De miljardeninvesteringen lijken nooit terugverdiend te worden. Het betekent ook de lancering van de voorlopers van umts, i-mode van KPN en Live van Vodafone. Het buzzwoord is WiFi. Het afgelopen jaar is overduidelijk niet het jaar van umts geworden. Integendeel. Naarmate het jaar vordert, zwelt de stroom negatieve berichten rondom umts aan. Europese telecombedrijven zitten nog in erg zwaar weer en zien umts – ondanks de miljarden die ze er al aan hebben uitgegeven – voorlopig nog niet zitten. Steeds meer grote telecombedrijven trekken zich terug uit 3G of zetten hun investeringen op een laag pitje. France Telecom-dochter Orange vraagt in de zomer aan de Zweedse telecomautoriteiten om zijn umts-activiteiten met maar liefst drie jaar te mogen vertragen. In eerste instantie was het plan dat eind volgend jaar al bijna geheel Zweden toegang zou hebben tot 3G-diensten. Hiermee zou Zweden in Europa voorop lopen.

Vertragingen

Het geval Zweden staat niet op zichzelf. Ook Tele2 vraagt aan de Noorse regering toestemming voor een vertraging van de uitrol van zijn 3G-diensten. Tele2 verwacht niet dat umts-diensten op de korte termijn geld zullen opleveren. Iets eerder besluiten het Spaanse Telefonica en het Finse Sonera al te stoppen met hun umts-activiteiten in Duitsland. Telecombedrijf Vodafone besluit de introductie van zijn umts-diensten in Duitsland met zes maanden te vertragen. Deze mobiele internetdiensten zullen volgens plan nu pas begin 2003 beschikbaar komen in plaats van dit najaar. Oostenrijk gaat er dit jaar met de primeur vandoor en richt het eerste Europese umts-netwerk in. Ook al gaat het slechts om een beperkt testgebied, aanbieder Mobilkom gaat de geschiedenisboeken in. Voormalig koploper Sonera komt eveneens in het najaar met een slap aftreksel van umts: 3G over ouderwetse gsm- en gprs-netwerken. Van het beloofde snelle mobiele internet komt op die manier weinig terecht. Ook de geluiden van buiten Europa zijn weinig bemoedigend voor umts. Zo verklaarde het Japanse NTT DoCoMo - 's werelds eerste aanbieder van 3G-diensten - dat de gemiddelde omzet per umts-gebruiker het tweede kwartaal is gezakt vergeleken bij het eerste kwartaal. Ons land is tot nu gespaard gebleven van grote besparingen op umts-gebied. Ben, KPN, O2 en Dutchtone willen nog voor het einde van 2003 hun eerste umts-diensten aanbieden. Vodafone hoopt nog eerder zo ver te zijn (begin 2003) en is al begonnen met de aanleg van zijn umts-netwerk. Wel moet KPN miljarden euro's afschrijven op zijn buitenlandse umts-activiteiten. De Franse president Chirac is een van de velen die op Europees niveau een reddingsplan wil voor Europese telecombedrijven die in moeilijkheden zijn gekomen door umts-licenties. Hierdoor zijn er volgens hem al 200.000 banen verdwenen. De dure licenties bedreigen volgens Chirac de positie van Europese telco's. De Europese ministers zien echter niets in het plan: de telecombedrijven zullen hun eigen boontjes moeten doppen. In sommige gevallen lukt dat wonderwel goed, zoals bij KPN. Het Nederlandse telecombedrijf scheert aan de rand van de afgrond, maar weet zijn miljardenschuld aanzienlijk te reduceren. Aan het eind van het jaar maakt het concern zelfs weer een voorzichtige winst. Molochen als France Telecom en Deutsche Telekom hebben het vooralsnog aanzienlijk moeilijker.

