FreeDOS

FreeDOS is één van de beter bekende alternatieven voor het ooit alomtegenwoordige MS-DOS, van de latere Windows-maker Microsoft. FreeDOS is zelfs ontstaan direct in reactie op Windows. Microsoft besloot MS-DOS voortaan niet langer als zelfstandig besturingssysteem uit te brengen, maar alleen als onderlaag voor Windows (met ingang van versie 95).

Programmeur Jim Hall zat daar niet op te wachten en besloot een eigen, alternatief DOS te maken, maar niet alleen voor zichzelf. Van zijn vrijelijk beschikbare Public Domain DOS (PD-DOS), later omgedoopt in FreeDOS, is in 1998 een eerste alpha-versie (0.05) uitgekomen. In 2006 is de eerste definitieve release, versie 1.0, verschenen. Nu in januari 2012 is de eerste update daarvoor klaar.

Vergis je niet: FreeDOS 1.1 is mijlenver voorbij wat MS-DOS ooit was en kon. Zo gebruikt FreeDOS het 32-bit bestandssysteem FAT32 (met ondersteuning voor LBA, logical block adressing), ondersteunt het de UDMA-interface voor harde schijven en dvd-spelers, heeft het een ingebouwde TCP/IP-stack zodat een internetverbinding direct mogelijk is, en komt het compleet met een BitTorrent-client.

Om maar enkele van de functies en verbeteringen te noemen. Helaas is support voor USB-hardware nog in de maak, zodat het enig werk vereist om USB-toetsenborden, -muizen en -sticks aan de praat te krijgen, meldt ExtremeTech. Maar het belangrijkste is dat FreeDOS compatibel is met het klassieke MS-DOS. Toch downloaden en uitproberen maar?

FreeDOS is ook te gebruiken vanaf een live boot-cd:

4DOS

4DOS is technisch gezien geen op zichzelf staand besturingssysteem, maar een alternatieve besturingslaag bovenop 'gewoon DOS'. Deze toevoeging vervangt de reguliere command.com en biedt dus een reeks eigen en aanvullende commando's voor bekende DOS-opdrachten. Het heeft ook de mogelijkheid meerdere commando's in één keer in te voeren om die achter elkaar te laten uitvoeren. Gebruikers kunnen ook eigen aliassen instellen.

4DOS-maker JP Software heeft nog varianten uitgebracht voor OS/2 (4OS2) en voor de command shell in Windows NT (4NT). Daarnaast is er de grafische opvolger voor Windows: Take Command. Norton Utilities for DOS heeft ooit nog een eigen, officiële 4DOS-variant gebruikt. Later is 4DOS open source gemaakt, wat begin 2009 nog de nieuwe release 8.0 heeft opgeleverd. Anno 2012 blijken sommige van de community-sites niet meer onderhouden en enkele zelfs geheel niet meer te bestaan. Dit DOS-alternatief is online nog wel te vinden en te gebruiken.

4DOS is opgevolgd door de grafische Windows-tool Take Command:

DR-DOS

DR-DOS, vaak uitgesproken als dokter-dos, is van het bedrijf Digital Research dat stamt uit de oertijd van de pc-industrie. DR was het eenmansbedrijfje waar een formele delegatie van IBM in eerste instantie heen is verwezen door toenmalig Microsoft-puberbaas Bill Gates. Computerreus IBM was op zoek naar een besturingssysteem voor zijn topgeheime project voor een 'persoonlijke computer', in antwoord op de opbloeiende markt voor micro- en homecomputers zoals die van Apple en Commodore.

Na een historische fail is IBM toch terechtgekomen bij Microsoft, voor PC-DOS wat later MS-DOS zou gaan heten. Digital Research heeft via dreiging met een rechtszaak toch nog zijn CP/M op de IBM-pc gekregen, maar dat duurdere besturingssysteem heeft het afgelegd tegen de prijsvechter van Microsoft. Later heeft het verliezende bedrijf het nog geprobeerd met DR-DOS, dat compatibel is met het toen marktdominante MS-DOS.

