Als het jaar 2000 wordt vergeleken met een bruisend feest met erg veel champagne inclusief de daarop volgende kater en 2001 met het uitslapen van de roes, wat is dan de beste metafoor voor 2002? Wellicht het wegbrengen van de lege flessen met gore peuken naar de slijter. Hoe dan ook, het in 2001 gehoopte herstel blijft nog altijd uit. Integendeel, marktonderzoeker IDC spreekt zelfs van het slechtste it-jaar in de geschiedenis. Bijna iedereen uit de ict-sector heeft het moeilijk dit jaar. Twee sectoren lijken er echter in negatieve zin uit te springen: de automatiseerders en de telecom. Hier vallen de grootste klappen. Het drama rondom KPNQwest staat symbool voor de malaise. De eerste maanden van het jaar lijkt er nog geen vuiltje aan de lucht bij dit samenwerkingsverband van KPN en Qwest, maar in april sijpelen de eerste paniekerige berichten naar buiten. Hierna treedt het verval in razendsnel tempo in. Er zit amper een maand tussen de eerste winstwaarschuwing en het aanvragen van uitstel van betaling. Daartussen zakt KPNQwest heel diep weg op de beurs en stapt de voltallige raad van commissarissen op. Het telecombedrijf blijkt niet meer te redden; in mei wordt de joint venture van KPN en Qwest failliet verklaard. De maanden daarna is datzelfde KPN de belangrijkste koper van de inboedel. De onderneming slaagt erin belangrijke glasvezelverbindingen te kopen voor een relatief laag bedrag. Dat is een kleine meevaller naast de bedragen die KPN op zijn avontuur heeft moeten afschrijven. KPN doet het dit jaar overigens bepaald niet slecht. Onder leiding van nieuwe topman Scheepbouwer kruipt het concern duidelijk uit het dal. Het weet zijn schuldenlast aanzienlijk te verkleinen.

Ontslagen

Het hele jaar kent een aanhoudende stroom van negatieve bedrijfsberichten. Concerns als Nokia, Ericsson, Siemens, Lucent, Motorola, Alcatel, CapGemini en WorldCom wisselen elkaar af met nieuws over massa-ontslagen (vaak met duizenden tegelijk), boekhoudschandalen of tegenvallende resultaten. Wekenlang domineert de foto van een afgevoerde financieel topman van WorldCom de economische pagina's in de kranten. De technologiebeurs Nasdaq bereikt in oktober het laagste punt in zes jaar. In de publieke opinie ontstaat ondertussen steeds meer aversie tegen de in haar ogen inhalige topmannen die zichzelf verrijken, terwijl de anorexia-koorts van het steeds verder afslanken doorgaat. Beloningen van topmannen staan in geen verhouding meer met hun prestaties, zo vinden velen. Extra banen verdwijnen bovendien als gevolg van de megafusie tussen Hewlett-Packard en Compaq, die begin dit jaar wordt afgerond. Dit overigens na de nodige strubbelingen van met name HP-nazaat Walter Hewlett.

Automatiseerders

Automatiseerders kunnen zich niet aan de malaise onttrekken. De kwakkelende glasvezelbranche eist ook hier een slachtoffer. De branche lijdt aan overcapaciteit waardoor prijzen erg laag liggen voor dataverkeer, wat onder meer KPNQwest de das om deed en Versatel in grote problemen bracht. Automatiseerde Landis merkt de crisis ook aan den lijve. De in aanleg van glasvezel gespecialiseerde automatiseerder is genoodzaakt om zijn faillissement aan te vragen. Andere automatiseerders – zoals Atos, Aino, Getronics CSS en Cap Gemini - hebben het ook bijzonder moeilijk. CSS wordt bijvoorbeeld failliet verklaard, terwijl Getronics en Cap Gemini veel banen schrappen. It-dienstverleners CMG en Logica kiezen voor een andere oplossing en besluiten in november hun krachten te bundelen.

