Een paar maanden geleden kreeg ik via Facebook een vriendschapsverzoek van iemand die me totaal niet bekend voorkwam. Zijn profielfoto deed geen enkel belletje rinkelen. En datzelfde gold voor zijn naam: nog nooit van gehoord. Ik had 'm al bijna weggeklikt toen ik zag dat we drie gemeenschappelijke Facebook-vrienden deelden: drie mensen die ik van de basisschool ken.

Ik bleek acht jaar met de man in kwestie in de klas te hebben gezeten. Destijds had hij zijn hoofd echter nog niet kaalgeschoren en voor zover ik mij kan herinneren zat zijn lichaam destijds ook nog niet onder de tatoeages. Bovendien had hij vroeger toch echt een andere achternaam.

Die achternaam heeft hij nog steeds. Alleen niet op Facebook, zo legde hij op zijn profielpagina uit. Hij wil werk en privé graag gescheiden houden en heeft liever niet dat klanten van zijn bedrijf kunnen zien wat voor foto's en teksten hij via zijn privé-account zoal met zijn Facebook-vrienden deelt.

Schelden op buitenlanders

Facebook juicht dergelijk gebruik van pseudoniemen niet toe. “Ik denk dat anonimiteit op internet moet verdwijnen", verklaarde de marketing director, Randi Zuckerberg, deze zomer. “Mensen gedragen zich een stuk beter als ze hun echte naam moeten geven."

Het is ontegenzeggelijk zo dat het gebruik van een pseudoniem gevolgen kan hebben voor iemands online gedrag. Mensen voelen zich minder geremd als ze zich anoniem wanen. Schelden op buitenlanders of bedreigingen uiten aan het adres van politici is toch net wat fijner als je het niet onder eigen naam hoeft te doen.

Dat kun je laf en onfatsoenlijk vinden, maar dat is natuurlijk niet het hele verhaal. Anonimiteit en pseudonimiteit bieden mensen ook de mogelijkheid om vrijuit over gevoelige onderwerpen te spreken. En dat is niet alleen een zegen voor dissidenten die in onaangename dictaturen wonen.

Ook in keurige landen als het onze zijn er genoeg redenen om niet voortdurend je eigen naam online te gebruiken. Op fora waarop patiënten over gezondheidsklachten discussiëren, zie je bijvoorbeeld heel veel pseudoniemen. En terecht: menigeen heeft liever niet dat een toekomstige werkgever tijdens het Googlen op een pagina stuit waaruit zijn of haar ziektegeschiedenis blijkt.

Veelzijdig

Tijdens een congres dat vorige maand plaatsvond, hield Chris Poole (oprichter van het even beroemde als beruchte 4Chan-forum) een vurig pleidooi voor de mogelijkheid om online anoniem te kunnen blijven. Hij richtte zijn pijlen met name op de real name-policy van Facebook en Google+.

“Google en Facebook proberen je te laten geloven dat je een spiegel bent, maar in werkelijkheid zijn we eerder diamanten: veelzijdig", aldus Poole.

Daarmee slaat hij de spijker op zijn kop. Mensen gedragen zich anders in verschillende situaties. Als je op internet een artikel plaatst over je werk zul je er vermoedelijk een stuk minder moeite mee hebben om dat onder je eigen naam te doen dan als je op het Fok!-forum informatie probeert in te winnen over een SOA.

Huiseigenaar

Heeft een site of dienst het recht om van gebruikers te eisen dat ze hun eigen naam gebruiken? In principe wel: net zoals het de eigenaar van een huis vrijstaat om te bepalen onder welke voorwaarden hij mensen binnenlaat, zo geldt dat ook voor websites.

Maar de verantwoordelijkheid van bedrijven als Facebook en Google gaat wel iets verder dan die van de gemiddelde website-beheerder. Niet alleen betreft het hier waanzinnig grote sites waarvan honderden miljoenen mensen gebruikmaken, het gaat ook om diensten waarvan de tentakels inmiddels veel verder reiken dan alleen de eigen sites.

Tal van websites en diensten zijn immers geïntegreerd met Facebook en Google. Hoe vaak gebeurt het niet dat je een site bezoekt en dat je door je Facebook-profielfoto wordt toegelachen? Een reactie onder eigen naam achterlaten was daardoor nog nooit zo makkelijk.

Als de marketing director van Facebook stelt dat anonimiteit van internet moet verdwijnen, is dat dus een uitspraak die verstrekkende gevolgen kan hebben.

Mensen moeten het recht houden om zich makkelijk anoniem of onder pseudoniem over het internet te blijven bewegen. Natuurlijk kunnen daar flinke nadelen aan kleven, maar die wegen over het algemeen niet op tegen de voordelen. Zelfs niet als je daardoor een oude schoolvriend misloopt.