Bij oude laptops komt het regelmatig voor dat het einde zich lijkt aan te dienen met een lus van herstarten en blauwe schermen. De doorsnee gebruiker rent dan naar de winkel om een nieuw systeem te halen, maar dat hoeft wellicht nog helemaal niet. In dit artikel kijken we naar enkele veelvoorkomende issues en hoe je ze herkent.

Ten eerste een stukje preventie: zorg ervoor dat een crash je in ieder geval een hint geeft van wat het probleem precies is. Daarvoor gaan we naar het configuratiescherm en kiezen we systeemeigenschappen, of je gaat voor de zoekknop onderin de taakbalk van Windows 10 en typt de opdracht sysdm.cpl om het onderdeel te openen.

Klik op het tabblad Geavanceerd en kies Instellingen onder het kopje Opstart- en herstelinstellingen. Zet het vinkje bij De computer automatisch opnieuw opstarten uit om een eventuele herstartlus te beëindigen. Als het goed is staat er al een vinkje bij Een gebeurtenis in het systeemlogboek registreren, maar als dat niet zo is, doe dat dan wel.

Vanaf nu zal het systeem niet simpelweg herstarten als hij vastloopt. Dat lost het probleem niet op, maar geeft je meer tijd om de foutmelding te begrijpen. Als je een versie van vóór Windows 10 krijgt, zie je een blauw venster met erg veel intimiderende tekst. Microsoft noemt dit een stopfout, maar de rest van de wereld noemt dit het Blue Screen of Death (BSOD).

Waar moet je naar kijken met al die tekst op het scherm? Nou, ten eerste naar de tweede alinea van het BSOD dat omschrijft welk onderdeel Windows op vastloopt. Deze tekst staat in hoofdletters, bijvoorbeeld MEMORY_MANAGEMENT of UNMOUNTABLE_BOOT_VOLUME. Schrijf die foutomschrijving op. Ten tweede is dat de technische informatie met een omschrijving van geheugenadressering.

In Windows 10 is het BSOD ontworpen om het minder intimiderend te laten zijn. Ik noem deze versie graag de Blue Face of Death, vanwege de smiley die je te zien krijgt. Eens kijken of BFOD aanslaat de komende jaren. Maar hoe je het ook noemt, dit scherm vertelt je in welke hoek je het probleem moet zoeken.

Nu heb je genoeg informatie om gerichter online te zoeken om erachter te komen wat er precies scheelt aan je pc. De reden dat pc's het vaakst tegen een BSOD aanlopen is een slechte driver en dat is het makkelijkst te herstellen door de driver te downloaden van de fabrikant en deze te herinstalleren in veilige modus.

Om veilige modus te starten, houd je F8 ingedrukt bij het opstarten bij pre-W10-versies. Windows start dan met alleen de meest noodzakelijke onderdelen zodat je bijvoorbeeld een driver kunt herstellen in Configuratiescherm > Apparaatbeheer. In Windows 10 start je veilige modus anders op, volg daarvoor deze instructies van Microsoft zelf.

Dat is de makkelijkste oplossing, maar soms heb je last van een hardware-issue en daarvan komt een probleem met het werkgeheugen het vaakst voor. Ik raad je aan om MemTest86 te gebruiken om een defecte RAM-module op te sporen. Je moet namelijk weten dat het A) een probleem met RAM is en B) welke plak je moet vervangen.

De beste diagnostische tool die ik hiervoor ken is het gratis en bootable programma MemTest86. Deze kun je op een extern medium zetten en er zijn aparte versies beschikbaar om het programma te installeren op een cd of usb-station. De cd-versie is een .iso-bestand en de usb-versie heeft een programma waarmee een usb-stick opstartbaar wordt gemaakt. Meer over dat proces kun je lezen in Zo maak je een usb-stick opstartbaar.

Als je de usb-versie neemt, gebruik dan een stick zonder data die je nog nodig hebt erop, want die gegevens worden overschreven. Je start een .exe-programma in Windows (gebruik wederom de veilige modus om de crash te ontspringen of een ander apparaat om de stick te maken) waarna een druk en mogelijk intimiderend ogend programmaatje aan de slag gaat met het programma bootable te maken.

Als je dit hebt gedaan, schakel dan de pc uit en trek de stroomkabel uit de voeding. Maak de kast open en verwijder alle RAM-modules op één na. Zorg ervoor dat je een ESD-bandje draagt om beschadigingen door spanningsverschillen te voorkomen. Als je niet weet waar de geheugenmodules zich bevinden op het moederbord, raadpleeg dan de handleiding voor je specifieke model.

Omdat je maar één module gebruikt, weet je zeker dat als een probleem wordt gevonden, zich dit voordoet in de bewuste RAM-plak die nog is ingeprikt. Sluit de voeding weer aan en start de pc met de usb-stick of cd. Misschien wordt je BIOS gestart vanwege de wijziging in het RAM, controleer of dit klopt en kies Save & Exit.

Bij het herstarten van de pc - mogelijk moet je een BIOS-wijziging doorvoeren om de bootvolgorde aan te passen of is er een bootmenu (zie hiervoor dit eerdere artikel) - en MemTest86 wordt automatisch gestart. Het testproces kan een flinke tijd duren (tot een uur of zelfs meer) en als hij klaar is wordt de test automatisch een tweede keer gedraaid.

Om zeker te zijn, gebruik ik zelf vaak drie passes. Of zet het proces aan voordat je naar bed gaat en doe meerdere passes over de module om zeker te weten of er wat aan schort. MemTest86 geeft je een overzicht van welke adressen precies fouten opleveren. Als je dit zit, mankeert er iets aan de module.

Als alles goed gaat, krijg je een "pass complete, no errors" te zien en kun je een andere module gaan testen. Herhaal het proces voor al je RAM-modules en vervang de defecte module.