Het downloadverbod is namelijk niet zo klip en klaar als het misschien lijkt. In de ogen van zowel voor- als tegenstanders doemt er het beeld op van toenemende bestrijding van het downloaden van auteursrechtelijk beschermd materiaal. Een vorm van contentdistributie die in Nederland, als enige in EU-verband, niet slechts gedoogd wordt, maar zelfs regelrecht legaal is. Totdat het downloadverbod er is dan. Maar komt dat er wel van? Vijf redenen waarom het bluf is.

Digibeten

Klinkt duidelijk: de overheid verbiedt downloaden. Alleen dan volgen pas de grote problemen. Hoe moet dat verbod worden ingevoerd? Wat wordt er precies verboden, hoe valt daarop te controleren, en hoe wordt schending van het verbod dan aangepakt? Het is al gebleken dat het verbod neerkomt op een internetfilter. Die zwarte lijst wordt samengesteld op basis van websites die illegaal gekopieerde content aanbieden en die niet offline gewongen kunnen worden. Denk aan The Pirate Bay.

Maar alleen enorm digibete mensen weten niet wie wat te doen als www.illegalebron.com het niet meer doet. Andere, normale internetgebruikers hebben diverse opties. Of ze gaan direct naar .net, .org, enzovoorts van hun ‘vaste aanbieder’. Of hun downloadprogramma kan zelf al, eventueel automatisch, terugvallen op andere adressen, zoals het eigenlijke ip-adres. Of de downloaders gaan, zoals al zo vaak gebeurd is, gewoon door naar de volgende Supernova, Mininova, enzovoorts.

Ja, die sites komen vervolgens ongetwijfeld ook op de zwarte lijst terecht, maar dat gebeurt pa nadat de hele juridische procedure is doorlopen van zo’n site aanschrijven, via de rechter onrechtmatig laten verklaren, vervolgens met dat oordeel sommeren nu echt op te houden met het aanbieden van downloads. Pas na die hele riedel komt de site-du-jour in het Nederlandse internetfilter terecht. Dus er is tijd genoeg om te downloaden.

Onstopbare techniek

Ondertussen, het is een cliché maar oh zo waar, schrijdt de techniek voort. Waar een downloadsite vroegah de bestanden zelf lokaal had staan, biedt een torrentsite niet zelf direct de illegaal gekopieerde waren aan.

Juridisch is The Pirate Bay toch wel degelijk fout bevonden, en zwaar schuldig aan het faciliteren van auteursrechteninbreuk. Maar technisch maakt het verschil tussen een downloadsite en een torrentsite flink wat uit. Sites offline halen of blokkeren, is niet hetzelfde als de uitgewisselde waren weghalen. Het is dus gewoon een kwestie van een andere torrent-indexsite of -webservice vinden. Er zijn genoeg webforums, sociale netwerken, nieuwsgroepen, chatkanalen en andere internetmiddelen die daar nu al aan gewijd zijn. Dat zal alleen maar meer worden als het downloadverbod er eenmaal ís, in wat voor makkelijk omzeilbare vorm dan ook.

Wellicht dat de redelijk cruciale functies, zoals die van een index en tracker, op één of andere manier zijn op te nemen in het stelsel van p2p-’clients’. Daardoor wordt p2p weer echt peer-to-peer. Zoals het vroegah al was met bijvoorbeeld GNUtella. Een downloader moet dan wel eerst ‘een adresje’ op de kop tikken wat dan als ingang dient voor zo’n echt gedecentraliseerd netwerk. Vervolgens duiken de aanvullende adressen van de andere netwerkleden vanzelf op.

De p2p-ontwikkelingen staan niet stil, al jaren niet. Deels aangejaagd door hebberige consumentenbehoefte, maar deels ook door wetenschappelijke ict-nieuwsgierigheid.

Technisch complex

Dus een websitefilter is behoorlijk nutteloos. Wat kan de overheid dan doen? Nou, simpel: grenscontroles instellen, digitale douaniers die achterbakken en dubbele bodems van grensoverschrijdende internetverkeer doornemen. Naast digitale politiebeambten, die wijkpatrouille lopen en bij verdenkingen invallen doen. Ofwel: al het internetverkeer controleren. Technisch is dat mogelijk, maar zeer complex.

Isp’s, telecombedrijven en (binnen- en buitenlandse) contentaanbieders zitten daar niet bepaald op te wachten. Dit vereist namelijk flinke investeringen én zorgt tegelijk voor vertraging van hun netwerken en internetdiensten. Natuurlijk, de consument heeft vast minder behoefte aan ‘fiberspeed’ netwerkverbindingen als er toch niks valt te downloaden. En wil vast best meer betalen voor een flink gefilterde, langzamere internetverbinding. Tuurlijk.

