Betaalde downloads met kopieerbeveiliging raakten in 2007 definitief uit de gratie. Platenmaatschappijen Universal, EMI en sinds deze week ook Warner besloten hun muziek ook zonder DRM op downloadsites te verkopen. Dat gebeurde onder meer via het nieuwe iTunes Plus waarop DRM-vrije muziek wordt verkocht en op de nieuwe downloadafdeling van Amazon.com.

'Eindelijk is het DRM-kasteel het afgelopen jaar ingestort', blikt Hans Handgraaf, beheerder van de overzichtssite Digimuziek.nl, terug. Volgens hem was de start van de mp3-verkoop door Amazon een van de belangrijke momenten op dit gebied.

Radiohead

Een ander hoogtepunt rond muziek en digitale rechten was volgens Handgraaf het experiment van Radiohead. De Britse band zette wekenlang de nieuwe cd In Rainbows gratis ter download op internet. Fans mochten zelf kiezen hoeveel ze voor de download betaalden. Duitse fans betaalden gemiddeld het minst, terwijl Italianen het gulst waren, zo bleek later. Handgraaf: 'Ik vraag me af hoeveel ze er in totaal aan hebben verdiend. Maar het lijkt me een succes. Je hoort van echte fans dat ze nu toch nog de cd gaan kopen.'

Radiohead heeft de download inmiddels verwijderd en is gestart met de verkoop van een luxe cd-box. Verder onderhandelt de band, die eigenlijk tegen de verkoop van losse digitale tracks is, nog over het toevoegen van In Rainbows aan iTunes. Zanger Thom Yorke riep jonge muzikanten op om geen platencontracten te tekenen die hen digitale rechten ontnemen. 'Als je dan iets verkoopt op iTunes krijg je bijna niks.'

Kopieerheffing

Als 'dieptepunt van het jaar' noemt Handgraaf de rechtszaak die artiesten en acteurs verenigd in de stichting Norma startten tegen de Staat. Ze eisten medio december voor de rechter dat er ook een thuiskopieheffing zou komen op onder meer mp3-spelers, harddisk-recorders, geheugenkaarten en usb-sticks.

De Consumentenbond en elektonicabranche protesteerden dit jaar meermaals fel tegen voorstellen voor een thuiskopieheffing op mp3-spelers, dvd-recorders geheugenkaartjes, flash-geheugen en usb-sticks. Hun lobby had succes: de Tweede Kamer toonde zich massaal tegenstander van nieuwe heffingen. Daardoor kon minister van Justitie Hirsch Ballin weinig anders kon doen dan de heffing voorlopig niet in te voeren. Later schrapte hij ook usb-sticks en geheugenkaarten uit de Algemene Maatregel van Bestuur waarin wordt bepaald over welke producten heffing moet worden betaald.

Met het kort geding proberen de auteursrechthebbenden alsnog een kopieervergoeding af te dwingen. 'Op het moment dat je consumenten toestaat dat ze kopiëren dan moet daar een vergoeding tegenoverstaan', stelde advocaat Christiaan Alberdingk Thijm namens de Norma. De uitspraak volgt in januari.

Brein en Bittorrent

Downloaden via p2p-netwerken was nog steeds erg populair in 2007. Driekwart van het al het internetverkeer is afkomstig van peer-to-peernetwerken bleek in november nog uit een onderzoek. De Stichting Brein ging door het met offline halen van tientallen in Nederland gevestigde Bittorrent-sites. De beheerder van de site Shareconnector werd wederom door de piraterij-bestrijder voor de rechter gedaagd. Die zaak dient in januari. In november werd de site uit de lucht gehaald na een huisbezoek van Stichting Brein.

Tegen Shareconnector liep overigens al een langlopende strafzaak, waarbij ook Releases4u was betrokken, die in 2007 tot een eind kwam. Op 25 juli sprak een rechter in Rotterdam vijf beheerders van Releases4u en Shareconnector en hun hostingprovider grotendeels vrij wegens gebrek aan bewijs. Wel kregen twee sitebeheerders en de eigenaar van de hostingprovider een boete van 250 euro voor het uploaden van een aantal auteursrechtelijk beschermde werken. De zaak krijgt in 2008 een vervolg, want het OM ging in hoger beroep.

In 2007 sloot Stichting Brein volgens directeur Tim Kuik meer dan 150 torrentsites en 20 eDonkey-server af die volgens de anti-piraterijclub samen meer dan enkele tientallen miljoenen gebruikers bedienden. Kuik noemt tegen Webwereld als een van de hoogtepunten van 2007 dat KPN en XS4all klachtenprocedures hebben ingesteld. 'Als een klant onrechtmatig handelt kan een benadeelde afgifte van NAW-gegevens verzoeken en vragen of iets offline kan worden gehaald.'

Brein botste afgelopen jaar meermaals met provider Leaseweb. Daarbij ging het onder meer om de sites Everlasting, Demonoid, en enkele eDonkey-servers. Volgens Kuik heeft Leaseweb uiteindelijk alle torrentsites de wacht aangezegd. 'Per 1 december zijn die sites naar elders vertrokken.' Een van de grootste sites, Demonoid, vluchtte naar Canada maar werd daar ook offline gehaald.

Handgraaf is niet erg onder de indruk van de operaties van Brein. 'Ach, het lost niks op. Op deze manier hebben ze de wat minder bekende sites uit de lucht gehaald, maar wat schiet je daar mee op? Een populaire site als Mininova.org, ook deels door Nederlanders gemaakt, draait nog steeds goed.'

