Met Bitcoin kan iedereen online betalen voor goederen en diensten zonder dat banken transacties kunnen blokkeren, zonder dat overheden belasting kunnen heffen, en zonder dat politiediensten je kunnen opsporen. De ideale schaduweconomie dus.

Alle huidige bruikbare elektronische geldsystemen hebben een achilleshiel: ze zijn in handen van één partij, die de stekker er op elk moment kan uittrekken. En alles wat kan, gebeurt ooit wel eens, vaak onder politieke of economische druk. PayPal bevroor eind vorig jaar bijvoorbeeld de rekening van Wikileaks. De DDoS-aanval op PayPal door Anonymous als wraakactie legde het geldverkeer via PayPal gelukkig niet plat, maar aangezien de servers van PayPal een single point of failure zijn voor de PayPal-dienst, is het niet vergezocht dat het ooit toch lukt om de dienst lam te leggen.

Bovendien kan het gerecht altijd bij PayPal aankloppen om je transactiegeschiedenis op te vragen als er vermoedens zijn van een misdrijf. En dan spreken we nog niet over de macht van centrale banken. Die kunnen op eigen houtje beslissen om geld bij te drukken en zo inflatie creëren, zoals de Amerikaanse centrale bank sinds de economische crisis zo graag doet.

Peer-to-peer

Om die redenen heeft Satoshi Nakamoto (over wie niets bekend is, dus het zou wel eens om een pseudoniem kunnen gaan) Bitcoin ontwikkeld. Dit is digitaal geld dat niet door een centrale bank uitgegeven wordt en niet door een centrale betaaldienst uitgebaat wordt. In plaats daarvan werkt het op een peer-to-peer manier, en de echtheid van bitcoins wordt gegarandeerd door slimme cryptografie. Wie Bitcoin wil gebruiken, draait een programma (dat zowel Windows, Linux als Mac OS X ondersteunt) dat je laat zien hoeveel bitcoins er op je 'rekening' staan en welke transacties je hebt uitgevoerd.

Deze Bitcoin-client communiceert peer-to-peer met andere Bitcoin-clients om transacties uit te voeren en de echtheid van deze transacties te controleren. Als iemand dus een bitcoin twee keer probeert uit te geven of een bitcoin wil uitgeven die niet van hem is, loopt hij door deze controles tegen de lamp. Deze controles kunnen gebeuren zonder centrale bank, omdat over het hele peer-to-peer netwerk van clients een gedistribueerde databank is verdeeld, met de volledige geschiedenis van alle Bitcoin-transacties. Overigens bleek onlangs dat bitcoins wel degelijk geroofd kunnen worden.

Geld genereren

Als er geen centrale bank is die het geld uitgeeft, waar komen bitcoins dan vandaan? De oplossing ligt weer in het peer-to-peer karakter: de Bitcoin-software is zo geschreven dat ze om de tien minuten nieuwe bitcoins genereert en deze willekeurig toekent aan iemand die de Bitcoin-software met de optie 'generate coins' draait. Dit wordt ook wel eens het 'ontginnen' van bitcoins genoemd.

De waarschijnlijkheid dat je bitcoins toegewezen krijgt, is evenredig met de computerkracht die je aanbiedt, want de software moet een cryptografisch probleem oplossen om de bitcoins te krijgen. Wie het geluk heeft dit probleem op te lossen, roept dit over het netwerk en krijgt de nieuw gegenereerde bitcoins. Daarnaast ondertekent die client dan ook een aantal transacties om te verzekeren dat zij correct zijn. In feite functioneren deze bitcoins dus als beloning voor wie zijn computertijd doneert om het Bitcoin-netwerk in stand te helpen houden.

Economisch experiment

Het systeem is zo geprogrammeerd dat er nooit meer dan 21 miljoen bitcoins in omloop zijn. Over de economische principes achter Bitcoin en de mogelijke scenario's is heel wat discussie. Zo is een vaak geuite kritiek tegen Bitcoin dat het ten prooi zal vallen aan een deflationaire spiraal. Op de wiki wordt deze kritiek ontkracht, maar volgens interneteconomist Adam Cohen is Bitcoin een piramidespel waar alleen de early adopters bij kunnen winnen en een inherent instabiele munteenheid.

