Als privacy inmiddels zo is doorgedrongen dat een klepje voor de webcam standaarduitrusting wordt, waarom hebben we dan geen uitschakeloptie voor de microfoon? Dat is een vraag die pc-fabrikanten zouden moeten stellen. Sommige, zoals Dell, werken aan een oplossing. Toch is het geruststellen van klanten dat ze niet worden afgeluisterd geen prioriteit bij laptopfabrikanten.

Stimulans voor fabrikant

Deel van het probleem is misschien de passieve houding die ons heeft geleid naar een tijdperk van always-on luisterende apparaten. Op hun ontwikkelaarscongressen in mei, stelden zowel Google als Microsoft een toekomst voor waar huisapparatuur ontwaakte met een sleutelwoord, waarna een interactieve sessie met spraak begint. Dat zie je bijvoorbeeld met Google Assistant en Cortana. In de demo van laatstgenoemde duurde het gesprek enkele minuten, maar er was geen afsluiting als "dankjewel" of "dat was alles, Cortana" om aan te geven dat het apparaat moet ophouden te luisteren.

Verwachtingen van consumenten is misschien in tweede factor. Er is een deel van de gebruikers dat vindt dat een apparaat dat niet altijd luistert niet goed functioneert. Klanten die bugs meldden toen een andere grote spraakassistent, Amazon's Alexa, werd geïntegreerd in Windows 10, gaven aan dat wanneer Alexa niet in staat was om te reageren op sleutelwoord "Alexa" dit een kritieke tekortkoming was.

Komst van microfoonknop

Maar ook al kopen we altijd verbonden slimme speakers, consumenten malen wel degelijk om privacy. Dat zie je bijvoorbeeld in het feit dat de meeste slimme speakers nu een fysieke knop hebben om de microfoon uit te schakelen.

We weten niet hoe vaak deze knop daadwerkelijk wordt gebruikt, maar er is een belangrijke reden om hem te hebben. We weten namelijk dat Google, Microsoft en Amazon agressief zoveel mogelijk data opslaan, zoals Geoff Fowler van The Washington Post hier uitgebreid bespreekt. Alexa slaat tientallen of honderden interacties op. Als je een early adopter was, gaan die opnamen jaren terug.

Nog een fundamenteel probleem is dat wanneer Alexa niet zeker weet of ze is aangesproken, ze het voordeel van de twijfel geeft aan Amazon en niet aan jou, zo ontdekte Fowler. Zelfs als je Alexa niets hebt gevraagd, bestaat de opname nog steeds. Je pc geeft assistenten als Alexa simpelweg nog een andere manier om informatie te verzamelen.

Horen in plaats van zien

Hoewel er op weinig laptops microfoonknoppen zitten, is het gebruikelijk geworden dat je webcams wel kunt uitschakelen of afschermen. Neem de afdekplaatjes die tegenwoordig op veel laptops zijn geplakt: van ouderwets een stuk tape tot schuifklepjes en zelfs officiële opties als de ThinkShutter op enkele van Lenovo's ThinkPads voor zakelijk gebruik.

De impact van iemand die hoort wat je zegt is wellicht groter dan je denkt, bijvoorbeeld als je het hebt over financiën, studeerplannen, medische zaken of juridische conflicten. In bepaalde contexten, vooral in een kantooromgeving, kan het heel schadelijk zijn dat zulke gesprekken worden gehoord en opgeslagen.

Het verschil is dat het eenvoudig is om ervoor te zorgen dat de camera in je laptop je niet ziet, maar er niet veel opties zijn voor een kill-switch, afgezien van niche-opties als Mic-Lock. Hackers en andere partijen kunnen je wellicht niet meer zien, maar nog wel horen.

