Volgens Dommering bevat de brief "Rechtshandhaving en Internet" (pdf) die Minister van Justitie Hirsch Ballin deze week naar de Tweede Kamer stuurde verschillende passages die duiden op een toenemende houdgreep van de overheid op internetproviders onder het mom van 'maatschappelijke verantwoordelijkheid'.

"Als geheel past deze aanpak in de door mij al enige malen gesignaleerde, buitengewoon zorgelijke trend dat de overheid steeds meer greep op de toegangverschaffers op het net probeert te krijgen", aldus Dommering tegenover Webwereld. "Waar de wettelijke basis wankel is probeert zij dit door publiekprivate vormen van samenwerking."

Zo broedt Justitie op de mogelijkheid van een 'vestigingsbeleid voor isp's', hetgeen volgens Dommering duidt op een overheidscontrole op de branche middels certificering. "Al zullen dergelijke plannen Europees rechtelijk nog wel eens heel moeilijk zijn. Maar het geeft wel aan dat ze dat wenselijk vinden."

Herdefiniëring privacy en civil society

Hirsch Ballin schrijft verder dat de tegenstelling tussen criminaliteit voorkomen en bestrijden tegenover Big Brother 'nog scherper [komt] te liggen nu vormen van ict-misbruik zich zo massaal en snel kunnen manifesteren, dat een corrigerende benadering achteraf niet gemakkelijk effectief kan zijn. Dan is de roep om een preventieve benadering van risico begrijpelijk, wat in de knel kan komen met het recht met rust gelaten te worden'.

"De vraag is dan, of de ontwikkelingen van ict niet een hernieuwde doordenking vordert van de betekenis van privacy in de moderne samenleving, met mogelijk aanpassing van opvattingen over wat de civil society inhoudt", aldus de Minister van Justitie.

"Ik leidt hier uit af dat ze het privacybegrip willen inperken", aldus Dommering. "Wat moet er anders heroverwogen worden?"

Kinderporno en meer?

Uit de brief schemert ook ambitie door om op andere terreinen dan kinderporno de providers te betrekken in de opsporing en bestrijding. Zoals bijvoorbeeld de aanpak van terrorisme-gerelateerde informatie (pagina 33 van de Brief), waar volgens Dommering 'met spijt geconstateerd wordt dat de jurisprudentie scherper optreden bemoeilijkt.'

Maar Justitie vindt de kwestie of kinderporno mogelijk als koevoet wordt gebruikt om later 'de filtervisie te verbreden naar andere terreinen', nu niet relevant.

"De doemscenario's dat dit als een olievlek gaat uitbreiden naar allerlei andere terreinen om onwelgevallige boodschappen van het net te krijgen, daar gaat deze discussie nu niet over. Het gaat nu over kinderporno. Daar is iedereen het over eens dat je dat moet aanpakken. Er zit geen verborgen agenda om via de kinderporno de regulering verder op touw te zetten", aldus een woordvoerder van het Ministerie van Justitie tegen Webwereld.

Providers aan te klagen

Dommering hekelt de ontwikkelingen op het gebied van notice en takedown en filtering. "Deze door de overheid gewenste samenwerking tussen opsporingsinstanties en providers is gevaarlijk. Dan kun je namelijk alles 'prettig' afspreken zonder dat je aan enige constitutionele waarborgen gebonden bent."

De zegsman van Justitie vindt de publiekprivate samenwerking bij de aanpak van kinderporno juist een belangrijke stap vooruit. Maar het filter is niet zaligmakend, en bovendien staan mogelijke gedupeerden de gang naar rechter vrij, zo benadrukt de woordvoerder.

Dit alles valt namelijk onder de verantwoordelijkheid van de providers en benadeelden -wiens content bijvoorbeeld onterecht is verwijderd- kunnen dan ook hun provider aanklagen, zo bevestigt de zegsman.

"Een provider mag zelf beslissen wat ze wel en niet hosten. Ze hebben zeggenschap over hun eigen bedrijf en over hun eigen klanten. Zij beslissen welke informatie wel of niet wordt doorgegeven. En op het moment dat wij hun er op wijzen dat er strafbaar materiaal staat, dan beslissen zij om het materiaal te verwijderen. Die verantwoordelijkheid kunnen zij toch nemen? Ik zie daar het probleem niet."

Wetgever en rechter buitenspel

Hirsch Ballin formuleert in de inleiding van de Brief de volgende zin: "Aan de mogelijkheid om in opdracht van de overheid content van het internet te verwijderen wordt een belangrijke plaats toegedacht."

Deze zinsnede is volgens Dommering kenmerkend voor de zorgwekkende trend. Hier blijven de twee andere pijlers van de trias politica, de wetgevende en de rechterlijke macht, opvallend buiten beeld. Dommering: "Dit betekent simpelweg censuur."

Professor Dommering zal zijn zorgen over de kwestie verder uiten in zijn afscheidsrede van het Instituut voor Informatierecht (IViR) van de Universiteit van Amsterdam op vrijdag 25 april 2008. De rede, getiteld "Gevangen in de waarneming", zal binnenkort ook in boekvorm verschijnen.