Het volledig wissen van je schijf kan verschillen afhankelijk van of het je enige schijfstation is, of je een uitwijk-pc tot je beschikking hebt en wat precies het doel is. Als je bijvoorbeeld je primaire schijf wilt formatteren, kan dat uiteraard niet binnen Windows zelf en moet je uitwijken naar een opstartschijf. Als je een RAID-configuratie gebruikt, is het proces weer anders. In dit artikel kijken we naar de meest gestelde vragen over het formatteren van een schijf.

Snel formatteren

Er is een verschil tussen 'formatteren' en 'snelformatteren'; bij de eerste wordt de schijf geleegd en bij de tweede blijven de gegevens staan, maar wordt de schijf gemarkeerd als leeg. Dat is prima als je een nieuwe schijf installeert of als je Windows opnieuw wilt installeren, maar niet als je de schijf weggooit of aan iemand anders geeft. Bovendien is zelfs een geformatteerde schijf te herstellen door iemand die daar de moeite in wil steken, dus we bespreken ook brutere manieren om de data écht te vernietigen.

Een waarschuwing vooraf: zorg er natuurlijk voor dat alles is geback-upt: foto's, video's, muziek, favorieten, bladwijzers, documenten - en alle bestanden die je nog wilt gaan gebruiken. Het is mogelijk om data terug te halen maar afhankelijk van het proces kan dat een te hoge drempel zijn. Voorkomen is beter dan genezen.

Partities

Nog één ding voordat we beginnen: partities zijn belangrijk om te snappen. Je kunt een harde schijf onderverdelen in gebieden waar je bijvoorbeeld een formatteringsactie op uitvoert, terwijl er niks met een ander deel gebeurt. Dat is nuttig in bepaalde situaties, maar als je de hele schijf wilt aanpakken als één blok, zul je ook de partitioneringsinformatie moeten wissen.

Kan ik een harde schijf formatteren vanuit het BIOS?

Het korte antwoord is: nee. Als je een schijf niet vanuit Windows kunt formatteren omdat het je primaire (en enige) station is, zul je een opstartschijf op dvd of usb moeten maken met een third-party tool. Een goede optie is Darik's Boot and Nuke, die gegevens overschrijft en de data vernietigt. Deze tool wist en formatteert je schijf grondig, zodat je een echt schone installatie kunt doen of de schijf kunt weggeven.

Dit proces kan niet ongedaan worden gemaakt, met alle voor- en nadelen van dien. DBAN kan alleen een opstartbare cd/dvd maken, maar als je bijvoorbeeld een opstartbare usb-stick wilt, zijn daar ook opties voor, zoals Rufus of Universal USB Installer. Een tool als deze verwerkt de DBAN-ISO tot een opstartbaar medium.

Rufus is ontzettend eenvoudig en Universal USB Installer is ook een prima optie. Je kiest hier welke ISO je wilt gebruiken (bij Rufus is het "creëer opstartbare disk", bij Universal USB Installer kies je een 'Linux-distributie', waar je in dit geval verwijst naar de DBAN-ISO), waar deze staat, wat het doelapparaat is (je USB-station in dit geval) en eventueel opties als welk bestandssysteem je wilt gebruiken.

Vervolgens start je de pc vanaf de usb-stick of vanaf de cd/dvd met DBAN. De meeste pc's geven tijdens de POST weer op welke toets je moet drukken voor het bootmenu, naast een BIOS-optie, bijvoorbeeld iets als 'Press F12 for boot options'. In een aantal gevallen zul je het BIOS zelf in moeten om de opstartvolgorde aan te passen.

Een bootmenu kun je zien als een eenmalige wijziging voor deze opstart, een BIOS-wijziging is permanenter en moet je naderhand weer terugzetten. Soms worden de opties voor opstarten niet weergegeven en moet je kijken op de site van je pc-fabrikant of moederbordproducent om te zien of het Del, F2, F10, F12 of iets anders is om in het BIOS te geraken. Verander de eerste BIOS-optie van HDD naar USB of CD/DVD.

Er is nog een klein aantal pc's - voornamelijk heel oude systemen - waarbij het niet mogelijk is om vanaf usb te starten. In dat geval zul je DBAN wel naar een cd/dvd moeten branden als opstartbare schijf, waarvoor de meeste brandprogramma's een optie hebben.

(Houd er rekening mee dat in sommige gevallen een usb-stick gekoppeld moet zijn voordat deze optie verschijnt. Als je de bootvolgorde hebt gewijzigd, kies je 'Save & Exit' en reboot je het systeem (in de meeste gevallen met F10) met de nieuwe configuratie-instellingen. Vervolgens zal vanaf de stick worden gestart.)

Start DBAN, druk op 'enter' in het menu en het programma presenteert welke schijven/partities zijn gevonden. Met spatie zet je 'wipe' voor het geselecteerde station (en nog een keer spatie zet hem weer uit). Je hebt diverse opties als Rounds (hoe vaak moet DBAN de schijf overschrijven) met de R of de Methode (bijvoorbeeld met random data of wissen met DoD-specificaties) met M. Met de toets F10 start je het proces.

Hoe formatteer ik een RAID-drive?

