Voor het vijftigjarige bestaan van Computerworld dook de redactie in oude nummers van het papieren blad. Ze zochten de grote verhalen en IT-ontwikkelingen van de afgelopen halve eeuw voor een jubileumartikel, maar kregen ondertussen maar geen genoeg van de advertenties die nostalgische herinneringen aan oude hardware en software teweegbrachten.

Vandaag kijken we even naar die tijd dat er enorme harde schijven van een paar MB voor duizenden dollars werden aangeboden en COBOL in trek was. Hier hadden we uren plezier aan, maar we hebben ons voor je gemak beperkt tot tien hoogtepunten van deze reclamestukjes uit het wekelijkse tijdschrift. Verder staan we even bij elke advertentie kort stil bij dé techontwikkelingen uit dezelfde periode, van de invloed van de microprocessor in de jaren 70 tot de prijzenoorlog van softwarefabrikanten begin jaren 90.

1. Een koopje!

Deze schijf was enorm en had dan ook een stevig prijskaartje. 80 megabyte voor slechts 12.000 dollar of eentje van maar liefst 300 MB voor 20.000. Vandaag de dag hou je het geld in de knip voor zoiets, zelfs voor een usb-stickje van minder dan een gig halen we onze neus op. Dit was een topdeal, die zo goed was dat de prijzen pas golden als je minstens veertig systemen kocht.

Het jaar? 1971. In dezelfde periode begonnen organisaties te twijfelen of ze nu wel echt een mainframe nodig hadden. Minicomputers ('compacte' supermini's die het midden hielden tussen mainframes en microcomputers) waren de toekomst, zo stelde financiële organisatie Citibank.

2. Heeft u last van COBOLitis?

Tijd voor een opvallend stukje geschiedenis. Werknemers van kruideniersketen Safeway staakten voor in 1978 vier maanden lang vanwege een nieuw inventarissysteem dat ervoor zorgde dat hun werklast met 50 tot 100 procent groeide. Voor het computersysteem werden orderpickers beoordeeld op pallets die ze verwerkten, vanaf het systeem was de KPI de bestede tijd en verwarring over vooraf bepaalde efficiëntere magazijnroutes en andere onduidelijkheden, zorgden ervoor dat werknemers slechter uit de bus kwamen en de laan uit werden gestuurd.

Maar automatisering was de wereld aan het veranderen. De staking eindigde toen de kruideniersketen beloofde werknemers minder hard te beoordelen op de resultaten van het nieuwe systeem, in ieder geval niet meer met sancties. Het computersysteem bleef. Bovenstaande advertentie is van Yourdon Press die computerboeken verkocht. In het begeleidende verhaal worden de symptomen opgenoemd van COBOLitis. Het geneesmiddel? Twee instructieboeken.

3. Wat is elektronische post eigenlijk?

Dat is de centrale vraag van een van de grootste computerproducenten uit die tijd: Honeywell. Terminals die met elkaar kunnen praten is een van de geavanceerdste manieren om snel informatie naar elkaar te versturen, zou houdt deze reclame ons voor. Je postvak voor elektronische mail is een terminal op je bureau!

Welk jaar dit was? De advertentie komt uit de editie dat Computerworld het tienjarige jubileum van de microprocessor vierde: 1981. Het kleine ding had in tien jaar tijd een grote verandering teweeggebracht met hele sectoren die gebruik begonnen te maken van microcomputers en een automatiseringsslag maakten. Wereldwijd was de IT-sector in 1980 al tien miljard gulden waard.

4. Liefst 4800 bps

Met de komst van IT-infrastructuren was het eindelijk mogelijk dat moderne bedrijven zich vestigden in gebieden buiten de stadskern, schreef Computerworld in 1971. Univac introduceerde de compacte 9700 en het tijdschrift had een artikel over automatiseringsparanoia naar aanleiding van een OV-botsing in San Francisco. Een computersysteem kreeg de schuld, maar het bleek te gaan om een bedieningsfout van de machinist en een console die onterecht voor computer werd aangezien.

Je ziet waarschijnlijk meteen dat deze advertentie uit diezelfde periode komt als je kijkt naar de kleding van dit model dat een modem aanprijst. Hoge laarzen en korte broeken: dat was de stijl eind jaren zestig, begin jaren zeventig. Ze hield een compacte modem vast die hogere performance van 1200 tot aan 4800 bits per seconde.