Nederland

Ook de in Nederland gevestigde bedrijven kunnen zich vanzelfsprekend niet aan de malaise onttrekken. Soms lukt het een koper te vinden of met ingewikkelde trucs een doorstart te realiseren, in andere gevallen houden bedrijven definitief op te bestaan. Een lapidair overzicht. Breedbandaanbieder BaByXL wordt in februari failliet verklaard. ABN Amro, Nesbic, Crescendo Ventures en Continuum Group staken ooit risicokapitaal in de onderneming, maar trokken uiteindelijk aan de bel waardoor de pot met geld opraakte. Een zoektocht naar nieuw kapitaal loopt – zoals zo vaak dit jaar – op niets uit. Uiteindelijk ontfermt Tiscali zich over de failliete inboedel. Ook Cistron en Bevelander raken even later in grote problemen. Beide internetbedrijven vragen voor een deel van hun activiteiten uitstel van betaling aan en raken in bizarre juridische verwikkelingen terecht die bijna niemand – behalve de curatoren – meer kan volgen. In het geval van Cistron is het Concepts ICT dat Cistron Internet Services koopt. Hierna lijkt het bedrijf echter een kat in de zak te hebben gekocht: de merk- en domeinnaam zijn niet bij de koop inbegrepen. Zelfs de curator lijkt het niet meer te weten. Uiteindelijk is het Cistron dat aan het langste eind trekt en gewoon doorgaat met zijn activiteiten, maar dan onder een andere bedrijfstak. Bevelander wordt overgenomen door WindoNet, maar de twee partijen ruziën hierna over de klanten. Eigenaar Martijn Bevelander start namelijk een nieuw bedrijf onder de naam Megaprovider. Het zijn geen fraaie staaltjes van bedrijfsvoering.

Advertentiemarkt

Kleinere partijen die het niet redden zijn onder meer kaartensite Keekaboo, online kantoor Annapa en Banneren.nl. Deze site voor betaald surfen lijkt een overblijfsel uit lang vervlogen tijden, toen de advertentiemarkt nog floreerde. Dat is in 2002 bepaald niet het geval. Op de valreep van de jaarscheiding schrikt internetsupermarkt MaxFoodMarket de vaderlandse internetwereld op met de mededeling dat het stopt. Het bedrijf gold lange tijd als een succesverhaal, maar ook hier lukte het niet om nieuw kapitaal aan te trekken. Klanten reageren geschokt op het nieuws.

Succes

Er zijn ook bedrijven die erin slagen weer enigszins gezond te worden. KPN werd al genoemd, een ander voorbeeld is Versatel. Het telecomconcern vroeg in juni van dit jaar uitstel van betaling aan bij de Nederlandse rechtbank om zo zijn schuldeisers te dwingen in te stemmen met zijn schuldsaneringsplan. Versatel kampte met een enorme schuldenlast van 1,7 miljard euro. Het brutale plan van Versatel aan zijn schuldeisers: we schrappen de schuld van 1,7 miljard euro in ruil voor een bedrag in contanten van ongeveer 343 miljoen euro en 365 miljoen nieuwe aandelen. Als de schuldeisers niet akkoord zouden gaan, zou een faillissement volgen. Het plan slaagt en Versatel raakt in september uit zijn uitstel van betaling. Het bedrijf is volgens zijn topmannen met een eigen vermogen van 1 miljard euro weer gezond. UPC zit nog middenin een zelfde soort procedure, waarbij de bestaande aandeelhouders min of meer worden gedwongen een sterk verwaterde portefeuille voor lief te nemen.

Nieuwe kansen?

En het nieuwe jaar? Bijna niemand waagt zich nog aan een concrete voorspelling. Veiligheidshalve beschouwen zowel analisten en bedrijven het jaar 2003 alvast als een verloren jaar. Slechts een enkeling waagt te reppen van een `voorzichtig herstel in de tweede helft van 2003'. Hetzelfde, maar dan voor dit jaar, werd ook in 2001 geroepen.