-=Webwereld blikt de komende dagen terug op de belangrijkste ICT gebeurtenissen van het afgelopen jaar. Deze berichten zijn te herkennen aan '2007' in de kop=-

De belangrijkste open-sourcelicentie, de GNU General Public License (GPL), is gemaakt door Free Software Foundation (FSF), die broncode ziet als informatie en leeft volgens het hackersadagium dat informatie vrij beschikbaar hoort te zijn. De GPL is veruit de belangrijkste van ruim 60 open source licenties en vormt de basis voor duizenden projecten, waaronder de Linux-kernel. De laatste versie van de licentie stamde alweer uit 1991.

FSF-voorman Richard Stallmann signaleert begin 2001 al dat ontwikkelingen in de softwaresector te snel gaan voor GPLv2. Zo is een pijnpunt dat de broncode wel vrij mag zijn, maar een softwarepatent het gebruik toch kan verbieden. Ook vreest de Free Software Foundation de opmars van Digital Rights Management en de dreiging dat chips kunnen bepalen welke software wel en welke niet op een computer kan draaien.

Sommige hardwareproducenten timmeren hun producten handig dicht met bedrijfsgeheimen, een verschijnsel dat al snel een woord krijgt: Tivoization met een knipoog naar de AmerikaanseTivo-box om TV te kijken. Deze digitale videorecorder draait Linux en de firma stelt de broncode ook beschikbaar, maar het apparaat weigert dienst als gebruikers de software veranderen, bijvoorbeeld om DRM te verwijderen.

De nieuwe GPL versie 3 moet daarom een einde maken aan DRM en softwarepatenten.

Nieuwe licentie omstreden

Mede dankzij een donatie van 150.000 dollar van Stichting NLNet, begint FSF aan de ontwikkeling van GPL versie 3, afgekort tot GPLv3. Het eerste conceptvoorstel leidt meteen tot een vurig debat, aangevoerd door de goeroe van de Linux-kernel Linus Torvalds, die er helemaal niets in zag. Zo stoorde hij zich onder andere aan de anti-DRM clausule, die volgens hem compleet overbodig was. Deze en andere punten leidde hem tot de conclusie dat zijn Linux-code niet volgens de nieuwe licentie zal worden aangeboden. Ook databasebouwer MySQL ziet weinig in de GPLv3.

Experts blijven zich kritisch tonen en betwijfelen of de licentie wel zo effectief is. Zo suggereert Zuno Zoppis, een voormalige medewerker van Sun Microsystems dat processor virtualisatie alsnog gesloten hardware kan maken. Maar eind maart neemt de kritiek wat af als Torvalds zich voorzichtig positief over het derde en laatste concept uitlaat.

De Linux-kernel zal weliswaar de GPLv2 niet omarmen, maar maar andere onderdelen van het besturingssysteem bereiden zich dan al voor op een spoedige overstap naar GPLv3.

Toch toont niet iedereen zich gelukkig. Zo is Linux-leverancier Novell erg bezorgd in een verklaring richting de Amerikaanse beurswaakhond SEC. Het bedrijf heeft een voor de open-sourcegemeenschap zeer omstreden monsterdeal met Microsoft gesloten. De makers van de licentie proberen de ambities van beide bedrijven te frustreren, omdat juist softwarepatenten een belangrijk onderdeel van de overeenkomst vormen. Microsoft benadert Linux-distributeurs om een vergoeding van het intellectuele eigendom los te krijgen, iets wat GPLv3 expliciet verbiedt.

Bovendien bestaat de kans dat Microsoft impliciet optreedt als distributeur van Linux software. Dan zal de onderneming zich moeten houden aan de voorwaarden van GPLv3, waaronder de verplichting om gebruikers en ontwikkelaars een gratis licentie op zijn patenten te geven. Analisten omschrijven het - op dit moment nog slechts theoretische risico - als 'GPLv3-besmetting' van Microsoft.

Eindelijk nieuwe licenties

De Free Software Foundation staat niet alleen in zijn steun voor de licentie. Ondermeer de ontwikkelaars van het Samba-project, software die uitwisseling van gegevens met Windows mogelijk maakt, tonen zich juist heel tevreden. Uiteindelijk wordt de soep dan ook niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend en ziet op 29 juni de nieuwe licentie eindelijk het levenslicht. Nog geen twee maanden later geeft het Open Source Initiative de licentie het predicaat "open source".

Op 19 november volgt nog een nieuwe versie GPL 3-licentie, namelijk de Affero GNU Public License. De licentie moet een andere bedreiging van open source ontkrachen. Deze verplicht namelijk ontwikkelaars van webapplicaties zoals Google's zoekmachine om in bepaalde gevallen code te delen. Nu kunnen dergelijke aanbieders nog open source gebruiken zonder ooit iets terug te geven aan de gemeenschap.

Adoptie lijkt goed op gang te komen

Voordat een project kan overstappen, moeten namelijk alle betrokken ontwikkelaars toestemming geven voor de overstap naar GPLv3. Deskundigen zien dat de nieuwe licentie op dit moment wel compatible is met verschillende open-sourcelicenties, maar juist niet met de GPLv2, en dat maakt de keuze lastiger. Uiteindelijk kunnen meningsverschillen leiden tot forking van een project, een schisma waarbij een groep verder gaat met GPLv2 en een met GPLv3.

Ongelukken blijven vooralsnog uit en nog in juni nemen 82 projecten de nieuwe licentie aan. Eind december meldt Palamida, die de licentievormen van de projecten in kaart brengt, dat 1.372 van de 6.389 geïnventariseerde projecten inmiddels de overstap heeft gewaagd. Onderzoekers tonen zich tevreden over de voortgang, maar pijnlijk detail is wel dat de desktopomgevingen KDE en Gnome net als de Linux-kernel voorlopig niet overstappen. Toch lijkt dat er in 2007 een nieuw tijdperk voor open-sourcesoftware is aangebroken.