Terwijl tijdens het uiteenspatten van de internetzeepbel vaak werd verwezen naar de tulpenmanie uit de zeventiende eeuw. Nu is er de laatste maanden een andere historische parallel populair: die van de depressie van de jaren dertig. De wereld beleeft een van de grootste economische schokken in tijden.

De dotcom-crisis van het begin van dit decennium lijkt opeens kinderspel vergeleken met de economische problemen waarmee we nu te maken hebben. Hoewel de oorsprong bij beide crises ligt in het lekprikken van een zeepbel – destijds de zeepbel van overgewaardeerde internetbedrijven, ditmaal een zeepbel van de overgewaardeerde Amerikaanse huizenmarkt – is de huidige crisis van een geheel andere orde.

Wereldwijd steken overheden honderden miljarden euro's in het overeind houden van financiële instellingen. En omdat financiële instellingen zo'n vitale rol vervullen, verspreiden de problemen zich als een olievlek over de hele economie. Een groot verschil met de relatief milde recessie van enkele jaren geleden die vooral bedrijven in de ict-sector hard trof.

Hoe de economische crisis zich verder zal ontwikkelen, valt moeilijk te voorspellen. Sommige analisten verwachten dat de economie in de loop van 2009 weer zal aantrekken, anderen gokken op 2010. Wat dergelijke voorspellingen waard zijn is de vraag – ze zijn vaak afkomstig van dezelfde mensen die totaal overvallen werden door de (omvang van) de huidige malaise.

De ict-sector is allesbehalve immuun voor de problemen, maar er is deze keer geen reden om aan te nemen dat ict-bedrijven deze keer veel harder worden getroffen dan gemiddeld. En ook binnen de ict-sector zijn er grote verschillen.

KPN

Neem KPN. Het internet- en telecombedrijf balanceerde in 2001 nog op de rand op de afgrond, omdat het zich flink in de schulden had gestoken (onder meer voor de aanschaf van een te dure UMTS-licentie in Duitsland). De Nederlandse overheid en een aantal banken moesten KPN te hulp schieten. Samen hoestten ze 5 miljard euro op om het bedrijf overeind te houden.

Zeven jaar later staat het bedrijf er prima voor. Hoewel het aandeel KPN dit jaar flink daalde, deed het telecombedrijf het een stuk beter dan de meeste andere AEX-fondsen. Volgens veel beleggers is KPN een prima 'defensief' aandeel: mensen gaan immers gewoon door met bellen en internetten.

Op de mobiele markt heeft KPN nu bovendien het voordeel dat de concurrentie is afgenomen: er zijn immers nog maar drie partijen over. In landen als Duitsland als België en Duitsland opereert KPN als prijsvechter die zijn marktaandeel kan vergroten nu consumenten op zoek gaan naar goedkopere deals.

Niet dat KPN helemaal geen last heeft van de economische malaise. Zo moet het bedrijf nu een hogere rente betalen op de 11 miljard euro aan leningen. KPN had daarbij nog het geluk dat het al voor het omvallen van zakenbank Lehman Brothers – achteraf een omslagpunt in de kredietcrisis – een grote herfinancieringsoperatie had uitgevoerd.

Ontslagen

Andere bedrijven hebben het aanmerkelijk minder makkelijk. In de chipsector – traditioneel behoorlijk gevoelig voor conjuncturele schommelingen – zijn de gevolgen van het afgenomen vertrouwen direct merkbaar.

De eerste ontslagen zijn dan ook al gevallen. Chipmachinefabrikant ASML schrapte in oktober honderden banen en recentelijk in december zelfs duizend. Bovendien maakt het bedrijf gebruik van de mogelijkheid om de werktijden van 1100 werknemers te verkorten. Bij chipfabrikant NXP kunnen 1300 medewerkers omkijken naar nieuw werk.

Ook elders in de ict-sector staat de werkgelegenheid onder druk (zie bijvoorbeeld Ordina dat komend jaar 350 arbeidsplaatsen schrapt). Er zijn nog altijd redelijk wat vacatures, maar volgens de Intermediair Arbeidsmarktanalyse is het aantal ICT-vacatures met een kwart afgenomen in vergelijking met een jaar geleden – van ruim 103.000 in 2007 naar zo'n 74.000 dit jaar (december werd niet meegeteld). Vermoedelijk wordt de situatie er het komende jaar niet beter op.

Krediet

De grootste problemen doen zich voor bij bedrijven en startups die op korte termijn (nieuw) krediet nodig hebben. Omdat de problemen van de huidige crisis zijn ontstaan doordat financiële instellingen te makkelijk krediet verstrekten, zijn banken en andere kredietverstrekkers nu erg terughoudend met het uitlenen van geld.

Dat bleek ook begin deze maand tijdens een bijeenkomst van de netwerkorganisatie Ipan. De aanwezige investeerders voorspelden een sterke krimp van de hoeveelheid geld die beschikbaar is voor tech-startups. Martijn Hammann, partner bij investeringsfonds Van den Ende & Deitmers, zei zelfs een 'tsunami aan faillissementen' te verwachten in het eerste kwartaal van 2009.

Kortom: alle geledingen van de ict-wereld zetten zich schrap in verband met meer economische tegenwind in 2009. Wie dat niet doet, waait om.