Verder zijn er ook wel wat technische kantekeningen te maken bij de veiligheid van Bitcoin. Volgens de Delftse onderzoeker Victor Grishchenko heeft het Bitcoin-systeem een verkeerde asymmetrie: de 'eerlijke' gebruikers moeten met hun Bitcoin-client veel meer computerkracht doneren om het systeem in stand te houden dan een aanvaller moet doen om vals geld in het systeem te injecteren. En de Canadese programmeur Avery Pennarun bekritiseert het feit dat de cryptografische principes van Bitcoin geen onafhankelijke peer review gekregen hebben. Een zwakheid in het cryptosysteem zou immers de hele Bitcoin-economie kunnen laten ontsporen.

Schaduweconomie

Eén van de eigenschappen van Bitcoin is dat het ermee mogelijk is om volledig anoniem financiële transacties uit te voeren. Twee personen kunnen bitcoins naar elkaar overmaken zonder dat ze elkaars identiteit kennen, terwijl ze toch de waarborg hebben dat de bitcoins geldig zijn. Dat is natuurlijk een doorn in het oog voor overheden. Met Bitcoin kun je zo namelijk een hele schaduweconomie creëren, die zich volledig onttrekt aan de controle door overheden en banken. Voor terroristen, drugshandelaars, belastingontduikers, witwassers en andere schimmige figuren is Bitcoin omwille van de anonimiteit uiterst interessant. Misschien heeft de CIA daarom onlangs Gavin Andresen, de huidige hoofdontwikkelaar van Bitcoin, uitgenodigd om een presentatie te geven.

Omdat de databank van bitcoins gedistribueerd is, is anonimiteit in Bitcoin echter relatief: iedereen kan zien welke transacties er met een bepaald Bitcoin-adres uitgevoerd zijn. Publiceer je dus je Bitcoin-adres samen met je naam of andere identificerende gegevens, dan weet iedereen niet alleen welke transacties je hebt uitgevoerd, maar ook hoeveel geld je op je 'rekening' hebt staan. Wil je toch anonimiteit, dan moet je in de Bitcoin-client voor elke transactie een nieuw Bitcoin-adres aanmaken, een soort wegwerpidentiteit. Maar dat is natuurlijk niet zo gebruiksvriendelijk.

Witwassen detecteren

Volgens programmeur Alaric Snell-Pym moeten overheden echter niet wanhopen: met wat slimme algoritmes op supercomputers kunnen ze in principe verdachte patronen vinden in de globale geschiedenis van transacties en zo pogingen om geld wit te wassen detecteren. Volgens hem wordt het dankzij Bitcoin dan zelfs eenvoudiger om verdachte financiële transacties te traceren dan nu bij gebruik van papieren geld.

Toch gaan er al stemmen op om Bitcoin te verbieden, omdat het gevaarlijk zou zijn. Ook al is het handhaven van zo'n verbod door het gedistribueerde karakter van Bitcoin in de praktijk onmogelijk. In ieder geval wordt het systeem al actief tegengewerkt. Zo heeft Apple een Bitcoin-app voor de iPhone geweigerd in zijn App Store, omdat het met "intermediair geld" werkt. En PayPal heeft de account van CoinPal bevroren, een dienst die het mogelijk maakte om bitcoins te kopen.

Seksspeeltjes

Voorlopig is de Bitcoin-economie nog vrij klein en je kunt op nog niet veel plaatsen met bitcoins betalen. Organisaties zoals de Electronic Frontier Foundation (EFF) en het Singularity Institute aanvaarden al donaties in bitcoins. Op verschillende markten kun je bitcoins in dollars inwisselen of andersom.

Een bitcoin (1 BTC) is momenteel rond de 14 euro waard, en deze waarde is de laatste maanden al extreem gestegen, iets dat door de toenemende media-aandacht van de laatste tijd zeker nog meer gaat gebeuren. Omdat Bitcoin nog vrij nieuw is, schommelt de waarde echter nog hevig, onder andere door speculanten. Rick Falkvinge, de oprichter van de Zweedse Piratenpartij, heeft echter genoeg vertrouwen in Bitcoin om al zijn spaargeld erin te investeren.

Er zijn ook al een aantal websites waarop je voor diensten met bitcoins kunt betalen. Zo kun je met bitcoins terecht bij anonieme webhosters, goksites, games of lessen bij Sanshinkai Aikido Utrecht, zonder je identiteit te hoeven prijsgeven. Bitcoin is dus niet alleen interessant voor illegale praktijken, maar ook voor wie gewoon vindt dat niemand er iets mee te maken heeft dat je bijvoorbeeld seksspeeltjes aankoopt. Voor aankopen bij de supermarkt is Bitcoin wat te omslachtig, maar voor privacygevoelige aankopen kan het zeker een populaire oplossing worden.

Bitcoin legt zelf uit wat het is: