Voor Linux, de verpersoonlijking van het open-sourcegedachtegoed is dat niet anders.

Na zeker zeven jaar dokteren komt de Free Software Foundation (FSF) op de proppen met een voorstel voor een nieuwe GNU General Public License (gpl), ofwel de meestgebruikte licentie in de open-sourceindustrie. De licentie is fors uitgebreid en vooral harder van toon. De nieuwe uitoefening van het auteursrecht beperkt de mogelijkheden van Digital Rights Management (drm) of Digital Restrictions Management zoals de FSF het noemt. Ook moeten de nieuwe spelregels zich beter kunnen weren tegen de omstreden softwarepatenten. De nieuwe insteek is controversieel en prominente ontwikkelaars zoals Linus Torvalds en Andrew Morton uiten zich uiterst kritisch en pleiten voor een pragmatischere insteek rond drm en patenten.

Meer GPL

Maar ook zonder de nieuwe tekst leidt de gpl tot discussie. Ontwikkelaars van Novell storen zich eraan dat de Linux-kernel compleet open is, maar dat sommige modules die vervolgens geladen worden nogal eens gesloten zijn. Naast de principiële bezwaren wijzen ze ook op beveiligingsrisico's, omdat gebruikers zonder broncode wel erg afhankelijk zijn van de goodwill van de makers.

Dat hun claims niet helemaal ongegrond zijn, blijkt al snel als er beveiligingsproblemen in de gesloten Nvidia-drivers zitten en het bedrijf geen zin heeft de veiligheid van de klanten te waarborgen. Novell was op dat moment al door de knieën gegaan en stopt met het leveren van gesloten drivers. Klanten die deze toch nodig hebben kunnen die bij de leverancier van de hardware, die op hun beurt een infrastructuur krijgen aangeboden om zelf passende modules te compileren. Andere leveranciers, zoals Linspire en Mandriva kiezen liever voor de pragmatische oplossing en gaan door met het leveren van gesloten drivers.

Ook Sun worstelt met de licenties, want het bedrijf ziet de opmars van .NET met lede ogen aan en moet zelfs tolereren dat SUSE de Mono-infrastructuur prefereert boven het eigen Java en dat ironisch genoeg juist die desktop de Sun Java Desktop vormt. Jarenlange kritiek en lobby van de open-sourcegemeenschap hebben uiteindelijk succes, want het bedrijf maakt de broncode van Java beschikbaar onder de GPL. Het effect blijft niet uit, want honderden ontwikkelaars leveren bijdragen en al snel komt er een verbeterde versie van Java beschikbaar. Hetzelfde bedrijf besluit ook de gpl te gebruiken voor het beschikbaar maken van hun driedimensionale desktop 'Project Looking Glass' dat initieel alleen op Linux zou werken, maar inmiddels ook op Windows functioneert.

Nieuwe spelers en speelgoed

Maar er kwam meer op de markt. In navolging van Redhat's Fedora wordt ook de populaire SUSE-distributie een open-sourceproject. OpenSUSE begint stevig met een groot aantal nieuwe applicaties, waaronder ondersteuning van Ipods, driedimensionale functionaliteit die al snel in de gemeenschap worden opgepikt. Ook maakt het bedrijf Microsoft Office macros beschikbaar door ondersteuning voor vba aan Openoffice.org toe te voegen. De stap blijft niet onopgemerkt en spoedig volgt ook Linspire dat behalve het Freespire-project ook het betaalde software-warenhuis als gratis dienst levert. Voor kinderen in arme landen lijkt na lang wachten de honderd-dollar laptop met Linux er echt aan te komen, maar de prijs ligt wel een 20-30 procent hoger dan de naam doet vermoeden.

Linux-distributeur Redhat rondt de overname van Jboss af en heeft daarmee een open-sourcespeler op het gebied van middleware in handen. Het bedrijf wordt hiermee opeens direct concurrent van Oracle dat dan ook snel met een reactie komt.

