Wij schreven eerder al hoe je de gedwongen upgrade naar Windows 10 terug kon draaien met enkele simpele stappen, maar mocht dat nou niet werken, zijn hier nog enkele dingen die je kan proberen om Windows 10 weer aan de praat te krijgen.

We kregen een PC binnen waarop Windows 10, een upgrade van Windows 8, echt niet meer werkt. De PC vertoont een blauw scherm met een driftig ronddraaiend 'voortgangs' radertje maar daar blijft het bij. Ook na heel lang wachten. We beschrijven hier onze zoektocht.

Voor deze PC, die ik binnenkreeg met het verzoek er naar te kijken, was geen hersteldisk gemaakt. Bij de upgrade is het nu eenmaal lekker makkelijk om op dit punt maar gewoon door te klikken. Maar dat lijkt de gebruiker nu flink op te breken. We willen namelijk veel liever herstellen dan herinstalleren.

Van DVD

Een hersteldisk van een andere PC met een gelijke Windows versie zou mogelijk kunnen werken, maar die hebben we ook niet. Dus grijpen we terug op de DVD waarmee deze Windows 10 oorspronkelijk is bijgewerkt. Deze kun je op een andere PC ook aanmaken via de Media creation tool (MediaCreationTool.exe).

Om van de DVD op te starten moeten we natuurlijk eerst in de BIOS van de PC aangeven dat het ding als eerste van de DVD drive moet worden opgestart, niet van de harddisk. Dat opstarten van een ander medium werkt overigens vaak helemaal niet. Meestal moet je het een paar keer opnieuw proberen.

Het kan helpen om in de BIOS, gewoonlijk te bereiken door direct bij het opstarten meerdere keren op Del of F2 te drukken (of een andere toetscombinatie van je PC), Fast boot en dergelijke uit te zetten. Dat geeft dan meer tijd voor andere opstartopties, zoals bij deze PC de mogelijkheid om F12 te drukken en dan te kiezen voor opstart vanaf harddisk of DVD. In de drive zat een DVD met daarop de volledige Windows installatiesoftware.

Op de volgende pagina: Kijken naar de herstelopties

Toen we uiteindelijk hadden opgestart vanaf de Windows DVD konden we kiezen voor:

Nu installeren Uw computer herstellen

Optie 2 klinkt goed, dus daar kozen we eerst maar voor. Er verschijnt een scherm met de volgende keuzes met het kopje "Kies een optie":

Doorgaan naar Windows 10 (dat werkte dus niet)

Een apparaat gebruiken (Een USB-station, netwerkverbinding of Windows-hersteldvd gebruiken) (die zijn er niet)

Problemen oplossen, zie hieronder

De pc uitzetten

Dit scherm is overigens mogelijk ook te bereiken als je de PC herstart terwijl je de Shift-toets ingedrukt houdt. Optie twee staat er dan niet bij:

Problemen oplossen leek ons hier de beste keuze.

Onder Problemen oplossen hebben we de opties Deze pc opnieuw instellen en Geavanceerde opties. We kiezen dus voor Deze pc opnieuw instellen. Dat kunnen we het beste als eerste proberen.

Daar krijgen we 2 en soms 3 opties.

Bij de optie Mijn bestanden behouden blijft data bewaard maar verdwijnt geïnstalleerde software, voor zover niet aanwezig bij de Windows installatie. Er is ook nog een optie Alles verwijderen.

Bij deze keuze worden alle persoonlijke bestanden, apps en instellingen verwijderd. Dat willen we natuurlijk niet. De laatste keuze Fabrieksinstellingen terugzetten, is niet altijd aanwezig. Bij die keuze wordt alles verwijderd en wordt de versie van Windows die op de pc werd geleverd opnieuw geïnstalleerd.

We kiezen hier dus voor de optie Mijn bestanden behouden.

Hierna moeten we een doelbesturingssysteem kiezen (Windows 10) en begint het programma, nadat we nogmaals bevestigd hebben dat we opnieuw willen instellen. Nadat enige tijd het opstartscherm is getoond met Deze pc opnieuw instellen 1% volgt de melding:

Deze pc opnieuw instellen

Er is een probleem met het opnieuw instellen van uw pc. Er is niets gewijzigd.

Annuleren is de enige vervolgoptie. Helaas zonder de mededeling welk probleem dat dan geweest kan zijn. Dat is wel in de logs te vinden, die via de keuze om op te starten met een opdrachtprompt in te zien zijn. De oorzaak? Windows is niet compatibel. Het lijkt er op dat een Windows 10 systeem bijgewerkt van Windows 8 niet opnieuw kan worden ingesteld.

Dit is dus een doodlopende weg.

Op de volgende pagina: Geavanceerde opties

Geavanceerde opties

We gaan een stap terug naar de optie Problemen oplossen (de tweede keuze uit afbeelding 1). Daar kiezen we voor Geavanceerde opties, de tweede keuze uit afbeelding 2. Deze geavanceerde opties zijn:

  • Systeemherstel
  • Herstellen met installatiekopie
  • Opstartherstel
  • Opdrachtprompt
  • Instellingen voor UEFI-firmware
  • Teruggaan naar de vorige versie (soms is dat de keuze Opstartinstellingen)

De keuze Teruggaan naar de vorige versie was op een ander systeem waarop ik dit probeerde niet op die plaats aanwezig. Daar staat op die plaats Opstartinstellingen.

