De cijferfetisjisten van analyticsbureau .io bekeken enkel jaren terug hoe verschillende werknemers hun toetsenbord gebruiken en publiceerden hun bevindingen op Medium. Een van de uitkomsten was onder meer dat ontwerpers ongeveer 4000 toetsen per dag beroeren, terwijl redacteuren anderhalf keer zoveel typen. Managers (meesters van het weinig zeggen met veel woorden) typen zelfs drie keer zoveel.

Interessante doch volstrekt logische resultaten waren verder dat de spatiebalk verreweg de populairste toets is (met 10 procent van de aanslagen) en Caps Lock de minst gebruikte. "Het is tijd dat we enkele wijzigingen aanbrengen bij toetsenborden", schrijft het team van .io op Medium. Als we dan toch gaan sleutelen aan overbodige toetsen, weten we er nog wel een paar.

De volgende toetsen zijn voor sommige gebruikers ongetwijfeld erg handig. Maar een toets die voor minder dan een procent van de gebruikers relevant is, hoeft toch eigenlijk geen prominente plaats op het toetsenbord te hebben? Misschien kunnen we in plaats daarvan een set lege toetsen op het toetsenbord invoeren, die we vervolgens zelf naar een functie/teken mappen - zoals je ziet bij bijvoorbeeld game-toetsenborden.

Toen we een soortgelijke lijst als deze - korter en met een andere selectie - enige jaren geleden publiceerden, viel in de reacties vooral op dat de toets die voor de een 'overbodig' is, voor de ander 'supernuttig' is. Een toets als Caps Lock, waar we echt mee moeten beginnen aangezien het blijkbaar de minst gebruikte toets is, is voor sommige gebruikers wellicht essentieel. Maar toch:

1. Caps Lock

Op typemachines had je een toets om het blok met typearmen een positie te verplaatsen, zodat je hoofdletters aansloeg. Er stond geen tekst op die knop, maar op toetsenborden is dezelfde functionaliteit de shifttoets geworden. Typemachines hadden daarnaast een knop om die hoofdletteraanslag vast te houden, zodat je niet steeds de zware knop met je pinken hoefde in te drukken.

Dat is later de Caps Lock geworden. Als je met tien vingers tikt, is het niet fijn als je een regel met kapitalen moet tikken en je steeds per letter de shifttoets erbij moet trekken. Met typemachines was dat nog een slag erger, door het gewicht van die knop. Maar dat issue heb je niet meer.

Eigenlijk is de Caps Lock een moderne equivalent van de eerste auto's die op een koets leken, compleet met zitbank voorop. Een ontwerp op iets bekends, dat eigenlijk veel efficiënter kan. Caps Lock is nu eigenlijk een feature die je standaard niet zo snel gebruikt, behalve misschien op 22 oktober of als je bijvoorbeeld hieronder een boze reactie wilt achterlaten.

Voor de lezers die zich de frustraties van tipp-ex-blaadjes en permanente tikfouten niet kunnen of willen herinneren, een tutorial over het gebruik van zo'n archaïsch apparaat:

2. Insert

Insert is een relikwie uit de tijd dat personal computing zich nog moest ontwikkelen, zo rond het begin van de jaren 80. Programma's in die tijd deden toen vaak wat we nu zo haten: ze overschreven standaard de regel met nieuwe tekens als je het cursorblok verplaatste. In de tijd dat muizen nog geen gemeengoed waren, betekende het naar achteren verplaatsen van een cursor (met de pijltjestoetsen dus) snel dat een gebruiker alles na de verplaatsing wilde verwijderen.

De Insert-knop was een schakel om juist tekst in te voegen tussen tekens. Als Insert een lampje zou hebben, zoals Caps Lock, zou hij dus standaard aanstaan. Insert betekent ook 'invoegen' - wat verwijst naar de oorspronkelijke functie. Maar omdat invoegen de standaardpraktijk werd van software als je de cursor verplaatste, doet de toets nu juist het tegenovergestelde en schakelt hij naar die oude overschrijfmodus.

Apple heeft de archaïsche toets allang verwijderd op zijn toetsenborden. Er zijn ook toetsenborden met een afwijkende indeling waarbij Insert en Del om de een of andere vreemde reden groter zijn gemaakt en je steeds op Insert tikt als je Home probeert te gebruiken. Zo ruïneer je hele blokken code - als je de knop niet uitschakelt. Weg met dat ding!

Een tutorial over hoe je de Insert-toets gebruikt die het laatste sprankje hoop uitdooft dat gebruikers op den duur computers wel leren begrijpen.