De databasebouwer gaat zelf 'Unbreakable Linux' aanbieden gebaseerd op de broncode van Redhat. Experts zien echter sporen van CentOS, dat ook ooit als RedHat-kloon begon, in de distributie en betwijfelen of Oracle hier nou echt toegevoegde waarde levert. Critici wijzen erop dat de distributie voor de zakelijke gebruiker lang niet altijd interessant is. Zo ontbeert de versie de mogelijkheid om centraal binnen een organisatie up-to-date te worden gehouden en eenvoudig te installeren is, Het installeren, updaten en uitbreiden van het cluster wordt daardoor erg tijdrovend.

Critici wijzen er verder op dat Oracle altijd zal achterlopen met beveiligingspatches. De reputatie van het bedrijf loopt toch al een deuk op als een monsterpatch met 122 lapmiddelen voor lekken een aantal problemen niet afdekt en een bug-maand van hackers plotseling wordt afgelast waardoor het vermoeden ontstaat dat juridische dreigementen de oorzaak zijn.

Microsoft Linux

Maar Oracle is niet de meest opvallende speler die Linux omhelst. Zelfs Microsoft-topman Steve Ballmer kondigt aan dat zijn bedrijf Linux voor het datacenter zal aanprijzen. Waar de flamboyante topman ooit het systeem nog verguisde en beschimpte moet hij nu de positie van het systeem in het datacenter erkennen.

Microsoft en Novell gaan samenwerken op diverse gebieden, zoals virtualisatie en compatibiliteit. Als klap op de vuurpijl erkennen de bedrijven elkaars patenten en krijgt Novell bijna 400 miljoen dollar op de rekening bijgeschreven. De deal wordt door diverse klanten enthousiast ontvangen, maar stuit in de open-sourcegemeenschap op de nodige bezwaren.

Vooral de patentovereenkomst baart de critici zorgen en zij vrezen dan ook dat de code van Novell verwordt tot een juridisch mijnenveld. Dat deze gedachte niet helemaal uit de lucht komt vallen, blijkt al snel als Steve Ballmer aankondigt dat Linux zijn bedrijf iets verschuldigd is en dat er dan ook betaald moet worden. Hij treedt niet in details en Novell distantieert zichzelf van de uitspraken. Maar het kwaad is al geschied de gemeenschap vraagt de deal ongedaan te maken en andere leveranciers als Redhat, Linspire en Mandriva zeggen dat klanten naar hen zullen overstappen.

Waar of niet het is duidelijk dat Linux op de agenda staat en een speler van formaat is geworden. Overheden overwegen – ook in Nederland – het systeem als serieuze optie en spelers als Redhat draaien kwartaal op kwartaal goed.

De gemeenten in Nederland vinden open standaarden en open-sourcesoftware zo serieus dat zij elkaars steun zoeken om een vuist te maken naar leveranciers in de vorm van een manifest met eisen. Misschien nu nog een symbolische actie, maar wel eentje die boekdelen spreekt.

De gemeente Amsterdam besluit drie ton voor een Linux try-out beschikbaar te maken, nadat eerder dit jaar ophef over een deal met Microsoft was ontstaan. OSOSS noemt diverse gemeenten die open-sourcesoftware inzetten. De Amerikaanse staat Massachussets slaat misschien wel de grootste slag door voor het bestandsformaat van Office Microsoft op de knieën te dwingen en te eisen dat er niet meer met gesloten documentformaten wordt gewerkt.

Het jaar is voor de open-sourcegemeenschap een bewogen jaar geweest, waarbij kansen en bedreigingen elkaar opvolgen. Linux is volwassen en dat betekent het meespeelt in de wereld van grote mensen en bedrijven, waar idealen onder druk staan van deadlines, economische belangen, politiek en waar de grootste aartsrivaal opeens een bondgenoot kan zijn.