Voor Teruggaan naar vorige versie moet eerst Meer herstelopties weergeven worden gekozen.

"Teruggaan naar de vorige versie" maar eens proberen dan? We krijgen de volgende melding:

Er is een probleem opgetreden en de vorige versie kan niet meer worden teruggezet. Probeer uw huidige versie opnieuw in te stellen (Probleem oplossen > Pc opnieuw instellen).

Waarschijnlijk is deze keuze alleen gemaakt om van een Windows 10 upgrade (binnen een maand) weer naar de vorige Windows versie terug te gaan

Terug naar af.

Op de volgende pagina: Toch maar een herinstallatie

Nu al deze mogelijkheden mislukt zijn is het tijd om te proberen Windows 10 gewoon te herinstalleren, na opstart vanaf de DVD. We kiezen dus voor Nu installeren, de setup wordt gestart en na enige tijd moet de productcode worden ingevoerd. Maar die hebben we toch helemaal niet voor Windows 10? Dat klopt. Windows 10 registreert zichzelf aan de hand van systeemeigenschappen. Kleine veranderingen, zoals een andere harddisk, maken niet uit. Een ander moederbord wel, maar volgens Microsoft mag je dat melden en kan je alsnog Windows 10 herinstalleren.

Wij kiezen voor Overslaan en gaan akkoord met de licentievoorwaarden. We kunnen nu kiezen voor :

Upgrade: Windows installeren en bestanden, instellingen en toepassingen behouden

Aangepast: alleen Windows installeren (geavanceerd)

We kiezen voor het eerste. Maar zo makkelijk maakt Windows het ons niet en meldt:

De computer is vanaf het Windows-installatiemedium opgestart. Verwijder de installatieschijf en start de computer opnieuw op zodat Windows normaal wordt opgestart. Plaats vervolgens de installatieschijf en start de upgrade opnieuw. Voer geen upgrade uit door Aangepaste installatie (geavanceerd) te selecteren. Als u Aangepaste installatie (geavanceerd) selecteert, wordt er een nieuw exemplaar van Windows geïnstalleerd en worden programma's en instellingen verwijderd.

Waarom zou ik vanaf de DVD Windows opnieuw proberen te installeren? Omdat Windows niet normaal opstart! Dus ook op deze manier komen we niet verder.

Op de volgende pagina: Aangepaste installatie

Aangepast

Ik kom weer terug in het Nu installeren schermpje en kies deze keer voor Aangepast (alleen Windows installeren) en kies de Primaire partitie. De oude Windows installatie wordt dan in Windows.001 gezet. Het installatieprogramma begint nu met Bestanden voorbereiden voor de installatie en installeert Windows helemaal opnieuw! Weliswaar zijn de bestanden nog toegankelijk in de oude Windows.001 directory maar moeten alle programma's opnieuw geïnstalleerd worden.

Via de keuze Problemen oplossen / Geavanceerde opties / Opdrachtprompt kan je vooraf ook nog bij de data. Je kunt daarmee op een alternatieve manier regelen dat de computer in Safe Mode opstart, namelijk door het intypen van:

BCDEDIT /SET {DEFAULT} BOOTMENUPOLICY LEGACY (standaard is dat BCDEDIT /SET {DEFAULT} BOOTMENUPOLICY STANDARD

Dit werkt in een Administrator command prompt en dat is als het goed is de command prompt die je krijgt vanuit Problemen oplossen / Geavanceerde opties / Opdrachtprompt. Hiermee zou je in ieder geval in de Safe mode kunnen starten door F8 in te drukken (als het vasthouden van de Shift toets tijdens het opstarten niet werkt).

Herinstalleren onvermijdelijk

Uit onze zoektocht blijkt dat herstelopties in Windows 10 in de praktijk gewoon niet kunnen werken. Concluderend kunnen we dus stellen dat het heel belangrijk is om een herstelschijf te maken. Als je die niet hebt zul je Windows onvermijdelijk helemaal moeten herinstalleren.

Op de volgende pagina: Voorkomen is beter dan genezen

Voorkomen is beter dan genezen

Hoe kan je beter voorbereid zijn, zodat een toekomstig probleem met Windows 10 wel eenvoudig te repareren is?

Het is in ieder geval verstandig om de Windows 10 installatie te verzekeren met een hersteldisk. Wie verwacht zo'n schijf te kunnen maken vanuit het Windows instellingenscherm, Bijwerken en beveiligingen (Update and Security) zoekt daar tevergeefs. Typ Herstel of Recovery in het zoekvak in het startmenu. Dan verschijnt de optie Maak een systeemhersteldisk (Create a recovery disk). Of kies uit het oude configuratiescherm Backup en Restore (Windows 7). Dat laatste, Windows 7 dus, staat er echt achter. Op mijn PC met DVD drive kan ik de hersteldisk op een DVD aanmaken. Op een systeem zonder DVD drive verschijnt het volgende scherm bij het opstarten hiervan:

gevolgd door: We can't create the recovery drive.