Maar wacht even, zelfs een niet-downloadende gewone gebruiker slurpt tegenwoordig vele Gigabytes per maand. Door (de optelsom van) diensten als YouTube, Vimeo, Amazon, Steam, app stores - voor smartphones en ook voor desktops, Spotify, enzovoorts. En wie weet wat de (nabije) toekomst nog gaat brengen.

Schendt EU-wet

Ook op het punt van technische complexiteit, noodzakelijk vanwege voortschrijdende downloadtechnieken, heeft de ict een antwoord: deep packet inspection. Daarbij worden datapakketjes niet gekeurd op begin- en eindstation en de tcp- of udp-poorten, maar op de daadwerkelijke data erin. Dat kan werken, tenzij die data versleuteld is. Daar kan zelfs geen p2p-onderscheppingsprogramma tegenop.

Maar het maakt hoe dan ook niet uit. Want die technische oplossing voor een auteursrechten- en bestuursprobleem stuit al eerder op een praktijkprobleem: de wet. Eerst de Nederlandse, maar die wordt hiervoor dus aangepast. Maar daarboven is er nog de Europese wet, waar het Nederlandse kabinet zich aan moet houden.

We hebben het niet alleen over EU-wetgeving voor auteursrechten, waarvoor net een nieuw hoofd is aangesteld, maar ook over ‘isp-rechten’ en - belangrijker - burgerrechten. Dat zijn zaken als het recht op vrije communicatie en privacy. Europarlementariër Marietje Schaake (D66) heeft al aan Nu.nl uitgelegd dat de plannen van staatssecretaris Fred Teeven waarschijnlijk tegen Europese regelgeving ingaat.

Want het internetfilter raakt niet alleen isp’s en telco’s. "Wat Teeven met zijn voorstel veroorzaakt, is dat online-diensten zoals YouTube moeten oordelen of informatie die over hun diensten wordt verzonden rechtmatig of onrechtmatig is. Dit komt neer op een monitorplicht voor websites die in Nederland hun dienst willen aanbieden”, stelt ze.

“Gezien de hoeveelheid informatie die dagelijks op zulke diensten verschijnt is dit een onmogelijke taak en waarschijnlijk zelfs in strijd met het Europese recht, dat juist een algemene monitorverplichting voor online diensten verbiedt." Over dat laatste is ook net een interessante juridische opinie verschenen, van de Advocaat-generaal bij het Europese Hof.

Media-industrie aan zet

Tenslotte, de definitieve bluf van het downloadverbod: de media-industrie zelf, jawel, de aan flinke inkomsten gewend geraakte platenlabels en filmmaatschappijen. Die hebben er zelf aan meegewerkt dat hun producten meer en meer verbruiksartikelen zijn geworden en dus zijn gedevalueerd. Ze zijn minder waard in de ogen van de klant, die gaat voor de boyband-van-de-week of de actiefilm-van-de-maand. Ze zijn alleen niet minder waard in de ogen van de producerende, distribuerende en licentiërende bedrijven zelf.

Die rechthebbenden kunnen naar eigen zeggen niet investeren in nieuwe, innovatieve online-diensten (en bijbehorende bedrijfsmodellen). Want tegen het gratis illegale aanbod valt niet op te boksen. Dat zegt nu dus ook het kabinet. Dus zodra het downloadverbod - achter de feiten aanlopend, niet-veelomvattend of technisch complex, en EU-illegaal - er eenmaal is, springen de online muziek- en filmdiensten als paddenstoelen uit de grond. Toch?

Want die rechthebbenden hoeven dan niet meer een innovatieve dienst als Spotify te dwingen tot rantsoenering van het instapabonnement. Dat basisaanbod is gratis voor eindgebruikers en wordt met advertenties bekostigd. Nu wordt niet alleen de maandelijkse gratis luistertijd gehalveerd, maar ook worden er limieten opgelegd aan het beluisteren van hetzelfde nummer.

En dat overkomt echt niet alleen het arme, kleine Spotify. Ook het grote Google wordt er gek van. Zodra er geen pressie meer is van illegale concurrentie, worden dergelijke maatregelen vast teruggedraaid. Worden zware licentie-eisen vast lichter. Wordt de geldbelustheid minder en valt de hang naar de vette jaren van het verleden vanzelf weg. Vast.

Hoe lang is wat voor downloadverbod houdbaar als het beoogde effect linksom (illegale sites blokkeren) en rechtsom (legale alternatieven bevorderen) niet wordt bereikt?