Als je met Windows systemen werkt zal je regelmatig een niet werkend systeem opnieuw tot leven moeten wekken. De oorzaken van deze betreurenswaardige systeemstaten is net zo gevarieerd als de symptomen.

Herstelomgevingen

Het algemene concept van bootable herstelomgevingen is redelijk voor de hand liggend. Het creëert een alternatief runtime-omgeving die het non-functionele Windows-systeem overneemt. Vroeger had je daar een speciaal optisch medium voor nodig welke speciaal gemaakt was voor het systeem en de bijbehorende hardware. Dit systeem checkte de boot sectoren en disk layouts.

Tegenwoordig is de kans groot dat de herstelomgeving op een USB-stick staat. In veel gevallen een vooruitgang. Op een flinke USB-stick kan een stuk meer worden opgeslagen dan een gemiddeld optisch medium. Als je een Blu-ray-drive hebt (en er zijn niet veel mensen die dat hebben) kan je met schijven overweg die 25 GB (single layer), 50 GB (dual layer) of in nog zeldzamere gevallen zelfs 100 GB (quad layer) kunnen bevatten. Mocht je nog met een DVD-drive zitten zal je het moeten doen met slechts 4,7 GB (single sided, single layer) tot maximaal 18,8 GB (double sided, double layer) per schijf. Daae komt ook nog bij dat het schrijven naar optische media aardig wat tijd in beslag kan nemen en meestal maar een enkele keer beschreven kunnen worden. Zelfs een USB 2.0-stick is sneller dan de gemiddelde Blu-ray drive en USB 3.0 is nog veel sneller. In combinatie met herbruikbaarheid, hogere snelheid en grotere opslagcapaciteit (je hebt al sticks van honderden gigabytes groot voor enkele tientjes) maken het een bij back-up-medium.

De beste resultaten behaal je als je met een 32 of 64-gb stick in de weer gaat. Als administrator kan je voor je zekerheid enkele USB 2.0 en USB 3.0-stick kopen voor de zekerheid. Het is mij al een paar keer overkomen dat een ouder systeem niet wilt booten vanaf een USB 3.0-stick.

Windows' eigen herstelomgeving

Er zijn verschillende softwarepakketten waarmee je een herstelomgeving kan creëren maar wij beginnen bij de allerbekendste. De herstelschijf van Windows zelf.

Wij gaan er vanuit dat je netjes van tevoren een herstelschijf hebt gemaakt. Zoniet, doe dat nu dan even. Je kan hier lezen hoe je dat doet en hoe je dat proces kan troubleshooten als het je niet lukt.

Koppel de herstelschijf aan je computer en boot deze vanaf het medium. Het herstelmenu verschijnt. Je kan eerst kijken of de optie "troubleshoot" het probleem kan vinden en oplossen.

Kies dan voor troubleshoot en selecteer advanced options.

Je ziet een scherm met zes opties. Als je wilt kan je "startup repair" selecteren en kijken of dat werkt. Deze optie scant je computer en probeert alle opstartproblemen te repareren die het tegen komt. Het is een goede utility die maar kan er wel langer over doen dan het zelf openen van de commandprompt en het intypen van bootrec.

De andere opties spreken ook redelijk voor zich:

  • System restore (systeemherstel) rolt je Windows-installatie terug naar een eerder herstelpunt.
  • System Image Recovery laat je een zelfgemaakt herstel image terugzetten (lees hier hoe je deze herstelbestanden maakt)
  • Automatic repair: een optie die probeert het systeem automatisch te repareren
  • Startup repair: probeert opstartproblemen te tackelen
  • Go back tot he previous build: Deze optie is alleen zichtbaar indien van toepassing en kan je systeem terugzetten naar een oudere versie van Windows.

