In januari worden de belangrijkste bedrijfsonderdelen van KaZaA verkocht aan een tot dat moment totaal onbekend bedrijf uit Australië: Sharman Networks. Hiermee is de voornaamste activiteit van de onderneming – het aanbieden van de peer-to-peer software – weer veiliggesteld. KaZaA stopte een week eerder onder druk van auteursrechtenorganisatie Buma/Stemra met het aanbieden van de software. De toekomst van het succesvolle bedrijf van Nikklas Zenström en Janus Friis is op dat moment bijzonder ongewis, vooral als gevolg van een serie ingewikkelde juridische zaken waarin KaZaA is verwikkeld.

Hoger beroep

Met de verkoop aan de Australiërs kan KaZaA zijn software ineens weer wel aanbieden. De controversiële onderneming valt immers niet meer onder de Nederlandse wetgeving. De opmerkelijke vluchtroute leidt tot gemengde reacties. Eind januari lijdt het juridische team van KaZaA opnieuw een nederlaag. De Amsterdamse rechter R. Orobio de Castro stelt KaZaA opnieuw in het ongelijk in de rechtszaak tegen Buma/Stemra. De rechter verwerpt het verzoek van KaZaA om de uitvoering van het vonnis van november opnieuw op te schorten. De rechter bepaalde eind november 2001 dat KaZaA maatregelen moet nemen om het uitwisselen van auteursrechterlijk beschermd materiaal tegen te gaan. De uitspraak heeft echter geen gevolgen voor de gebruikers van KaZaA. Het nieuwe vonnis is immers achterhaald door de feiten; omdat het in Nederland gevestigde KaZaA BV de belangrijkste bedrijfsonderdelen aan Sharman Networks heeft verkocht, is het Nederlandse bedrijf feitelijk gestopt met zijn omstreden praktijken Toch besluit KaZaA-advocaat Christiaan Alberdingk Thijm zijn strijd niet te staken. Hij hoopt dat het Gerechtshof te Amsterdam in hoger beroep het vonnis zal vernietigen. De genomen moeite blijkt niet voor niets te zijn. In maart krijgt KaZaA in hoger beroep alsnog gelijk: de uitwisseldient KaZaA is niet verantwoordelijk voor de auteursrechtenschendingen van de gebruikers van het programma. Internationaal baart deze vrijspraak voor KaZaA opzien. Nederland is niet alleen een vrijhaven voor `illegale' drugs, maar ook voor `illegale' muziek, zo stelt men. KaZaA gaat hoe dan ook met onverminderd enthousiasme verder met de uitbouw van zijn activiteiten. In het najaar komt er een geheel nieuwe versie van het uitwisselprogramma uit: KaZaA 2.0. Deze versie introduceert géén beperkingen voor het downloaden van muziek. Integendeel; de mogelijkheden zijn alleen nog maar verruimd. Zo kunnen de gebruikers nu in één klap een album in zijn geheel downloaden. Dit zorgt ervoor dat de populariteit van KaZaA geen grenzen lijkt te kennen. De software kent meer gebruikers dan Napster in zijn hoogtijdagen had en is sowieso een van de meest succesvolle softwarepakketten in de geschiedenis.

Amerikaanse rechtszaken

Ondertussen lopen dit jaar in de Verenigde Staten ook de nodige rechtszaken tegen de diverse makers van uitwisselsoftware. Deze worden steevast aangespannen door de belangenclub RIAA (Recording Industry Association of America). Voor deze RIAA en ook voor de IFPI (International Federation of Phonographic Industry) is het zonneklaar: de wereldwijd inzakkende cd-verkopen zijn een rechtstreeks gevolg van de opkomst van de Napsters en de KaZaA's. De dure rechtszaken zijn voor de muziekindustrie zeker niet zonder succes. Zo wordt het succesvolle AudioGalaxy gedwongen om te schikken met de industrie. Het aanbod van de dienst wordt hiermee drastisch beperkt en AudioGalaxy verliest bijna al zijn gebruikers. Ook de toekomst van Madster (voorheen Aimster) is bijzonder zwart. Aan het eind van het jaar dwingt de rechter de makers van Madster zijn servers te ontmantelen. Verder wordt de site CDCovers.cc gedwongen op zwart te gaan. De site was een populaire bestemming voor het downloaden van cd-hoesjes. KaZaA mag in Nederland dan een grote overwinning hebben behaald, in de VS liggen de kaarten anders. In eerste instantie stellen zowel KaZaA, Grokster als Streamcast – maker van collega-dienst Morpheus - geen geld te hebben voor dure rechtszaken, later gaan ze toch het gevecht aan met de muziekindustrie. De advocaten betogen hierbij dat KaZaA en Morpheus legale programma's zijn. De argumentatie hierbij is steevast dezelfde: de peer-to-peer software kan ook voor legale zaken worden gebruikt. Bovendien kunnen de maker volgens de juristen niet verantwoordelijk worden gehouden voor de acties van zijn gebruikers. Bij Napster was de rechter destijds niet onder de indruk van dergelijke retoriek. Groot verschil met deze trendsetter is echter dat er bij programma's als KaZaA en Morpheus geen gebruik meer wordt gemaakt van centrale servers. De advocaten van bijvoorbeeld Streamcast kunnen dan ook met goed fatsoen beweren dat ze geen controle hebben over hetgeen zijn gebruikers over het netwerk doen. De uitkomst van de Amerikaanse zaken zijn nog altijd ongewis. In december zoekt de Amerikaanse muziekindustrie nog altijd uit of er mogelijkheden zijn om KaZaA-eigenaar Sharman aan te pakken. Ook in de zaken Grokster en Morpheus is nog geen uitspraak gedaan.

