Bij de bouw van tunnels in Nederland komt steeds meer ICT kijken. Een tunnel is een complex geheel van techniek, processen en organisatie, waarbij voorop staat dat de tunnel veilig is en blijft. "De processen moeten alle scenario's ondersteunen, normaal bedrijf, maar ook incidenten en calamiteiten. Denk daarbij aan het veilig naar buiten loodsen van mensen, het voorkomen van rookontwikkeling in de tunnel, vluchtroutes ondersteunen, etcetera. Daarvoor is communicatie tussen mensen nodig en de apparatuur moet op het juiste moment én op de juiste manier werken", vertelt Bouwmeester. Hij is senior adviseur / specialist bij Rijkswaterstaat en lead architect van de tunnelstandaard.

Fred Bouwmeester

Voor alle processen en techniek geldt dat er een heel brok automatisering onder zit om het geheel in goede banen te leiden. "Dat begint met de detectie: systemen moeten signaleren dat er mogelijk brand is, voertuigen stilstaan of een deur van een hulppostkast wordt opengetrokken. Al deze signalen vormen input voor automatisering en voor het juist aansturen van de actuatoren, zoals ventilatie, verlichting, overdruk... daarnaast voor de interactie met de mens. Bij die automatisering moet je bijvoorbeeld ook denken aan het voorschakelen van de camerabeelden zodat de verkeersleider de juiste beslissingen kan nemen. Dit lijkt allemaal eenvoudig, maar het kan behoorlijk complex worden", zegt Bouwmeester, werkzaam op de afdeling Installaties en Bediening, onderdeel van de Grote Projecten en Onderhoud organisatie van Rijkswaterstaat.

Naar een centrale bediening

Tegenwoordig gaat het niet meer alleen over het beheer van objecten als tunnels, maar ook over verkeersmanagement en over het netwerk waar die tunnels onderdeel van uitmaken. "Voorheen had je alleen de tunnelbesturing op je beeldscherm staan, maar door de digitalisering en efficiëntie in personeel houden operators nu een heel netwerk in de gaten en zoomen ze bij incidenten of calamiteiten in om vervolgens actie te ondernemen", vertelt Bouwmeester. "We zitten middenin de transitie van specifieke objectbediening naar helemaal volledig gecentraliseerde en door de automatisering ondersteunende netwerkbediening"

Dat wordt allemaal mogelijk gemaakt doordat er technisch veel meer kan. En het is erg uitdagend om uit al die mogelijkheden de juiste keuzes te maken. Want niet alles wat mogelijk is, is ook nodig, benadrukt Bouwmeester. "Die nieuwe mogelijkheden van ICT waren er onder andere de oorzaak van dat tunnelprojecten veel complexer zijn geworden. En daardoor is de doorlooptijd van de projecten ook toegenomen. Dat wordt nog versterkt doordat iedere tunnel gezien werd als uniek object. Dit is een van de redenen geweest voor het ontwikkelen van de tunnelstandaard voor tunnelautomatisering."

Genoeg reden voor een Tunnelstandaard

Rond 2010 is besloten een Landelijke Tunnelstandaard te ontwikkelen die de functionaliteit van een tunnel vastlegt. Dat betekent dat het gedrag van een tunnel vaststaat, maar daar moet vervolgens nog een technische invulling aan worden gegeven op basis van wat er op dat moment technisch mogelijk is. En met die technologie kan ontzettend veel. Daarom is er extra kennis en kunde nodig om de toenemende complexiteit in goede banen te leiden. "De kunst is om op basis van de generieke tunnelstandaard een specifieke tunnel in te richten", zegt Bouwmeester

Ondanks de tunnelstandaard blijft iedere tunnel toch voor een deel een uniek object. "Dankzij de standaard is nu veel hetzelfde, maar ligt de focus met name op het vijf a tien procent tunnelspecifieke deel. In die specifieke afwijking moet je de kennis hebben om de consequenties van wat anders is te vertalen naar wat past bij de Tunnelstandaard", zegt Bouwmeester. "Dat maakt dat we aan de ontwerpkant systeemarchitecten nodig hebben en aan de integratiekant systeemintegratoren, maar ook bijvoorbeeld veiligheidsdeskundigen, IA-deskundigen en installatiedeskundigen. Veel van de realisatieactiviteiten liggen bij de marktpartijen, dus wij moeten in staat zijn te beoordelen of de markt een aantoonbaar veilige en beschikbare tunnel gaat opleveren."

Met elkaar pratende installaties

De hoeveelheid ICT waarmee de tunnelbouwers te maken krijgen neemt nog steeds sterk toe, benadrukt Bouwmeester. "Licht kun je niet alleen uit- en aanzetten, maar het kan je ook vertellen wanneer onderhoud nodig is omdat de installatie zelf weet dat over bijvoorbeeld twee maanden niet meer de noodzakelijke lichtopbrengst kan worden geleverd. Ook kunnen ventilatoren melden wanneer hun lagers vervangen moeten worden omdat ze beginnen te rammelen."

De systemen worden steeds intelligenter en de kunst is daar goed mee om te gaan. "Voorheen hadden we allerlei behoeften die helemaal niet ingevuld konden worden omdat de techniek er niet was of niet volwassen genoeg bleek. Nu is het andersom : de techniek kan bijna alles aan, maar je moet de behoefte goed in de gaten houden om hierin de juiste keuzes te maken. Voordat je het weet gebruik je alles wat technisch mogelijk is en wordt de complexheid veel te groot en dat is precies één van de bekende risico's van grote ICT-projecten bij de overheid."

Meer weten over hoe het is om te werken bij Rijkswaterstaat? Lees hier de verhalen van onze medewerkers.

En voor meer ICT-verhalen bij de Rijksoverheid en de vele ICT-vacatures ga je naar Werkenvoornederland.nl/ICT. Advertisement