DR-DOS was ook in staat om Windows te draaien als grafische bovenlaag, wat Microsoft nog heeft geprobeerd te saboteren. In 1991 heeft Microsofts aartsrivaal Novell dit DOS-alternatief opgekocht, om het in 1996 door te verkopen aan Linux-leverancier Caldera.

De oorsprong van DR-DOS gaat terug naar de IBM PC, die de 'persoonlijke computer' naar de massa én de bedrijfsmarkt bracht:

Q-DOS

En tot slot de 'vader' van MS-DOS zelf: Q-DOS. Dit snel in elkaar geflanste disk-besturingssysteem (quick an' dirty operating system) is letterlijk de basis voor Microsofts imperium. Toen een IBM-delegatie bij Microsoft terugkwam om snel een disk operating system te verkrijgen voor de aankomende nog geheime IBM PC had de toen nog piepjonge Bill Gates het sluwe idee om andermans product te kopen en daar op voort te bouwen.

Voor in totaal 75.000 dollar is Q-DOS, wat officieel 86-DOS heette, overgegaan in handen van Microsoft. Op basis daarvan is PC-DOS gemaakt voor IBM, waarbij Microsoft het recht behield om dat besturingssysteem ook te leveren aan andere computermakers. Zo is de pc-kloonmarkt ontstaan: MS-DOS draaiend op IBM-compatibele machines van bedrijven als Compaq, Gateway, HP en Dell.

De oorspronkelijke maker en eigenaar van Q-DOS heeft Microsoft nog aangeklaagd omdat het zijn relatie met IBM had verzwegen. Dat is uitgelopen op een schikking en een betaling van 1 miljoen dollar. De deal zelf met Microsoft als hofleverancier voor de IBM PC en later als platformkoning voor de pc-markt heeft, zoals intussen bekend, veel meer opgeleverd.

Q-DOS heette officieel 86-DOS, voor de toen krachtige 8086-processor van chipmaker Intel.

FreeDOS heeft de DOS-geschiedenis, met meer aftakkingen, varianten en vijanden gevat in een overzicht, in ASCII natuurlijk. Een grafische, meer overzichtelijke kaart (ook beschikbaar als PDF-document, om af te drukken en te showen) is te vinden op de site van Unix-kernelguru Éric Lévénez.

Dosbox

Ok, technisch gezien is dit natuurlijk niet echt een besturingssysteem. Meer een x86-emulator met een ingebakken, opnieuw opgebouwde versie van DOS. Deze applicatie emuleert alle DOS en BIOS interrupts en heeft een hele eigen DOS-achtige shell. Dat betekent dat deze emulator gebruikt kan worden zonder dat je je zorgen hoeft te maken over patenten of het daadwerkelijk installeren van een DOS-besturingssysteem.

Het is overigens wel mogelijk om in Dosbox een besturingssysteem te installeren of te starten. De emulator kan onder andere overweg met MS-DOS, PC-DOS, DR-DOS of Freedos. Ook Windows 3.1, Windows 95 en CP/M-86 zijn geen probleem voor Dosbox. Let wel op dat als je deze systemen installeert binnen Dosbox, veel van de extra functies, die de emulator tot z'n beschikking heeft, wegvallen.

Extra functionaliteit

Net als Freedos ondersteunt Dosbox een heleboel handige functies die van origine niet te vinden waren in DOS. Mogelijkheden als (peer-to-peer) netwerk ondersteuning inclusief modem simulatie over TCP/IP en IPX (vaak gebruikt door oude Dos-games) en beperkte usb-ondersteuning.

Naast deze functies zitten er ook nog een aantal andere handigheidjes die niet terug zijn te vinden in de andere Dos-varianten (maar wel in emulatoren) Het on-the-fly wijzigen van de processorsnelheid, het maken van screenshots en video's, emulatie van verschillende geluids- en videokaarten maar ook floppy- en optische drives.

Al met al is dit de makkelijkste, meest complete Dos-oplossing die je op dit moment kan vinden. Het grote voordeel is dat deze emulator werkt op zo'n beetje elk modern systeem waardoor het tegenwoordig veel makkelijker is met Dos-software aan de slag te gaan dan vroeger. Doordat de emulator gepoort is naar ontzettend veel verschillende platformen, is het zelfs mogelijk Dos-programma's uit te voeren vanuit je browser.