Het grootste softwareconcern van de wereld zorgde dit jaar voor enig optimisme in de verder somber gestemde IT-sector. Waar de economische neergang toesloeg en vele jonge bedrijven de deuren moesten sluiten, hield Microsoft zich ogenschijnlijk gemakkelijk staande, gesteund door een met 30 miljard dollar gespekte kas.

Office XP

De belangrijkste gebeurtenissen voor Microsoft vonden in het laatste kwartaal van het jaar plaats. Daardoor is de introductie van Office XP eind mei alweer naar de achtergrond verdrongen. Met de nieuwste versie van het populaire softwarepakket nam Microsoft afscheid van de Office-assistent Clippy, een stap die door veel gebruikers is toegejuicht.

Maar de voornaamste verandering ten opzichte van eerdere versies van het pakket was wel de invoering van 'smart tags', ofwel infolabels. Microsoft voorziet woorden in Office-documenten of op webpagina¹s door deze nieuwe functionaliteit van extra, online beschikbare, informatie.

De infolabels zorgen voor de nodige controverse, omdat zij Microsoft in staat stellen de eigen online diensten te bevoordelen ten opzichte van de concurrentie door juist hiernaar te linken. Zo worden bedrijfsnamen voorzien van een infolabel die leidt naar aandelenkoersen en nieuws over het bewuste bedrijf op de financiële pagina's van MSN.

Daarmee zou Microsoft hetzelfde gedrag voortzetten dat enkele jaren geleden de aanleiding vormde voor de door het Amerikaanse ministerie van Justitie aangespannen antitrustzaak. Door middel van een dominante positie in de ene markt zou Microsoft opnieuw proberen zijn positie in andere markten te verstevigen.

Kort na de introductie van Office XP wordt bekend dat Microsoft de infolabels ook in testversies van het nieuwe besturingssysteem Windows XP, of liever in de bijgeleverde browser Internet Explorer 6, heeft ingevoerd. Maar eind juni meldt Microsoft dat de definitieve versie van Windows XP geen infolabels zal bevatten. De onderneming heeft hiertoe 'na overleg met contentproviders en partners besloten'.

Windows XP

De zomer verloopt relatief rustig voor Microsoft, afgezien van het voortdurende juridische getouwtrek in de antitrustzaak. In de herfst domineert het concern vrijwel onafgebroken het IT-nieuws.

Eind oktober is daar dan de introductie van Windows XP. Een introductie waar de pc-branche het gehele jaar reikhalzend naar uit heeft gekeken, in de hoop dat Microsofts nieuwe besturingssysteem de ingezakte computerverkopen een positieve impuls zal geven. Windows XP werd overigens in september al meegeleverd op nieuwe pc's.

Met Windows XP neemt Microsoft afscheid van het DOS-systeem waar de eerdere besturingssystemen voor de thuisgebruiker nog op waren gebaseerd. Windows XP 'draait' op de kernel uit de op de zakelijke markt gerichte systemen Windows NT/2000, wat voor snelheidswinst en een grotere stabiliteit moet zorgen.

Andere opvallende veranderingen zijn de nieuwe gebruikersinterface met felle kleuren en grote iconen, door sommigen misprijzend tot Teletubby-look gedoopt, de ingebouwde firewall en de meegeleverde functionaliteiten voor populaire zaken als cd's branden en het werken met digitale camera's.

Windows XP is voorzien van een productactivering waarbij het besturingssysteem als het ware wordt vastgeklonken aan de hardware van de pc waarop het programma is geïnstalleerd. Het is de nieuwste poging van Microsoft om piraterij tegen te gaan. Maar als gebruikelijk met dergelijke beveiligingen is de productactivering enkele dagen na de officiële lancering van het systeem al gekraakt.

De Amerikaanse marktonderzoeker NPD Intelect komt eind december met een rapport waaruit blijkt dat de verkoop van Windows XP in de eerste maanden na de release achterblijft bij die van Windows 98 destijds. Het gehoopte positieve effect van het besturingssysteem op de pc-verkopen zou vooralsnog uitblijven. Microsoft is naar eigen zeggen zeer tevreden met de verkoop van Windows XP.

Xbox

Medio november volgt een nieuwe mijlpaal voor Microsoft, als het concern zich op de markt voor gameconsoles begeeft met de lancering van de Xbox in de Verenigde Staten. De introductie van de spelcomputer met een 733 MHz Pentium III processor van Intel en een harde schijf van 10 GB laat in Europa tot het voorjaar van 2002 op zich wachten. Het apparaat gaat hier 479 euro kosten.