3. Scroll Lock

Ook weer zo'n toets die voor de komst van de muis met scrolknop een logische functie had. Soms is het makkelijk dat je verder naar beneden gaat in een pagina, maar dat de cursor op zijn oorspronkelijke positie blijft staan. Met Page Down verplaats je de cursor mee, dus dat is dan geen oplossing.

Wanneer je Scroll Lock indrukte, werden de pijltjestoetsen losgekoppeld van de cursorpositie. Je kon dus scrollen in een veld, zonder dat de regelpositie van de cursor veranderde. Deze Scroll Lock-functie zit niet vaak meer in software verwerkt, omdat de feature overbodig is geworden. Dat maakt de dedicated knop al helemaal overbodig, laten we die naar iets anders mappen.

Maar je drukt hem in ieder geval niet snel per ongeluk in en er kleeft geen vervelend snelkoppelinggedrag aan, zoals wel het geval is met toets nummer 4 uit deze lijst.

4. Windows-toets

Vroeger, op die fijn klikkende Model M-toetsenborden bijvoorbeeld, zat er een uitsparing tussen Ctrl en Alt. Loze ruimte, dus waarom zou je die niet benutten met een toets? Mooie ruimte voor zogeheten modifier-toetsen, knoppen die een alternatieve actie uitvoeren in combinatie met een andere toets. Vanaf 1995 werden dat in een standaardindeling Windows-toetsen (Command bij de Mac, Meta bij voor Unix geschikte toetsenborden).

Het mooie van een modifier-toets is dat het niets doet tot je een tweede toets indrukt. Maar hij kan toch irritant zijn. Een pc-gamer herkent dit scenario misschien: je duikt naar rechts, raakt per ongeluk de Windows-toets aan en je wordt uit de game getrokken naar Windows toe (Windows +D haalt je vanuit de applicatie terug naar het bureaublad).

Dus een van de eerste dingen die je deed was een tool installeren om die toets uit te schakelen. Hetzelfde geldt voorde tweede Windows-toets rechts van de spatiebalk die in principe dezelfde functie heeft als de rechtermuisknop. Die muisknop wordt overigens bij het onderzoekje van .io dat we beschreven op de eerste pagina aangehaald naast caps Lock als minst gebruikte knop.

Blijkbaar zijn er ook voldoende mensen tevreden met de Windows-toets, getuige deze video. Misschien zeuren we dus te veel.

5. Menu-toets

De wat? We hebben het hier over de Windows-knop, maar dan aan de andere kant van de spatiebalk. Dus een toets die je inderdaad aantreft op toetsenborden die voor Windows zijn ontwikkeld. Hier heb je een toets tussen Alt en Ctrl die je gebruikt als je bijvoorbeeld geen muis hebt en een item wilt rechtsklikken. Hij staat dan ook wel in de volksmond bekend als de 'rechtskliktoets'.

Inderdaad, deze functionaliteit kun je ook aanspreken met Shift en F10. Waarom dan deze toets en specifiek op Windows-toetsenborden? Misschien probeerden makers de menufunctionaliteit van de Option-toets van de Mac te benaderen? Maar waarom zou je dat niet met Alt doen dan? Volgens ons is dit allemaal ruimte die je beter kunt besteden aan iets anders.

6. Pause/Break

Deze toets wordt ook als overbodige knop gezien. Op een forum van Escapist Magazine stond ooit een poll met de vraag welke toets mensen het nutteloost vonden. Pause/Break kwam (overigens met slechts n=247) op de tweede plaats uit, net onder Scroll Lock.

Dat illustreert mooi het punt waar we mee begonnen: de overbodige knop van de één is de levensredder van de ander. Want deze knop vind ik persoonlijk handig. Fijn om het BIOS-scherm te pauzeren als je aan het troubleshooten bent of om een spel eventjes te stoppen als je van de faciliteiten gebruik moet maken. Maar ik kan me voorstellen dat er hele volksstammen bestaan die de knop nooit gebruiken, dus daarom staat hij ook - onder protest overigens - op deze lijst.

Bonus: Sys Rq

Hier moeten we eigenlijk niet over zeuren, want Sys Rq is allang gedegradeerd naar alt-toets onder Del. De meeste mensen zullen zich de toets wellicht herinneren als methode om programma's af te breken om terug te keren naar de DOS-shell, maar de feature was eigenlijk bedoeld om los te springen van de actieve software om functies van het OS aan te spreken. Het was nou niet echt een toets die je per ongeluk kon aanklikken, dus het lijkt me geen ergernis oproepende functionaliteit, wat je wel hebt met bijvoorbeeld vijf keer Shift waarna je uit een game wordt getrokken om dat Windows iets van je wil. (Om dat soort klein leed uit te bannen ga je naar Instellingen > Toegankelijkheid > Toetsenbord en vink je alle sneltoetsen uit.)