Microsoft-topvrouw Julie Larson-Green stelde openlijk dat drie te veel is, voor de Windows’en die het bedrijf momenteel onderhoudt. “We hebben het Windows Phone OS. We hebben Windows RT en we hebben volledig Windows. We gaan er geen drie hebben”, zei de voormalige Windows-adjudant openlijk. Ze velde dit vermeende doodsoordeel voor (tenminste) één Windows op de Global Technology Conference van investeringsbank UBS. Maar welke Windows bedoelde ze eigenlijk?

ARM-Windows

Windows RT is de variant van Windows 8 die draait op ARM-processors. Het is een vreemde eend in de (Microsoft-)bijt, en wellicht het vijfde wiel aan de wagen? “Als je kijkt naar de iPad in het bijzonder; dat is een turnkey, gesloten systeem”, zegt Larson-Green op de techconferentie. Dat apparaat is niet zo flexibel als Windows, legt ze uit.

“Maar het is een meer naadloze ervaring, ook al is het meer vereenvoudigd.” Larson-Green trekt hierbij de vergelijking met ‘volledig Windows’, compleet met de aloude desktopomgeving voor applicaties. “Windows kan alles doen wat je maar wilt dat het doet”, wat ook dingen omvat die op termijn je batterijduur raken, zegt ze. De flexibiliteit heeft dus een prijs.

Windows RT is Microsofts eerste poging om een meer gesloten, turnkey ervaring te bieden. Een platform dat “niet de flexibiliteit van Windows heeft, maar de kracht van Office en dan alle new style applicaties.” Dat laatste zijn dus de apps voor de touch-gerichte Modern UI (voorheen Metro geheten).

Het ARM-avontuur van Microsoft is bij de Windows 8-lancering enthousiast ingeluid door Larson-Green (links):

Maar dit platform hoeft niet per sé op ARM-processors te draaien. Het draait ook al op x86-chips. De noodzaak voor ARM was vanwege energiezuinigheid en dus langere batterijduur, maar dat voordeel slinkt. Zeker nu Intel eindelijk de achterstand op ARM lijkt in te lopen. Maakt Intel met zijn Bay Trail-chips ARM-Windows overbodig?

Metro-Windows

Larson-Green kan de pil van Drion echter ook klaarhebben voor de nieuwe touch-GUI die Windows 8 heeft gebracht. Die Modern UI (beter bekend als Metro) heeft veel tegenstand en kritiek opgeroepen en wordt door analisten wel gezien als een flinke vergissing van Microsoft. De drie door haar genoemde Windows-’soorten’ zijn qua productnaam van elkaar te onderscheiden, maar ook qua GUI.

Direct naar de desktop in Windows 8.1:

RT en Windows Phone delen hierbij de Metro-interface, die op Windows 8 (en nu 8.1) ook aanwezig is. De nieuwe tegeltjesinterface was in Windows 8 de default en verdrong daarmee de aloude desktop. Microsoft is echter teruggekomen op die omstreden instelling. In Windows 8.1 kunnen gebruikers zelf instellen dat ze direct de desktop voor ogen willen krijgen zodra hun pc of tablet (met x86-processor) is gestart. Leidt uitschakeling tot eliminering?

Desktop-Windows

Of nee, wacht! Metro-Windows gaat er helemaal niet uit. Dat heeft juist de toekomst, wat Microsoft betreft. Larson-Green hekelt de iPad namelijk niet, maar prijst het aan: dat apparaat degradeert niet door viruses en ongewenste toolbars. Dat wil de Windows-maker eigenlijk ook. “We denken wel dat er een wereld is waar er een meer mobiel besturingssysteem is dat geen risico’s heeft voor batterijduur, of risico’s voor security.”

Daarmee verwijst Larson-Green naar een voorafgaande uitspraak die ze deed op die conferentie: over de “duidelijke behoefte” die er is voor een vereenvoudigde ervaring voor consumentenelektronica. Ze merkt op dat deze vereenvoudigde ervaring ten koste gaat van flexibiliteit. “Dus we geloven in die visie [ van een meer mobiel OS - red.] en die richting en gaan door op dat [ingeslagen - red.] pad.” Net zoals ooit de - toen moeizame - overgang is gemaakt van de MS-DOS prompt naar de Windows-bureaubladmetafoor.

Julie Larson-Green ziet Windows-tegels overal:

De GUI waarmee Windows anno nu is getooid, is een kwestie van wennen. Wat in een week of zes is gebeurd. Dat heeft Julie Larson-Green eerder al gezegd: de gewenning blijkt uit grootschalige automatische meting van de klantenervaring. "Zelfs als je een desktopgebruiker bent, is er na verloop van tijd een omslagpunt", bezwoer de topvrouw eind vorig jaar. Gebruikers gaan na ongeveer zes weken de nieuwe dingen meer gebruiken dan de vertrouwde Windows-dingen.