3rd-party herstelomgevingen

Er zijn tientallen, zo niet honderden 3rd party herstelomgevingen beschikbaar voor Windows. Sommige draaien op Linux distributies terwijl anderen weer draaien op Windows. De meeste systemen zijn gemaakt door hobbyisten maar dat mag de pret niet drukken. Deze systemen zitten erg goed in elkaar en kunnen vaak meer dan de herstelomgeving van Microsoft's systeem. Wij noemen er hier een aantal:

  • Windows Recovery Tools - Bootable PE Rescue Disk (ook wel Kyhi's Rescue Disk genoemd) Een op Windows-gebaseerd pre-installatie omgeving of PE runtime environment en is uitgerust met allerhande tools, utilities, antivirus-oplossingen, partitiemanagement, netwerken en meer. Met dit systeem kan je je eigen runtime environment goed wijzigen. Dit systeem wordt regelmatig bijgewerkt en loopt gelijk met de grote updates van Microsoft. Dit systeem is nu gebaseerd op versie 1607 (de Anniversary Update)
  • Gandalf's Win10PE: Dit systeem is gebaseerd op build 14393 en het laatst bijgewerkt in november. Ook dit systeem heeft een hoop tools aan boord waaronder anti-malware, schijfherstel, bestandsbeheer, partitiemanagement, backup en herstel. Je kan zelfs wachtwoorden beheren en wijzigen met dit systeem.
  • SystemRescueCD Dit systeem is beaseerd op Linux en is bijgewerkt in oktober. Ook dit systeem heeft allerlei handige tools aan boord en heeft een flinke community achter zich.
  • Ultimate Boot CD (ook wel UBCD genoemd) Dit Sourceforge-project is gebaseerd op Debian en heeft in sempember de laatste update gehad.
  • UBCD for Windows (ook wel UBCD4Win genoemd) is de praktisch hetzelfde als de eerder genoemde Ultimate Boot CD, maar is gebaseerd op Windows. Speciaal voor Windows admins en power users die liever niet met Linux werken.
  • Hiren's BootCD: Deze CD is eigenlijk een combinatie van al het bovenstaande. Deze schijf bevat meerdere Windows-, Dos-, bootloader en Linux-omgevingen. Naast deze omgevingen zit deze cd tjokvol tools waarmee je partities kan beheren, wachtwoorden kan aanpassen (of zelfs verwijderen) back-ups kan maken en malware kan bestrijden. Niet alle tools op deze schijf hebben een officiële licentie en dat maakt ze "illegaal" daarom zal je iets meer "moeite" moeten doen om deze schijf te vinden en is het je eigen risico en verantwoordelijkheid als je met deze schijf aan de slag gaat.

Wat doen 3rd-party oplossingen anders dan Microsoft?

Voor de standaard reparatieklussen is Microsoft's standaard herstelomgeving meer dan voldoende. Maar als deze faalt en de command line-reparaties zijn te lastig, kan je altijd nog gaan voor een van de 3rd-party oplossingen. Je kan starten vanaf het opstartmedium en allerlei controles en tests uitvoeren op je systeem dankzij de vele 3rd-party tools die zijn meegeleverd. In sommige gevallen kan je zelfs booten naar een volledig Windows-achtige omgeving om net dat stapje verder te gaan.

Je kan in sommige gevallen in deze omgevingen gebruik maken van het internet om bepaalde drivers te downloaden of antivirus- en malware-pakketten te updaten zodat je altijd met de nieuwste bibliotheekbestanden aan de slag kan. Je kan de harde schijf analyseren, partities bewerken en schijven opschonen.

Het is echter altijd belangrijk je te beseffen dat de extra tijd die je kwijt bent naar het zoeken en repareren van zulke complexe problemen in schril contrast staat met het terugzetten van een image. Het enige waarvoor je deze systemen zou kunnen gebruiken is op een makkelijke manier bestanden die je niet mee hebt kunnen nemen in oudere back-ups veiligstellen. Als dat is gebeurd en je vooraf gemaakte image is hersteld, kan je de veilig gestelde bestanden makkelijk terugzetten en je bent weer helemaal bij.

Mocht je nou helemaal geen back-ups (herstelimages) hebben, kan je uren kwijt zijn met het repareren van het probleem, maar uiteindelijk zal het je lukken.