Als je twee of meer schijven hebt geconfigureerd als RAID heb je verschillende opties om de stations te formatteren. Ook hier geldt uiteraard dat je een back-up nodig hebt voordat je de schijven leegt. Voor RAID-schijven heb je drie opties:

  • Gebruik de software-utility die bij je RAID-controller of moederbord hoort.
  • Ga naar het BIOS van de RAID-controller en zoek daar een optie om de schijf te formatteren of de RAID te herconfigureren als individuele schijven (wat ze allemaal zal wissen).
  • Koppel de schijf los en zet hem op een SATA-poort van het moederbord die niet gekoppeld is aan de RAID-controller. Volg daarna de stappen hierna om Schijfbeheer van Windows te gebruiken om de schijf zichtbaar te maken, omdat deze niet zomaar opduikt in Windows.

Kan ik een schijf gerust snelformatteren?

Ja, maar gebruik deze optie niet als je gegevens permanent wil wissen. De pointers naar de data worden met deze actie weggegooid, maar de bestanden zelf blijven bestaan. Recoverysoftware kan deze dan ook vrij eenvoudig herstellen, dus als je (gevoelige) gegevens hebt die je niet in de openbaarheid wilt zien verschijnen, kies je beter formatteren of gebruik je een tool als DBAN.

Windows 7 t/m 10 hebben een ingebouwde schijfbeheertool, maar je kunt ook de Verkenner gebruiken, rechtsklikken op een station en kiezen voor 'formatteren'. Om voor de hand liggende redenen kun je de Windows-schijf nier formatteren. Default is de optie 'snelformatteren' aangevinkt en er zijn opties op de clustergrootte te kiezen, het bestandssysteem en de volumenaam aan te passen.

Als je Windows-gebruikt, zet je het bestandssysteem op NTFS, voor zover dat nog niet het geval is en zet je de clustergrootte op 'Standaard toegewezen grootte'. De clustergrootte slaat op de grootte van de blokken op de schijf. Windows kiest een standaardclustergrootte op basis van het gekozen bestandssysteem.

Hoe gebruik ik Schijfbeheer?

De systeembeheertool Schijfbeheer open je door diskmgmt.msc te tikken over te navigeren naar Windows Systeembeheer > Computerbeheer en daar te kiezen voor Schijfbeheer wat de diskmgmt opent in een subvenster van die tool. Ook kun je hem openen via Configuratiescherm > Systeembeheer > Computerbeheer > Schijfbeheer.

Dit is niet zo'n krachtige tool als een stand-alone partitiemanager, maar is prima om secundaire schijven te formatteren. Als je een nieuwe (tweede) schijf inbouwt, vraag je je wellicht af waarom hij niet opduikt in de Verkenner. De reden is dat de schijf moet worden geïnitialiseerd en geformatteerd en dat doe je in Schijfbeheer.

Als je de utility start, worden schijven ingeladen en als een nieuwe wordt aangetroffen, krijg je een dialoogvenster te zien om het nieuwe station in gebruik te nemen. Als de schijf groter dan 2 TB is, kies je voor de modernere GPT in plaats van MBR die met zulke groottes om kan gaan. Met deze instelling kun je ook meer dan vier partities aanmaken.

Als je geen dialoog te zien krijgt, zou je in de lijst van de door Schijfbeer gevonden stations eentje moeten zien waarbij de melding 'Niet geïnitialiseerd' en met de rechtermuisknop open je een uitvouwmenu waar je kunt kiezen voor 'Schijf initialiseren'. Rechtsklik daarna in de ruimte die gemarkeerd is als 'Niet-toegewezen' in Schijfbeheer en kies voor 'Nieuw eenvoudige volume'.

In de wizard die daarmee start kun je instellen hoe groot je de de partitie wilt hebben (in MB's, houd er rekening mee dat 1 GB gelijkstaat aan 1024 MB) en welk stationsletter je wilt toewijzen aan de partitie (dit laatste kun je later nog wijzigen via Schijfbeheer). Als je de partitie ook wilt formatteren is het advies hier hetzelfde als we eerder in dit artikel vermeldden.

Mocht je een partitiegrootte kiezen die kleiner is dan de totale capaciteit van de schijf, bijvoorbeeld 500 GB van een 1 TB schijf, houd je 512.000 MB over van niet-toegewezen ruimte, die je kunt formatteren op dezelfde manier.

Hoe verander ik een partitiegrootte?

Een andere optie van Schijfbeheer is om een partitie te vergroten of te verkleinen. Rechtsklik op een partitie en kies de optie uit het uitvouwmenu om het volume uit te breiden dan wel te verkleinen. Als je kiest voor 'Volume verkleinen', wordt de partitie nagelopen om te zien hoeveel lege ruimte hij bevat.

Dit is ook ietwat verwarrend, omdat de getallen worden weergegeven in MB's in plaats van GB's, maar je kunt hier de ruimte aanpassen, waarna de 'Totale ruimte na verkleinen' wordt aangepast. Je kunt een partitie niet verder verkleinen dan de plek waar de bestanden nu staan en je zou ruimte kunnen vrijmaken met defragmentatie, mocht je een HDD gebruiken.

Als er ongebruikte ruimte is, kun je ook de partitie vergroten, of in Windows-termen het 'volume uitbreiden'. Zo niet, dan is de optie in het menu grijs.