In de Verenigde Staten brengt Microsoft bij de introductie 300.000 spelcomputers uit, waar eerdere plannen uitgingen van 600.000 tot 800.000 Xboxen. Winkels moeten geïnteresseerde klanten al snel nee verkopen: binnen een week zijn veel verkopers al door hun voorraad heen. De grootschalige reclamecampagne die de Xbox begeleidt, lijkt vruchten af te werpen.

Schikking

November is eveneens de maand waarin Microsoft een schikking treft in de door het ministerie van Justitie aangespannen antitrustzaak tegen de onderneming. Microsoft moet volgens de overeenkomst aan belangrijke pc-makers licenties voor zijn besturingssysteem verlenen met een looptijd van vijf jaar en voor iedereen gelijke voorwaarden.

Microsoft mag verder geen exclusieve overeenkomsten meer sluiten over de ontwikkeling of ondersteuning van software en het bedrijf moet zijn serverprotocols openbaar maken. Ook mag de onderneming pc-leveranciers die bijvoorbeeld browsers of instant messaging-programma's van concurrenten willen meeleveren niet meer 'straffen' zoals het dat in het verleden heeft gedaan.

Een panel met drie onafhankelijke computerexperts, dat toegang krijgt alle Microsoft-vestigingen en ­documenten, moet controleren of het concern zich aan de gemaakte afspraken houdt.

Met de schikking lijkt Microsoft goed weg te komen, te meer daar eerder nog sprake was van opsplitsing van het softwareconcern in een afdeling voor besturingssystemen en één voor de overige software. Bovendien hadden enkele politici en consumentenorganisaties in de zomer nog een, vergeefs gebleken, lobby opgezet om ook Windows XP in de antitrustzaak te behandelen.

Dit omdat Microsoft volgens hen met Windows XP op de oude voet verder gaat. Waar het bedrijf eerder zijn browser Internet Explorer bij het besturingssysteem meeleverde en op die manier de 'browseroorlog' won, zou Microsoft die strategie nu herhalen met zijn mediaspeler en zijn instant messaging-software.

De helft van de 18 Amerikaanse staten die samen met het ministerie van Justitie de antitrustzaak voeren, accepteren de schikking niet omdat deze een te milde straf voor Microsoft zou zijn. Zij besluiten terug te gaan naar de rechter. De zaak zou in maart worden vervolgd, maar Microsoft heeft de rechter inmiddels om nog eens vier maanden uitstel gevraagd.

Ook in de antitrustzaak die door private partijen is aangespannen treft Microsoft een schikking. Microsoft stemt in met een voorstel waarbij de onderneming voor in totaal 1,1 miljard dollar aan computers en software zal leveren aan de 14.000 armste scholen in de Verenigde Staten.

De schikking stuit op veel verzet. Niet in het minst van Apple, dat traditioneel de sterkste partij is op de Amerikaanse onderwijsmarkt. In een verklaring die Apple bij de rechtbank indient stelt het bedrijf dat

de schikking Microsoft in staat stelt zijn positie te versterken in een van de weinige markten waar het concern nog geen monopolie heeft. Linux-distributeur Red Hat heeft dan al in een kritische reactie op de schikking aangeboden gratis Linux te installeren op Amerikaanse scholen.

Ondertussen werkt Microsoft gestaag verder aan zijn .Net-strategie, de serie webdiensten die gebruikers in staat moet stellen een reeks online transacties te doen met één login. De plannen van Microsoft worden door privacygroepen sceptisch gevolgd omdat het concern allerlei gegevens van gebruikers in een centrale database zal beheren. En ook dit jaar is gebleken dat er op het gebied van veiligheid nog weleens wat misgaat bij Microsoft.

Verder ziet de onderneming kans het marktaandeel van zijn Pocket PC-besturingssysteem voor handhelds te vergroten, ten koste van Palm. Beleggers zijn duidelijk te spreken over de prestaties van Microsoft. In het magere beursjaar 2001 stijgt de koers van Microsoft met liefst 58 procent, waarmee het aandeel verreweg het beste presteert van alle fondsen in de Dow Jones-index.

Ondanks zijn overvolle agenda weet CEO Steve Ballmer nog tijd te vinden om de Microsoft-werknemers en ­ontwikkelaars te enthousiasmeren. De online verspreide videoregistraties van een bezwete, over het podium springende Ballmer ('Developers! Developers! Developers!') zorgen voor twee van de meest hilarische momenten van 2001.