Om half drie ’s middags plaatselijke tijd dook de New York Stock Exchange in slechts enkele minuten met 1000 punten omlaag. De Flash Crash, zoals het incident later werd genoemd, bezorgde de financiële wereld een lichte hartaanval. Lang bleef onduidelijk hoe deze ramp kon gebeuren.

Toch geen hackers of menselijke fout

Speculaties over hackers werden al snel naar de prullenmand verwezen. Ook werd gedacht aan een fout van een zo geheten high frequency trader, die een geautomatiseerd systeem een verkeerd commando gaf, waardoor er massaal aandelen werden gedumpt.

Een Amerikaans onderzoeksbureau heeft nu een rapport gepubliceerd over de Flash Crash. Dat bureau, Nanex, spreekt daarin van een korte hickup in de elektronische systemen die door de vergaande automatisering van de Amerikaanse handelssystemen verstrekkende gevolgen had.

Gedeelde handelssystemen

Het hele voorval zit wat gecompliceerd in elkaar. De NYSE is namelijk geen gesloten systeem, maar is verbonden met negen andere aandelenbeurzen door heel de Verenigde Staten. Via die connecties worden verschillende geautomatiseerde systemen gedeeld, waaronder het National Best Bid/Offer-systeem. En die ging een grote rol spelen in het hele voorval.

De ellende begin om precies twaalf minuten en 46 seconden over twee in de middag. Doordat het systeem dat vraag en aanbod moet updaten steeds trager gaat werken, vormt zich een wachtrij en worden de koersen in dat systeem niet op tijd geupdate. Vraag- en aanbodquotes krijgen geen ‘tijdsstempel’ bij het aanmaken ervan, maar pas bij het verwerken door de server. Dat is dus nadat zij al in de wachtrij zijn terechtgekomen. Daardoor heeft het outputsysteem niet door dat het met verouderde data werkt; al snel zo’n 15 seconden oud.

Actuele prijzen anders

Op het moment dat de bied- en laatquote uit het systeem komt, merkt het dat de actuele prijzen alweer zijn veranderd. Terwijl op de andere negen beurzen op dat moment de koersen dalen, blijft de NYSE te hoog staan. Eerst hadden 100 aandelen een te hoge koers op de New Yorkse beurs, en twee minuten later maar liefst 250 stuks. Die te hoge notering geldt dus ook in de elektronische systemen die gedeeld worden met de andere aandelenbeurzen.

Doordat de biedprijs in New York hoger komt te liggen dan de vraagprijs op de andere in het National Best Bid-systeem, worden de beleggers massaal naar de NYSE gelokt. Door die aantrekkelijke prijs komen ook de automatische systemen van de high frequency traders in actie.

Die volautomatische handelcomputers bestoken de elektronische systemen van de NYSE met duizenden quotes per seconde. Eenmaal verwerkt door de servers bleken die hogere prijzen echter helemaal niet te bestaan. Die waren immers zo’n 15 seconden oud, met zelfs een negatieve uitschieter naar 24 seconden. In de wereld van de high frequency traders is dat een eeuw of twee.

Handel niet uitgevoerd

De systemen werden dus steeds zwaarder belast met aandelenhandel die niet kon worden uitgevoerd. Uiteindelijk zagen veel handelaren in andere systemen dat de prijzen in het geautomatiseerde handelssysteem niet klopten. Zij hebben toen de handel via het vertraagde systeem stopgezet. Binnen een half uurtje waren de gemoederen op de beursvloer weer bedaard.

De Amerikaanse beurswaakhond SEC onderzoekt nu hoe de Flash Crash kon ontstaan. Een van de oorzaken van de vertraging in het systeem zou kunnen zijn dat de high frequency traders hun hand hebben overspeeld. Die mogelijkheid wordt geopperd door de onderzoekers van Nanex die nu hun rapport hebben gepubliceerd. Zij vonden soms een bombardement aan quotes van slechts één trader, tot aan duizenden aan- en verkooporders per seconde.

Opzettelijk?

Dat gegeven levert speculatie op over handelaren die opzettelijk een bombardement aan orders loslaten op de server zodat deze vertraagt. Dat zou handelaren een zekere voorkennis geven van discrepanties tussen officiële koersen en de koersen die worden aangeboden in het elektronisch systeem, zegt onderzoeker Jeff Donovan van Nanex. Hij stelt dat de overheid die high frequency traders moet verboden om dergelijke bombardementen uit te voeren.