Tsja, wat dan? De meest voorkomende reden blijkt te zijn dat het systeem een USB schijf verwacht met minimaal 8 Gb vrij. Je zou verwachten dat als deze niet aanwezig is dat er dit gemeld wordt, maar dat is dus niet zo. Met een USB disk er in, die geheel wordt geformatteerd en gewist, wordt inderdaad een hersteldisk aangemaakt. Althans, meestal. Als je dan nog steeds de foutmelding krijgt dat de schijf niet kan worden aangemaakt, dan kan het helpen om de optie Backup system files to the recovery drive uit te vinken. Je krijgt dan wel een opstartschijf maar vrijwel zonder (systeem)bestanden er op. Let er goed op welke disk als USB disk wordt aangemerkt. Op mijn systeem bleek dat de SD kaart te zijn die ik als 2e "vaste" disk D in gebruik had op een tablet PC, en niet de USB stick die ik had aangesloten, en die SD kaart is dus volledig gewist. Er stond niets op wat niet elders ook al stond maar het is zeker iets om op te letten.

Op de volgende pagina: De veilige modus

Opstarten in de veilige modus

Bij eerdere Windows versies kon je opstarten in de veilige modus door tijdens het opstarten op F8 te drukken. Je kreeg dan een menu met diverse opstartopties. De gedachte is dat de zogenaamde Safe mode veel opstartprogramma's en drivers overslaat en als Windows dan opstart weet je dat een van die programma's voor het opstartprobleem zorgt. Welke? Dat is weer niet zo eenvoudig te bepalen. Soms helpt het bijvoorbeeld om vanuit die Safe mode laatst geïnstalleerde updates of programma's te de-installeren.

In Windows 10 werkt dat niet. Wat zou moeten werken is het (her)opstarten terwijl je gelijktijdig de Shift toets vasthoudt.

Lukt dat niet, dan is mogelijkheid 2 om via de keuze Problemen oplossen / Geavanceerde opties / Opdrachtprompt op een alternatieve manier te regelen dat de computer met F8 in Safe Mode opstart. Type in de opdrachtprompt (command prompt) in:

BCDEDIT /SET {DEFAULT} BOOTMENUPOLICY LEGACY

(standaard is dat BCDEDIT /SET {DEFAULT} BOOTMENUPOLICY STANDARD)

Dit werkt in een Administrator opdrachtprompt en dat is als het goed is de opdrachtprompt die je krijgt vanuit Problemen oplossen / Geavanceerde opties / Opdrachtprompt.

Toch kan het nog steeds voorkomen dat beide opties niet werken. Ook hier is het handig als je van te voren regelt dat je Safe mode een opstartoptie is. Dat doe je als volgt:

Open een Administratieve Command Prompt (Admin), en typ:

C:\Windows>BCDEDIT /copy {current} /d "Windows 10 Veilige Modus"

De reactie moet dan zijn:

The entry was successfully copied to {62022468-e5f7-11e5-81ad-60a44ccd86f0}.

Type nu msconfig (vanuit het Start Menu) (dat programma heet Systeem Configuratie) en ga naar de Opstarten (Boot) tab:

In bijgaande afbeelding is te zien dat de via BCDEDIT aangemaakte optie "Veilige Modus" nu is te vinden bij de opstartopties.

Je vinkt dat Safe boot aan, al dan niet met Network (support) ingeschakeld. Je kunt een time-out geven van enkele seconden en de instellingen permanent maken met het aankruisvakje rechtsonder. Dat betekent dat bij de volgende opstart (of alle opstarts, als je de instellingen permanent hebt gemaakt) je het gekozen aantal seconden een optie ziet om in de Veilige Modus te starten.

Op de volgende pagina: Herstelpunten

Herstelpunten

Zoek in het Start menu naar herstelpunt of restorepoint en open het scherm Maak een herstelpunt. Via de optie Systeembeveiliging zet je dit aan voor in ieder geval je opstartschijf, gewoonlijk C, via de knop Configureren. In het rechterdeel van het scherm in de onderstaande afbeelding zet je de optie aan en bepaal je het maximale schijfgebruik.

Herstelpunten worden gemaakt bij o.a. programma-installaties waaronder bepaalde Windows updates. Als een PC niet meer opstart kun je terug naar een vorige versie uit deze herstelpunten. Later geïnstalleerde programma's of wijzigingen in programma's en instellingen gaan dan weliswaar verloren, maar zeer waarschijnlijk daarmee ook de veroorzaker van het opstartprobleem.

Vind je de aanmaakfrequentie van de herstelpunten onvoldoende, dan kun je ook Windows Taakbeheer op een vast tijdstip deze herstelpunten laten maken. Herstelpunten hebben al menig beschadigde Windows omgeving gered.