Apple heeft met zijn computers al jaren eigen, afwijkende en vaak vooroplopende ontwerpen. Dit geldt ook voor de prototypes, die de Mac-maker voor zichzelf houdt en die maar weinig Apple-fans ooit hebben aanschouwd.

Webwerelds Amerikaanse zustersite MacWorld.com geeft een blik op de verborgen wereld van vier vreemde prototypes, plus een vroege - en zeldzame - Mac-kloon. Eentje van vóór de bekendere klonen van het officiële Apple-programma van mid jaren negentig. En van ver voor de fel bestreden en uiteindelijk begraven Mac-klonen.

Doorzichtige Macintosh SE

Een oud prototype is deze doorzichtige Macintosh SE uit 1987. Apple's hardware-ingenieurs hebben geregeld meerdere prototypes gemaakt van nieuwe computers waar ze aan werkten. Waarom zo'n prototype dan is gemaakt met een doorzichtige plastic behuizing? Niet omdat Apple intern allang bezig was met het latere iMac G3-ontwerp. Nee, de doorkijkbehuizing maakte het mogelijk om de luchtdoorstroom duidelijk te zien.

Door een beetje rook in de behuizing te geleiden, kon je letterlijk zien hoe de luchtstroom in de computer verliep. Daarbij konden de ingenieurs ook zien welke componenten wel en welke niet goed genoeg gekoeld werden. Vervolgens kon het computerontwerp hierop worden aangepast.

Naast de hier getoonde Macintosh SE zijn er ook andere Mac-machines in doorzichtige prototypevorm ontdekt. Daaronder de zeer vroege Apple ][c en de Macintosh Portable.

Macintosh met Twiggy-drive

Apple had voor zijn eerste computers met grafische interface plannen om een geheel eigen disketteformaat daarvoor te gebruiken. De vroege Mac-machines, nog lang niet met het op BSD gebaseerde OS X, zouden Apple's eigen FileWare (codenaam Twiggy) gebruiken. Dit was een bedrijfseigen formaat voor 5,25 inch floppy's. Die buigbare opslagdisks waren qua maat (en opslagvermogen) de voorlopers van de harde 3,5 inch diskettes.

De plannen voor Twiggy zijn lang aangehouden tijdens de interne ontwikkeling van de Macintosh. Voordat die baanbrekende computer eind 1983 werd onthuld, heeft Apple zijn eigen floppyformaat geïntroduceerd in de computer waarvoor het was ontwikkeld: de Lisa. Uiteindelijk is de Mac niet met Twiggy uitgekomen, maar prototypes hadden de drive voor dat floppyformaat wel aan boord.

Klik voor groot

Dit model van de vroege Mac, in bezit van verzamelaar Adam Goolevitch, is het enige bekende exemplaar wat in complete staat verkeert. Terwijl de Macintosh officieel nooit met Twiggy-drive is uitgekomen, had de gui-computer Lisa er zelfs twee.

De floppydrives bleken in de praktijk echter langzaam te zijn én gevoelig voor fouten. De Macintosh-ontwerpers, onder leiding van Steve Jobs, hebben in reactie gauw het toen nieuwe 3,5 inch disketteformaat van Sony geïmplementeerd in hun computer. Het opnemen van dit nieuwe formaat, ontwikkeld door Sony en HP, ging niet alleen in tegen het officiële beleid van Apple.

Het strookte ook niet met het plan van Jobs, die vanwege de Twiggy-problemen een eigen 3,5 inch disketteformaat (plus bijbehorende drive) wilde. De stiekeme omarming van het later universele Sony-formaat heeft er nog toe geleid dat een ingenieur van Sony zich moest verstoppen in een bezemkast, vertelt toenmalig Mac-ontwikkelaar Andy Herzfeld in een post op Folklore.org.

Kloon: Colby Classmate

De Macintosh-historie heeft vele helden, maar elektronicaman Chuck Colby is een weinig bekende legende. Zijn bedrijf Colby Systems Corporation heeft enkele van de eerste Mac-klonen gemaakt. Daaronder de draagbare computer MacColby en de Mac-compatibele tablet Classmate.