WiFi

Intussen lijkt WiFi (draadloos LAN) er met de hype vandoor te gaan. Ook met WiFi is het mogelijk om op hoge snelheid informatie uit te wisselen. Het grote voordeel: er zijn nauwelijks investeringen gemoeid met de aanleg van een WiFi-netwerk. Het licht anarchistische karakter van WiFi doet het bovendien goed bij de gebruikers en in de pers. De steeds weer aangetoonde onveiligheid van WiFi-netwerken bij verkeerd gebruik doet niets af aan de almaar groeiende populariteit. Ook voor de gebruiker heeft WiFi (Wireless Fidelity, ook wel bekend als 802.11b) enkele grote voordelen boven umts. Om te beginnen de snelheid. Wie met zijn laptop met ingebouwde WiFi-kaart contact maakt met internet, kan een snelheid halen van 11 megabit per seconde. Dat is zeker tien keer zo snel als met een umts-toestel. Daarnaast is de gebruiker van WiFi goedkoper uit. Het enige wat nodig is, is een laptop die voorzien is van een WiFi-kaart. In de nieuwste laptops zit een dergelijke kaart doorgaans standaard ingebouwd. De toegang tot het netwerk is in sommige gevallen gratis. Zo is het sinds dit jaar mogelijk om op steeds meer plekken in steden als Leiden, Amsterdam en Alkmaar kosteloos in te loggen op een plaatselijk WiFi-netwerk. Vaak gebeurt dat op drukke plekken zoals centrale pleinen. Het meest ambitieuze plan om Nederlanders van gratis draadloos internet te voorzien is afkomstig van Hubhop. Leden van Hubhop stellen hun eigen WiFi-basisstation open en kunnen in ruil daarvoor gebruik maken van alle basisstations van andere leden van HubHop. Voor het opzetten van een access point of hotspot is dan ook niet al te veel geld nodig. De WiFi-frequentie is gratis. Bedrijven die WiFi aanbieden, hebben dus geen miljarden euro's hoeven te betalen, zoals de toekomstige aanbieders van umts. Een basisstation dat moet worden aangesloten op de internetverbinding, kost minimaal 250 euro. Ook Aervik timmert in Nederland aan de weg, met WiFi voor de zakelijke markt. Er kleven echter ook nadelen aan WiFi. Zo is het bereik van een WiFi-basisstation slechts zo'n honderd meter. Wie wil internetten, moet dus in de buurt van een basisstation zitten. Een fundamenteler probleem vormt de veiligheid van WiFi-netwerken. Draadloze netwerken blijken doorgaans maar matig beschermd. Kwaadwillende 'drive-by hackers' kunnen vaak zonder problemen bedrijfsnetwerken op. Worden draadloze bedrijfsnetwerken vaak nog per ongeluk opengezet, bij gratis access points - zoals die in Amsterdam of Alkmaar - gebeurt dat met opzet. En dus hebben de beheerders van een dergelijk access point een verantwoordelijkheid voor wat anderen via hun internetaansluiting uitspoken. Vooralsnog lijkt de populariteit van WiFi echter niet te stuiten. Tegen het jaar 2006 maken meer dan 90.000 Europeanen gebruik van W-LAN, zo becijfert onderzoeksbureau Analysys. Hoeveel mensen tegen die tijd gebruik maken van umts valt nog maar te bezien. Volgens marktonderzoeker Forrester zal in 2007 nog maar tien procent van de Europese mobiele bellers gebruik maken van umts. De operators zullen naar verwachting pas op zijn vroegst in 2012 winst gaan maken met umts, denkt Forrester.

i-mode

KPN ziet ondertussen i-mode als opmaat en testcase voor umts. Of i-mode een succes wordt, is nog altijd afwachten. De mobiele dienst wordt met veel tamtam in april op de markt gebracht, begeleid door paginagrote advertenties in de landelijke dagbladen. De dienst moet het in november nog doen met slechts 142.000 gebruikers, van wie het gros in Duitsland. KPN zegt echter vast te houden aan zijn eerder geuite doelstelling van 1 miljoen gebruikers het volgend jaar. Concurrent Vodafone komt in oktober met een vergelijkbare dienst: Live. Voornaamste toevoeging van Live boven i-mode is de mogelijkheid foto's te maken met de ingebouwde camera. Deze kunnen vervolgens als mms worden verstuurd. Ook andere operators introduceren het najaar mms-diensten, 'sms met plaatjes'. De verwachtingen van mms zijn hooggespannen en operators kijken likkebaardend naar het onverwachte succes van sms, dat hen geen windeieren heeft gelegd.