel een upgrade in het verleden ook mogelijk was.

3. Voor Windows bieden softwareleveranciers meestal MSI- of EXE-bestanden aan als installatiepakket. Deze kunnen worden geïnstalleerd door erop te dubbelklikken. Waar kan ik dergelijke installatiebestanden voor Linux vinden?

Het installeren van software werkt anders onder Linux (en meer beheerst) dan onder Windows. Ubuntu of Linux Mint zijn distributies die softwarewinkels voorzien van enkele duizenden open en gratis applicaties. Er is geen volautomatisch te installeren software buiten deze officiële bron, maar ervaren gebruikers kunnen op andere manieren software installeren.

Voor de beginnende Linux-gebruiker is de handigste manier om nieuwe programma's onder Ubuntu te installeren het Softwarecenter. Je opent deze toepassing vanuit de starter en zoekt de gewenste app. Als je gevonden hebt wat je zoekt, klik je er gewoon op en de installatie begint. De-installeren werkt op dezelfde manier. Linux Mint-gebruikers starten een soortgelijk programma via het menu en kiezen Systeem > Softwarebeheerder.

Linux-experts geven meestal de voorkeur aan de installatie met de opdracht apt in de terminal, die onder elk Debian-gebaseerd OS werkt. Hier moet je de naam van het pakket weten om het te installeren met sudo apt-get install [APPLICATIENAAM]. Installaties vereisen altijd adminrechten, die je verkrijgt met sudo voorafgaand aan de opdracht. Het wachtwoord voor de root-gebruiker, die de benodigde adminrechten heeft, wordt dan gevraagd.

4. Is het zeker dat de hardware in mijn pc of laptop en de randapparatuur ook onder Linux zonder beperkingen kan worden gebruikt?

Dat hangt er vanaf. Hardwarefabrikanten bieden meestal weinig ondersteuning voor Linux. Basiscomponenten zoals grafische-, SATA- of Ethernet-chipsets zijn geen probleem. Maar als je een printer, scanner, tv-stick of wifidongel koopt bij een discounter om de hoek, vind je meestal geen Linux-stuurprogramma's als er software is meegeleverd.

En zelfs als dat wel zo is, komen ze niet altijd overeen met het geïnstalleerde systeem (in een niet ondersteunde package bijvoorbeeld). Laptops hebben ook vaak beperkingen. Soms kan de helderheid van het scherm niet worden geregeld met de normale toetscombinaties die worden aangeduid of werken de energiebesparende modi niet zoals onder Windows.

Zoek daarom van tevoren goed uit welke spullen en software je hebt en hoe het zit met de ondersteuning op Linux. Dit is een goed argument om Linux te installeren als gedeeld OS, terwijl je Windows aanhoudt op een tweede partitie voor het geval je problemen tegenkomt. Er zijn winkels die gespecialiseerd zijn in hardware voor Linux, bijvoorbeeld deze (web)shops.

5. Kunnen bestanden op de Windows-partitie of op een externe harde schijf ook onder Linux worden geopend?

Linux-systemen kunnen gewoon gebruikmaken van partities die zijn geformatteerd met de FAT-, FAT32- of NTFS-bestandssystemen. Voor exFAT-schijven moet je de pakketten exfat-fuse en exfat-utils installeren. Linux kan een NTFS-systeempartitie alleen mounten als Windows volledig is vergrendeld. Windows mag dus niet zijn afgesloten in de slaapstand. Let op dat als je bij Windows 8.1 of 10 op Afsluiten drukt, het systeem naar stand-bymodus gaat. Hierbij wordt het systeem wel uitgezet, maar opengehouden voor sneller hervatten. Je moet je pc uitschakelen via Opnieuw opstarten en dan uitzetten wil je de partitie aan kunnen spreken in je Linux-omgeving.