Beveiligde cd's

De muziekindustrie probeert dus dit jaar met de moed der wanhoop weer controle over de muziekmarkt te verkrijgen. Het aanpakken van de in hun ogen illegale diensten is daarbij een methode. Andere zijn het aanbieden van extra's zoals een bonus dvd en – minder populair bij de muziekliefhebber - het beveiligen van cd's. Vooral Sony en Universal zijn de grote voorvechters van dit laatste. Hierbij wordt gebruik gemaakt van technologieën als key2audio en Midbar. Schijfjes van onder meer Eminem, Céline Dion, Shakira, Destiny's Child en Jennifer Lopez worden op deze manier voor illegaal kopiëren behoed, zo is de bedoeling. Voor de meer ervaren mp3-liefhebber zijn alle maatregelen echter nauwelijks een beletsel, steeds weer worden de barrières met gemak omzeild. De beveiligde schijven treffen ondertussen wel de goedwillende muziekliefhebber, zo betogen consumentenorganisaties. Beveiligde cd's zijn namelijk in veel gevallen niet in de auto af te spelen en niet op de computer. Sterker nog: computers crashen ervan. Hiermee is er volgens de tegenstanders sprake van een inferieur product. De platenindustrie komt enigszins tegemoet aan de klachten door een lijst op internet te zetten met alle beveiligde cd's.

Betaalde diensten

Verder gaat de gevestigde muziekindustrie ook steeds vaker over tot het vervuilen van de uitwisseldiensten. Zij doen dit bijvoorbeeld door nepnummers aan te bieden. Op het eerste gezicht lijkt de gebruiker een gewoon mp3'tje te downloaden, pas bij beluistering blijkt er sprake te zijn van drie minuten stilte of een eindeloos herhaalde loop. Het lijkt de muziekgraaiers allemaal weinig uit te maken. Zij nemen althans nog altijd niet hun toevlucht tot legale, betaalde diensten als MusicNet en Pressplay. Weliswaar verruimen deze hun voorwaarden aanzienlijk, meer dan een handjevol betalende gebruikers trekken zij niet. Een kleinere partij als Vitaminic moet zelfs zijn Europese activiteiten sterk inkrimpen. Het Italiaanse concern sluit diverse kantoren, waaronder dat in Amsterdam.

Spyware

De inspanningen van de muziekbranche ten spijt, blijven de uitwisseldiensten floreren. De grootste tegenstand komt wellicht nog van binnenuit. KaZaA en Morpheus kampen bijvoorbeeld met diverse veiligheidsprobleempjes en de makers van deze twee diensten gooien in het openbaar met modder naar elkaar. Morpheus is dan al overgestapt van het KaZaA-netwerk naar het minder gebruiksvriendelijke Gnutella-netwerk. Ook wordt de gebruiker steeds vaker duidelijk dat al het moois niet voor niets komt. De meeste makers van de software bundelen hun elektronische graaibakken namelijk met de nodige reclame-software en spyware. Dit heeft weer de nodige gestripte programma's tot gevolg, de zogeheten `clean clients'. Een voorbeeld is KaZaA Lite. Van de grote programma's is WinMX een van de weinige zonder spy- of adware.

Napster

En hoe zat het ook al weer met Napster? Van deze dienst wordt dit jaar weinig positiefs meer vernomen. De vele, vele miljoenen gebruikers die de dienst ooit had, zijn al lang overgestapt naar andere diensten. In het voorjaar stapt de top van Napster op en is een bankroet nabij. Even lijkt er sprake te zijn van een herrijzenis, maar in september wordt het bedrijf definitief als dood beschouwd. De rechter verbiedt dan de laatste poging van het internetbedrijf om aan geld te komen voor een doorstart. Wat rest is een vernederende uitverkoop en een geplande film van MTV over Napster-bedenker Shawn Fenning. Een pornobedrijf is in eerste instantie de grootste kanshebber om de boedel van Napster voor een prikkie te kopen. Uiteindelijk is het in november het softwarebedrijf Roxio – maker van software om cd's te branden - dat verklaart voor enkele miljoenen dollars Napster over te nemen. Wat Roxio precies met Napster wil, is nog altijd onduidelijk. In het volgend jaar zal de muziekbranche ongetwijfeld doorgaan met zijn veldtocht tegen de gratis diensten. Zij zullen hier een zware dobber aan hebben. Niet alleen veel internettende Nederlanders zijn gewend geraakt dat aan het idee dat muziek gratis is te downloaden. "Ik betaal toch een heffing voor lege cd's?" is hierbij een veelgehoord argument. Inmiddels downloadt een op de drie internettende Europeanen muziek. Dit zal vermoedelijk alleen maar meer worden. Het wachten is nog altijd op een aantrekkelijk legaal alternatief, dat meer biedt (in plaats van minder) dan de KaZaA's.