"Het kost tijd voor individuen om zich aan te passen", erkent zij. Maar dat is een kwestie van volhouden. Voor gebruikers en voor Microsoft. Beide hebben dit eerder al gedaan met de interface-omslag van Office, waar Larson-Green toen over ging, én nog eerder weg van MS-DOS. Verzet is dus futiel, en desktop-Windows is gedoemd?

Phone-Windows

Het lijkt onwaarschijnlijk, maar is al eerder gedaan: Windows Phone schrappen. Microsoft heeft zijn smartphoneplatform eigenlijk al twee keer laten inslapen. Eerst is Windows Mobile heengegaan, en opgevolgd door Windows Phone. Beide draaien op ARM-processors, maar zijn qua apps niet compatibel. Vervolgens is Windows Phone 7 heengegaan, en opgevolgd door de 8-generatie. Beide draaien op ARM-chips, maar Phone 8 heeft dezelfde kernel als Windows 8.

Apps in ‘de nieuwe stijl’ van Windows, dus de touch-omgeving van de Modern UI, werken echter niet op Windows Phone. Niet zomaar, niet zonder extra werk. Terwijl het smartphoneplatform van Microsoft wel hetzelfde Metro-uiterlijk heeft en daarvoor dezelfde Modern-naam gebruikt. Het besluit om de tegeltjes-GUI te benoemen tot de default voor desktop-Windows lijkt genomen om daarmee de massa aan Windows-developers om te turnen in Metro-appmakers. Zodat tablet-Windows kan profiteren van de marktpositie van desktop-Windows.

Larson-Green showt hier de Modern UI op een groot scherm, maar die GUI en dat OS schalen ook omlaag naar kleine smartphoneschermen:

Eenzelfde koppeling heeft Microsoft met Windows Phone niet gemaakt. Of: nog niet gemaakt. Geruchten doen de ronde dat het bedrijf hier wel aan werkt. Eerst door de twee app stores voor de twee besturingssystemen samen te voegen. Wacht, welke twee Windows’en? 8(.1) + RT aan de ene kant, en Phone (8) aan de andere kant. En daarna zou Microsoft naar verluidt van plan zijn één algemeen app-platform te scheppen. Een ‘unified’ geheel waar al jaren over wordt gespeculeerd. Dus is Phone 8 net als voorganger 7 slechts een overbrugging naar Microsofts ware - en enige - mobiele platform van de toekomst?

Windows in naam

Het schrappen van één Windows hoeft helemaal niet te betekenen dat Microsoft één van die producten euthanaseert. What’s in a name? Veel, heel veel. Het hernoemen van bijvoorbeeld Windows RT naar iets als Tablet OS kan ook zijn wat topvrouw Julie Larson-Green bedoelt. Niet alles van Microsoft hoeft Windows te heten. Zie maar de naamsherziening van de diverse Windows Live-diensten (waar Larson-Green voorheen ook productmanager voor was).

Wellicht dat iets met Windows erin geen Windows hoeft te heten? Het is weinig bekend, maar de Xbox heeft diep van binnen een element van Windows in zich. Vanaf de oorspronkelijke Xbox (1), via tweede generatie Xbox 360 tot aan de nu net uitgekomen Xbox One. De eerste generatie van Microsofts gameconsole draaide op een aangepaste Pentium III-processor een OS dat afstamde van de NT-kernel. Van die software is lange tijd gedacht dat het een flink gewijzigd Windows was. Het Xbox-OS is echter meer een eigen dier dan een afstammeling.

In de derde generatie draait de gameconsole drie verschillende besturingssystemen. Een afgeleide van Windows 8 voor gewone apps en beheertaken. Een tweede besturingssysteem apart voor alleen games. En tussen dat generieke en game-gespecialiseerde OS een mini-besturingssysteem (hypervisor) dat zorgt voor het schakelen tussen de twee andere OS'en.

De naam Windows is ooit gekozen omdat die software vensters naar de gebruiker bracht. De naam Xbox is een samentrekking van doos (box) en Microsofts grafische technologie DirectX. En de Xbox One is de alles-in-één console, legt Microsoft uit. Dus waarom moet een tablet- of smartphone-OS vernoemd zijn naar vensters die het helemaal niet heeft? Weg Windows RT/Phone en welkom Tiles 2014?

Vensters? Nee, touch-tegels: