De Itanium-familie wordt te ruste gelegd. Een woordvoerder van Intel heeft in een e-mail laten weten dat de zestienjarige reis van de chip nu dan toch echt ten einde is. De chip moest de officiële opvolger worden van x86-chips in 64-bit pc's en servers.

Ondersteuning voor Itanium is het afgelopen decennium flink afgenomen wat heeft geleid tot de dood van de processor. Serverbouwers boden geen producten meer aan het de hardware, software-ontwikkeling is gestaakt en Intel heeft enkele klanten openlijk gevraagd om te switchen naar op x86-gebaseerde Xeon-processoren.

De Itanium 9700 (codenaam Kittson) is een incrementele upgrade van de Poulson en was bedoeld voor high-end servers die Unix draaiden. De enige grote Itanium-klant is Hewlett Packard Enterprise, die z'n Integrity i6 high-uptime servers zal upgraden met deze nieuwe processor. De servers zin super stabiel en draaien op het op Unix gebaseerde HP-UX.

Intel focust zich nu op Xeon, deze processorserie heeft vorige week een naamswijziging gekregen en nieuwe uitbreidingen gekregen waaronder co-processoren en snellere interconnects.

Itanium was ontwikkeld door Intel en de "originele versie" van HP (voordat het bedrijf opsplitste in HP en HPE) HP was op zoek naar een vervanger voor de steeds ouder wordende PA-RISC met een moderne 64-bit server chip die overweg kon met legacy-besturingssystemen als Unix. Intel probeerde op dat moment binnen te komen in de high-end servermarkt met een lead-partner als HP en concurreren met oudere mainframe architecturen als Oracle/Sun SPARC en IBM's Power.

"Dat leek destijds een rendabele strategie," aldus Jim McGregor, Principal analist bij Tirias Research.

Toen deze chip in 2001 op de markt kwam was de instructieset van de Itanium veel geavanceerder dan die van x86. Het had features als machine-check, ECC geheugen en RAS (Reliability Availability en Serviceability). Maar de eerste Itanium chips waren echte energiemonsters.

Toen McGregor nog bij Motorola werkte, liet Intel hem een vroege versie van de 1U-server met twee Itanium processoren zien en een gigantische turbofan aan de achterkant. Het systeem verbruikte zeer veel energie en vereiste een hoop koeling, de machine was te lawaaierig.

Intel wilde met de Itanium 64 (ook wel IA-64 genoemd) uiteindelijk de 64-bit markt veroveren maar dat is nooit gebeurd. De markt veranderde zeer snel nadat AMD de eerste 64-bit x86- server chips introduceerde in 2003. Dat gaf AMD een flinke voorsprong aangezien Intel nog vooral 32-bit x86-serverships aanbood.

Intel liet het idee varen en versnelde de ontwikkeling van x86-chips met 64-bit extensies. Deze transitie verstuurde Intel's visie om Itanium als de architectuur voor 64-bit servers en pc's in te zetten.

De grote genadeslag voor Itanium kwam echter in 2010. Microsoft stopte toen met softwareondersteuning voor het platform. Windows Server 2008 R2 zou het laatste server-os zijn dat Itanium zou ondersteunen. Ook Oracle stopte met het schrijven van software voor Itanium. "Intel management heeft duidelijk gemaakt dat hun strategische focus ligt op hun x86 microprocessor en dat Itanium "end of life"-status zou bereiken." Het bedrijf kreeg uiteindelijk een rechtszaak aan de broek van HP. Het bedrijf wilde dat Oracle doorging met het ondersteunen en ontwikkelen van software voor de HP-UX-klanten.

Intel begon met consumenten te pushen van Itanium naar X86 in 2012 toen het de nieuwe 15-core Xeon E7 v2 chip met Itanium-achtige error correction en RAS-features.

Ondertussen heeft HP het ook makkelijker gemaakt om van Itanium van x86-gebaseerde Xeon servers te switchen. Maar consumenten waren nog niet bereid Itanium te verlaten. Zeker gebruikers die high-uptime servers nodig hadden om de infrastructuur stabiel en draaiende te houden. Daarom bleef HP de servers ondersteunen en leveren. Hierdoor werd Itanium langer ondersteund dan verwacht.

HPE heeft gezegd Itanium nog te blijven ondersteunen tot 2025. De laatste HP-UX (11i v3 2017) zal in juni dit jaar uitkomen.

De Itanium 9700 is nog steeds beschikbaar voor klanten die het nodig hebben. Ze zijn socket compatible en kunnen daardoor in bestaande servers (met Poulson chips) worden geprikt. De servers zijn niet voor nieuwe workloads als machine learning en kunstmatige intelligentie, maar voor traditionele mainframe-style workloads.

Bedrijven die nu nog HP-UX machines hebben zullen dat waarschijnlijk nog wel blijven doen en niet snel overstappen naar andere architecturen, maar dat zal HP niet weerhouden zoveel mogelijk gebruikers te laten switchen naar x86.

"Wij zullen klanten de mogelijkheid geven hun HP-US workloads te re-hosten op Linux-gebaseerde containers die op x86-chips draaien in de toekomst," aldus Jeff Kyle, van enterprise servers bij HPE.

De nieuwe Integrity i6 kost 14.500 dollar en hebben onder andere ondersteuning voor NVMe en all-flash 3Par storage integration.

Xeon en x86 zijn de toekomst voor Intel, vooral met veranderende data center ontwerpen. "Itanium zal worden herinnerd als een van die mooie architecturale experimenten," aldus McCarron.

Lees ook: Waarom de Itanium-processor in de marge blijft