Weten we zeker dat een veiling voor de consument en voor de samenleving het beste resultaat oplevert? Een veiling brengt hoge kosten met zich mee voor de betrokken bedrijven, wat ertoe kan leiden dat het netwerk traag wordt uitgerold, of aanvankelijk heel duur wordt, om de investering terug te verdienen. Zijn er andere oplossingen denkbaar?

5G gaat ongetwijfeld geweldig worden. De technologie is een fraaie hybride: een combinatie van een zeer hoogfrequent bereik, dat op korte afstanden enorme snelheden mogelijk maakt, met daarnaast de mogelijkheid om grote gebieden voldoende dekking te bieden met iets lagere snelheden. Prachtige technologie dus, die zowel de buitengebieden als de steden een flinke boost in internettoegang en -snelheid kan geven. Dat biedt grote kansen voor nieuwe diensten. 5G is zelfs te zien als een voorwaarde voor de ontwikkeling van het Internet of Things (IoT), dat zal leiden tot een explosie van het aantal apparaten dat toegang nodig heeft tot het internet - niet langer alleen beperkt tot telefoons en computers.

Maar het is de vraag of een veiling van 5G op termijn niet meer kost dan het oplevert. Als we 5G op dezelfde manier behandelen als eerder 4G en 3G, gaat de overheid een fijne eenmalige bate boeken van miljarden Euro's. Dat zal een zware wissel trekken op de drie of vier providers die de licenties kopen. Die moeten bovendien investeren in de aanleg van ieder een eigen netwerk. De kosten voor een abonnement zullen daardoor niet meevallen, terwijl steeds meer mensen en bedrijven behoefte hebben aan steeds meer abonnementen. De kosten stijgen, ook voor de overheid zelf. Het gevolg: trager dan noodzakelijke adoptie van 5G in Nederland en daarmee van de groei en innovatiekracht van de economie. Zijn die kosten lager dan de opbrengst van veiling?

Er is een tweede argument tegen veilen, namelijk dat digitale infrastructuur beter in publieke handen kan blijven. 5G wordt een vitaal onderdeel van onze digitale infrastructuur. Het zal van even groot belang worden voor de samenleving als het wegennet, het spoorwegnet, het elektriciteitsnet, het waternet en de dijken. Als morgen het mobiele internet uitvalt, stort de economie in elkaar. We verliezen dan controle over mobiliteit, de bevoorrading van winkels valt stil, en ook de overheid zal ernstig in haar functioneren worden gehinderd. Die andere netten zijn om dat soort redenen allemaal in publieke handen. Onze digitale infrastructuur is echter vrijwel volledig in commerciële handen.

Er valt wat voor te zeggen als de overheid zou besluiten - liefst in Europees verband - om het radiospectrum niet te veilen, maar zelf te ontwikkelen. Ieder bedrijf, maar ook bijvoorbeeld collectieven van buurtbewoners, kan vervolgens tegen betaling van een vastrecht een aansluiting afnemen en betaalt vervolgens voor het gebruik. De kosten blijven laag, omdat alleen de investeringen in aanleg van een robuust netwerk en het onderhoud daarvan bekostigd hoeven te worden.

De positie van de commerciële telecomoperators verandert hierdoor, maar de verandering is beperkt. Zij leveren voortaan diensten via een publiek netwerk, maar de dienstverlening aan de klant zelf blijft vergelijkbaar. Het scheelt dat ze niet diep in de buidel hoeven te tasten voor spectrumlicenties. Aan de andere kant zullen ze worden geconfronteerd met nieuwe concurrenten, maar daar worden ze sterk van. De gevestigde spelers op de Nederlandse markt hebben een uitstekende uitgangspositie om te profiteren van het snel toenemende gebruik van internetdiensten. De overheid zou er trouwens goed aan doen de aanleg en het beheer van het 5G-netwerk uit te besteden aan een commerciële partner, die daar ervaring mee heeft - dat is iets anders dan het veilen van het spectrum.

Ik zie een kans voor me om zo een breed toegankelijk, levendig en open ICT-landschap te bouwen, waarop nieuwe digitale initiatieven heel snel tot stand kunnen komen. Dat zou een sterke impuls kunnen geven aan de innovativiteit van Nederland en Europa - en dus aan onze economische kracht. De ontwikkeling van een derde, digitale mainport in Nederland, naast en met de haven van Rotterdam en Schiphol, maakt van Nederland misschien definitief the place to be voor bijvoorbeeld digitale startups. Het bouwen, beheren en doorontwikkeling van de nationale infrastructuur is sinds oudsher een kerntaak van de overheid. Dat heeft ons veel opgeleverd. Kunnen we de voordelen die dat biedt niet beter bereiken door van een veiling af te zien?

Lennart Huizing is voorzitter van de stichting Open Source & Overheid, die zich ten doel stelt de ICT van, voor en door de overheid te verbeteren.