Laatstgenoemde is in 1991 gemaakt en beloofde een indrukwekkende machine te worden. De Classmate zou een Motorola 68000-processor krijgen, een floppydrive, een harde schijf met een ruime 20 MB aan opslagruimte, een trackball en touch-gevoelig membraan-toetsenbord. Het apparaat weegde nog geen 2,5 kilo, wat best licht was voor die tijd. De Classmate is uiteindelijk net niet in productie gekomen.

Foto: Chuck Colby. Apple's woelige relatie met de zakelijke markt, heeft zijn wortels in de Mac-oertijd. Lees verder op pagina 2.

Apple's kantoorappliance Paladin

Apple zocht midden jaren negentig naarstig naar nieuwe markten. Enerzijds zette het bedrijf zijn officiële programma voor klooncomputers op. Anderzijds speelde het met een geïntegreerd alles-in-één apparaat voor het moderne kantoor, van de jaren negentig.

De hieruit voortgekomen Apple Paladin was een combinatie van computer, telefoon, fax, modem, printer en scanner. Dit prototype bestond uit de ingewanden van een Apple PowerBook Duo 230, inclusief het zwart-wit beeldscherm van die Mac-laptop. Die basis was gecombineerd met Apple's StyleWriter 1200-printer en in één slank, computer-beige geheel gestoken.

Foto: Jim Abeles.

De kantoorappliance was echter nog geen vlot werkend apparaat. Tests van het prototype brachten problemen aan het licht. Voordat de ontwerpers deze konden aanpakken, voerde Apple een reorganisatie door waarbij de Paladin officieel een weeskind werd. Het apparaat viel onder geen enkele divisie binnen de Mac-maker en is dus nooit op de markt gekomen.

De MultiServer van Apple

Ver voordat Apple zich - uiteindelijk zonder gevolg - waagde aan een kantoorappliance heeft het zich op de zakelijke markt begeven met een compleet Macintosh Office-systeem. Dit moest een complete bedrijfsoplossing zijn die verschillende Apple-producten omvatte. Daaronder netwerktechnologie AppleTalk, de geavanceerde laserprinter LaserWriter van Apple, én een bestandsservers met netwerkverbinding.

Dit klinkt allemaal weinig bijzonder, maar anno 1985 waren computers laat staan netwerken nog lang geen gemeengoed. Van de geplande bedrijfsoplossing zijn maar twee onderdelen echt op de markt gekomen. De wel aangekondigde fileserver is er nooit van gekomen. Apple heeft intern wel meerdere pogingen ondernomen, waaronder de MultiServer.

Het hier vertoonde zeer zeldzame prototype is van Jonathan Zufi, uitbater van Shrine of Apple. Deze machine is in wezen een 3Com-netwerkcomputer met een Apple-label erop. Inwendig was de MultiServer gewoon een 3Server van de toen grote netwerkleverancier, met een 80188-processor van Intel. Het zou dan ook waarschijnlijk gewoon de 3+ software van 3Com draaien voor bestandsdeling. Apple-software kwam hier niet aan te pas.

Ook deze veelbelovende Apple-computer is niet op de markt gekomen. Volgens Shrine of Apple is de MultiServer vlak voor de lancering geschrapt. De niet verscheepte, maar al wel geproduceerde, exemplaren zijn vervolgens ingezet voor Apple's eigen kantoren.

Vele jaren later heeft Apple in de vorm van zijn Workgroup Servers nog wel eigen servers uitgebracht. Die zijn vervolgens veel later nog opgevolgd door de op Mac OS X draaiende Xserve-machines, aanvankelijk met PowerPC-processors en later met Intel-chips. Apple heeft eind 2010 de stekker getrokken uit zijn echte servers. Zakelijke gebruikers kregen het advies om als servers de MacPro-werkstations of de consumentencomputer Mac mini te gebruiken.