-=Webwereld blikt de komende dagen terug op de belangrijkste ICT gebeurtenissen van het afgelopen jaar. Deze berichten zijn te herkennen aan '2007' in de kop=-

Sinds de motie Vendrik (pdf) uit 2002 zouden open standaarden en open-sourcesoftware goed op de radar bij de Nederlandse overheid moeten staan. Maar in vijf jaar tijd gebeurt er opvallend weinig.

Met de aanstelling van staatssecretaris Frank Heemskerk steekt er een andere wind op. Op advies van de Internet Society Nederland formuleert het ministerie van Economische Zaken het het Actieplan Open Standaarden.

Actieplan omhelst door kamer

Het in september gepubliceerde actieplan

'Nederland open in verbinding' bevat een concrete roadmap rond open standaarden en open source. Het plan bepaalt dat overheden waar mogelijk open standaarden moeten gebruiken, en bij gelijke geschiktheid de voorkeur moeten geven aan open source software.

Die concrete benadering is volgens onderzoeksinstituut AME Research ook hard nodig, want de Nederlandse overheid kan zich ruim vijf miljard euro aan licenties besparen en banen genereren door zelf open-sourcesoftware te ontwikkelen.

Microsoft is minder enthousiast. Volgens een berekening van de softwaregigant werken zo'n 177.000 mensen direct of indirect in het ecosysteem van de marktleider, en zouden zij door het actieplan buiten spel gezet worden. Directeur Theo Rinzema van Microsoft Nederland vroeg zich af die mensen met dit actieplan nog wel beschikken over een "license to operate". Ook vreest het bedrijf gediscrimineerd te worden als open-sourcesoftware bij gelijke geschiktheid de voorkeur geniet.

De Tweede Kamer legt de Microsoft-lobby naast zich neer en is lyrisch over het plan. De kamer doet er zelfs een schepje bovenop door het dwingende karakter van het plan te verstevigen. Ook hadden de parlementariërs geen moeite met het principe van Comply-or-explain-and-commit rond open standaarden, waarbij Microsoft in de verdediging komt. Het plan zwijgt namelijk over het officeformaat OpenXML en noemt het concurrerende ODF-formaat wel expliciet.

Geen OpenXML-standaard

Dat laatste is pijnlijk omdat Microsoft hard bezig is van OpenXML een ISO-standaard te maken, zodat het ook breder als open standaard wordt gezien. Hiervoor wordt de specificatie gedoneerd aan ECMA, die het in december 2006 als standaard bestempelde. Dit standaardisatieorgaan wist medio maart het onderwerp versneld op de agenda van de International Standards Organisation (ISO) te krijgen, de laatste horde op weg naar volledige erkenning als open standaard.

Toch was deze fast track voor Microsoft geen blijvend winstpunt. De weerstand was in veel landen wel erg groot en keer op keer trof de marktleider IBM en Sun Microsystems op zijn pad. Het duo ondersteunt ODF en heeft daarom geen belang bij een vlotte acceptatie van OpenXML.

Het verkiezingsproces rond de ISO-standaard loopt uit op een ordinaire loopgravenoorlog. In Nederland lopen de gemoederen zo hoog op dat voor- en tegenstanders het uiteindelijk niet meer eens worden. Ons land onthoudt zich van stemming.

In Zweden loopt de zaak nog veel hoger op. Microsoft stelt partners marketingbudget in het vooruitzicht in ruil voor 'deelname' aan de beraadslagingen. Vlak voor de stemming sluiten 23 nieuwe bedrijven zich aan bij de lokale organisatie, waardoor een overtuigend 'nee' onverwacht wordt omgebogen in 'ja'.

Het geluk van Microsoft mocht echter niet lang duren. Het naar omkoping stinkende verhaal lekt uit en leidt tot een storm van kritiek. Achteraf blijkt dat Microsoft een beslissende slag heeft verloren, want bij de ISO-stemming komt het een stem tekort.

OpenXML wordt in 2007 geen ISO-standaard en wordt dus ook in Nederland niet door de overheid omhelst. ODF heeft het rijk voor zich alleen. Microsoft belooft weerstand tegen het actieplan te bieden en is vastbesloten om alsnog de ISO-certificering te halen.

Het is de vraag of Microsofts verzet veel zal uithalen. Het plan Heemskerk lijkt internationaal te gaan fungeren als model voor een overstap naar open standaarden. In Nederland ging de ODF-geest in 2007 voor Microsoft uit de fles en die stop je niet zomaar meer terug.