5. Woorden. Op een scherm!

Computerfabrikant MicroPro adverteerde met een microcomputer met besturingssysteem CP/M en tekstverwerker WordStar in 1981. In dat jaar was IT opnieuw een fors groeiend vakgebied aan het worden. Voor het vierde jaar op rij gaven werknemers aan dat ze het hardst op zoek waren naar computerdeskundigen.

De bovenstaande advertentie prees nieuwe features aan als een weergave van wat er geprint zou worden en opties om stukken kopij te verplaatsen en aan te passen. De software die MicroPro hier aanprees draaide op de meeste Z80/8080/8085-systemen en gaf aan dat de microcomputer stukken goedkoper was dan een duur WP-systeem.

6. Je eigen mainframe

Zou het niet makkelijk zijn als je computers kon gebruiken buiten die glazen mainframe-ruimte verderop in het gebouw? Nou, dat kan. DEC was een van de grote namen in die tijd en met de Personal Mainframe konden tot 512 mensen aan hun eigen terminals werken in plaats van om de beurt te wachten tot computertijd beschikbaar kwam en je met een applicatie aan de slag kon.

De DECsystem-10 en DECsystem-20 werden te koop aangeboden in het jaar waarin de eerste gebruikers positieve feedback gaven over de nieuwe 3081-processor van IBM. In het nummer waar deze advertentie in pronkte stond ook een verhaal over de eerste commerciële uitrol van Ethernet. In maart nam verzekeraar Transamerica Xerox' netwerkmethode in gebruik in een pilotnetwerkproject van een nieuw gebouw.

7. Voorloper van de laptop

Dit waren de voorlopers van de laptop. Het draagbare systeem dat begin jaren 80 in opkomst kwam ken je wellicht van de nostalgie-veroorzakende tech-serie Halt And Catch Fire was voor huidige begrippen al lomp en deze koffer kwam ruim vijf jaar eerder uit. Het was een typemachinekoffer met een CRT-terminal, systeemunit, toetsenbord, monitor en een akoestisch modem.

Opvallende verhalen uit deze editie uit 1976 waren onder meer dat uit onderzoek van overheidsaccountants bleek dat geautomatiseerde betaalsystemen onterechte facturen betaalden en aanbestedingen maakte, zonder dat er nog mensen aan te pas kwamen om die te controleren. En dat was wel nodig, want de fouten kosten de Amerikaanse overheid naar schatting veertig miljard dollar per jaar.

8. 4,77 MHz en vijf kilo

Nu we het toch over oer-laptops hebben, wat dacht je van deze? In plaats van een typekoffer waar een computer was ingepropt had je een draagbaar systeem met openklappend scherm. Hij was superlicht, namelijk slechts iets meer dan vijf kilo en twee kloksnelheden: 4,77 megahertz of zelfs 9,54 MHz. Hij had 640 k werkgeheugen, twee 720k-drives en vijf voorgeïnstalleerde programma's.

We hebben een sprong van tien jaar gemaakt: deze reclame van NEC stamt uit 1987. In deze editie ging het over de komst van het besturingssysteem van IBM dat daarvoor samenwerkte met Microsoft: OS/2. Tegelijkertijd probeerde IBM de verloren microcomputer-markt terug te winnen met Personal System/2.

9. Hak je boekenplank aan stukken

Ken je horrorkomedie Elvira, Mistress of the Dark. Het hoofdpersonage daarvan was enkele jaren heel beroemd (misschien eerder berucht, want de originele film werd verfoeid door critici). Ze had onder meer een eigen televisiespecial en ze verleidde lezers van Computerworld om ingewikkelde computer-aided software engineering (CASE) makkelijker te maken met software van LBMS.

Dit bedrijf is niet veel later opgegaan in CA Technologies, toentertijd beter bekend als Computer Associates. Om de keus voor de horrorkoningin te rechtvaardigen, werd gesteld dat je de honderden kilo's aan computerboeken op je bureau in tweeën kon snijden met een KETTINGZAAG!

1991 was verder het jaar dat de softwarewereld in een prijzenoorlog verstrikt raakte. Klanten verlengden massaal licenties van software in upgrade-aanbiedingen tegen een fractie van de oorspronkelijke aanschafprijs. Bedrijven bleken vervolgens niet meer bereid om bijvoorbeeld 700 gulden neer te tellen voor een enkele spreadsheetapplicatie. In reactie daarop kwamen aanbieders als Microsoft en Lotus met nieuwe licentiemodellen met lagere prijzen.