Op afstand luisteren

Helaas geven niet alle laptopmakers je de optie om de microfoon uit te schakelen. Sommige notebooks hebben daar nu ook een dedicated knop voor, maar de meeste fabrikanten zijn hier niet mee bezig. De Surface-lijn van Microsoft heeft bijvoorbeeld geen hardwarematige opties voor de microfoon of camera, hoewel je ze wel softwarematig kunt uitschakelen in de instellingen. Wat de vraag oproept of hij wel daadwerkelijk uit is. Het gaat niet meer om één microfoon, de meeste laptops hebben 'far-field' functionaliteit om je te horen in rumoerige ruimtes of op afstand.

Zelfs als je de camera en microfoon uitschakelt in de Instellingen van Windows, kunnen ze niet helemaal uitstaan. Zo staat Microsoft op de Surface Laptop expliciet toe dat Windows Hello toegang heeft tot de camera, zelfs als deze is uitgeschakeld.

Win32-applicaties zijn sowieso niet gehouden aan deze instellingen van Microsoft - ze kunnen de camera of microfoon ondanks het uitschakelen aanspreken. Microsoft zelf lijkt het helemaal op te geven met dit issue en zegt: "Voor een uitgebreidere beveiliging van uw persoonlijke gegevens die zijn gekoppeld aan deze instellingen kunt u overwegen deze apparaten uit te schakelen, zoals het loskoppelen of uitschakelen van uw camera of microfoon."

Zekerheid bij uitschakelen?

De vraag is hoe we de microfoon dempen zodat we zeker weten dat hij ook uitstaat. HP lijkt een oplossing te hebben. De recente Spectre x360 15 heeft een killswitch op de zijkant van de laptop, waarmee de camera elektronisch wordt uitgeschakeld. Als je Apparaatbeheer opent terwijl je de schakelaar gebruikt, zie je het apparaat verdwijnen in de lijst van beschikbare apparaten. Hij is simpelweg niet meer toegankelijk in het OS.

Dat is best overtuigend. Deze killswitch gaat dus over de camera, niet de microfoon, maar het lijkt een kleine moeite om dezelfde functionaliteit op deze manier te leveren voor de microfoon.

Fabrikanten zoeken oplossingen

Andere laptopmakers hebben een eigen oplossing. Ik hoorde van Dell's mobility-chef Rahul Tikoo dat privacy-issues met de microfoon een van de aandachtspunten is voor de volgende generatie van de producten. Nu bieden de laptops een functietoets om de microfoon uit te schakelen, maar het apparaat verdwijnt dan niet voor het besturingssysteem, zoals met de camera-killer van HP. Het lijkt erop dat fabrikanten het uitschakelen van de microfoon meer overwegen voor zakelijke machines dan consumentenlaptops.

Lenovo bevestigt dat zijn laptops geen fysieke microfoonknop hebben, zoals zijn Smart Display en Smart Clock wel hebben. Microfoons van ThinkPads kunnen ook worden uitgeschakeld in het BIOS, maar niet op elk gewenst moment in een sessie dus, zo laat een woordvoerder weten. Het issue is gevoelig genoeg dat Lenovo klantspecifieke apparaten in de markt zet zonder een webcam of microfoon.

HP's Elitebook-serie heeft nu ook een functietoets om de microfoon uit te schakelen, inclusief indicatielichtje om aan te geven dat hij is uitgeschakeld, zo reageert een woordvoerder. Daarnaast belooft het bedrijf te blijven kijken naar verbeterde privacytools en de implementatie daarvan.

Wat is het risico?

Als je nooit hebt nagedacht over dit issue, bekijk het dan zo: de volgende keer dat je op kantoor komt, een café of andere omgeving waar laptops en hun eigenaars samenkomen, doe dan je ogen dicht en luister naar wat wordt besproken. Stel je vervolgens voor hoe bedrijven en hackers dit doen: luisteren, filteren, noteren, archiveren en correleren. We maken ons enigszins bezorgd over slimme speakers, misschien moeten we dat ook doen over onze laptopmicrofoons.