Aanpak uploaders

Het aanpakken van 'gewone' P2p-gebruikers had bij Brein nog steeds een lagere prioriteit in 2007. Ook bij Justitie blijft dat zo. Want in een brief aan de Tweede Kamer schrijven ministers Hirsch Ballin (Justitie), Maria van der Hoeven (Economische Zaken) en Ronald Plasterk (OCW) 20 december dat het verbieden van downloaden van auteursrechtelijk beschermd materiaal 'niet voor de hand ligt'. Wel gaat het kabinet komend jaar uploaders van muziek- en filmbestanden harder aanpakken, kondigen de bewindslieden aan. Details over deze 'harde aanpak' volgen pas in het voorjaar.

Hirsch Ballin had eerder voor verwarring gezorgd toen hij in antwoorden op Kamervragen van de SP had aangestuurd op een verbod op downloaden. Maar daar ziet hij nu toch van af, omdat internetters zich dan steeds zouden moeten afvragen of aangeboden materiaal wel of niet legaal zou zijn. Die vraag zou niet altijd even gemakkelijk zijn te beantwoorden. Daarom lijkt het kabinet te kiezen voor een effectievere aanpak van de bron van piraterij, de verspreiders.

Downloadwinkels

Het aantal mensen dat peer-to-peer-software gebruikt lijkt zich volgens Handgraaf wat te stabiliseren. 'Ik merk het aan mijn bezoekers. Er is minder interesse voor programma's als Limewire. Als mensen een liedje zoeken, dan gaan ze tegenwoordig naar YouTube en streamen ze het.' Ook sites als Last.fm en Imeem.com zijn voor dat vluchtige luisteren via internet erg geschikt, vindt Landgraaf.

Betaald downloaden kwam in Nederland ook afgelopen jaar niet van de grond. 'Ik hoor nooit iemand in mijn kenissenkring zeggen dat dat hij iets koopt bij Nederlandse downloadsites. Het gaat erg matig.' IlseMedia, uitgever van onder meer Nu.nl en Startpagina, besloot in maart zelfs helemaal te stoppen met Download.nl.

Pirate Bay en Allofmp3

Internationaal trok The Pirate Bay weer veel aandacht. De site raakte meermaals in opspraak. Het begon al in januari met het plan om het kunstmatige eiland Sealand te kopen om daar een auteursrechtvrije staat te stichten. Dat ging uiteindelijk niet door. Daarna werd er op The Pirate Bay naar kinderpornobestanden gelinkt en ontstond er commotie over banden met rechts-extremisten, die de site zouden financieren. De site klaagde de filmstudios aan wegens sabotage en een strafzaak van de Zweedse justitie tegen de site stond eveneens op stapel, maar werd uitgesteld naar 2008.

Een andere buitenlandse downloadsite, het Russische Allofmp3, dat populair was vanwege de hoge geluidskwaliteit van de downloads, verdween in 2007 na juridische acties. Maar de site maakte een comeback als MP3Sparks.com.

Bij de Zuiderburen leed de Belgische tak van Tiscali, Scarlet, een nederlaag. Het moest van de rechter p2p-verkeer van zijn abonnees gaan filteren. Scarlet is in beroep gegaan tegen dat vonnis.

Videofilters

Verder viel een toename in rechtenconflicten rond beelden in video's op. Vaak ging het om filmpjes op het immens populaire YouTube. Onder meer de Engelse voetbalbond klaagde YouTube aan. Ook diverse mediabedrijven vonden dat Google met YouTube profiteert van filmpiraterij.

Google zette als reactie alvast in beta nieuwe filtertechnologie in. Uiteindelijk moet dat filter er voor zorgen dat er minder auteursrechtelijk beschermd materiaal op de site blijft staan. Ook andere videosites werken aan dergelijke filtersoftware.

Streams en widgets

Een andere opvallende trend in 2007 was de opmars van sites die consumenten gratis muziek laten streamen. Een bijzondere rol was weggelegd voor het snel groeiende Imeem.com, waarop gebruikers mp3'tjes kunnen uploaden waarna de site checkt of ze volledig of slechts als fragment mogen worden gestreamd. Dit systeem werkt met de technologie van Snocap. Imeem kreeg eerst een rechtszaak aan de broek van Warner, maar de maatschappij liet de aanklacht vallen. Later sloot Imeem zelfs overeenkomsten met de vier grootste platenlabels.

'De trend voor volgend jaar is dat mensen nog meer gaan streamen in plaats van downloaden. DRM wordt daardoor nog meer passé', verwacht Handgraaf. Dat geldt niet alleen voor audio maar ook voor video. In Nederland laten Fabchannel en Musiqlub bezoekers muziekvideo's gratis streamen en daarvan playlists maken. Ook YouTube als Myspace openden trouwens afgelopen jaar Nederlandstalige versies van hun diensten.

Internetvrienden worden steeds meer elkaars dj's, doordat ze met behulp van sites als YouTube, LastFm en Imeem zelf liedjes uitkiezen en die als widgets op hun weblogs of profielpagina's bij Hyves of Facebook zetten. Uiteindelijk willen artiesten straks meeverdienen aan advertentie-inkomsten op muziek- en netwerksites. Net als bij Radiohead is het de vraag of dat een succesvol model kan zijn, maar gratis streamen naar vrienden klinkt veel internetters al als muziek in de oren.