Als automobilist krijg je er straks een paar taken bij tijdens het rijden. Want ondanks alle rijtaakondersteuning van de slimme auto's, ben jij het die in de gaten moet houden of alles goed gaat. Vandaar dat Kirsten Pouwels als adviseur verkeerspsychologie bij Rijkswaterstaat benadrukt hoe belangrijk het is om de mens niet uit het oog te verliezen.

Kirsten Pouwels

"Je moet niet onderschatten dat wij mensen al heel goed zijn in autorijden en weten hoe we met onverwachte situaties en verschillende soorten weginfrastructuur moeten omgaan." Je verwacht het misschien niet, maar zelfrijdende auto's zijn hier minder handig in. "Daarom kun je het beste wat een automobilist kan als uitgangspunt nemen en daarop aansluiten om het veiliger te maken op de weg."

Mensen en techniek

Kirsten Pouwels, adviseert bij de ontwikkeling van verkeerssystemen voor onder andere Talking Traffic en de Coöperatieve ITS Corridor. Deze projecten leveren grote uitdagingen op voor ICT'ers en technici, en Pouwels wordt erbij betrokken om er voor te zorgen dat er rekening wordt gehouden met de capaciteiten van de weggebruiker. Haar kennis van onder andere de onderzoeken op het terrein van menselijk gedrag is van buitengewone betekenis voor Rijkswaterstaat en zijn partners.

Ze houdt de ontwikkelaars scherp als het gaat om de interactie tussen mensen en systemen. Hoe reageert iemand, hoe verwerken mensen informatie, wat zijn de uitzonderingen, waar moet men allemaal rekening mee houden?

"En wat daarbij vooral belangrijk is, is dat de weggebruiker niet bestaat", geeft Pouwels aan, "we hebben te maken met jongere en oudere weggebruikers, met weggebruikers die weinig en die veel ervaring hebben. Geen twee weggebruikers zijn hetzelfde. Als ontwikkelaar of techneut moet je niet uitgaan van jezelf. Je moet jezelf steeds afvragen of je oma het zou snappen of zou kunnen, of je dochter die net haar rijbewijs heeft gehaald. Maar ook of kleurenblinden het kunnen zien. Want menselijk gedrag is heel erg divers en bij de ontwikkeling van systemen moet met alles rekening worden gehouden."

Zelfstandig binnen grenzen

"Een slimme auto kan zelfstandig de belijning volgen en zien of er een auto voor je rijdt," zo licht Pouwels toe met een voorbeeld. "Maar zodra die auto een strook opschuift, moet je als automobilist zelf in de gaten houden of jouw auto dat wel doorheeft. Het is onvoldoende duidelijk of automobilisten zich hiervan bewust zijn.

Geïnteresseerd in werken bij Rijkswaterstaat? Bekijk onze vacatures

Autosystemen zijn weer wel heel goed in het monitoren van wat er gebeurt. "Wij mensen raken snel afgeleid en onze gedachten dwalen makkelijk af bij langdurige en saaie taken. Een auto kan heel goed lange tijd alert blijven. Automobilisten doen het dus zeker niet slecht en de zelfrijdende auto kan ons ondersteunen bij de taken waar wij zelf minder goed in zijn."

Actuele informatie aan boord

Bij die broodnodige ondersteuning speelt ICT een grote rol. Rijkswaterstaat ontwikkelt samen met marktpartijen onder andere slimme informatiediensten. Ook wordt gewerkt aan de ontwikkeling van wegkantsystemen die via Wifi-P informatie naar de automobilist sturen. Pouwels: "Informatie die wij als wegbeheerder nu nog op borden boven en naast de weg laten zien, willen wij ook in voertuigen aanbieden. Gerichte informatie, zodat weggebruikers meteen weten waar ze aan toe zijn en ze hun aandacht continu bij het verkeer kunnen houden."

Zo zijn er momenteel langs de weg veel verkeersborden waarop snelheden en tijden staan. Zoals 'honderdtwintig tussen zes uur 's morgens en zeven uur 's avonds'. "Met slimme verkeersinformatiediensten kun je in de auto meteen de op dat moment geldende maximumsnelheid laten zien, wat een pluspunt is voor de weggebruiker."

Verder beschikken lang niet alle snelwegen over matrixborden. Het is dan ook een extra voordeel dat weggebruikers ook op die trajecten actuele informatie kunnen ontvangen. Daar heb je dan niet eens per se een slimme auto voor nodig, omdat je deze informatie ook via een app beschikbaar kunt stellen.

Ondersteunen zonder af te leiden

Maar informatie die automobilisten ontvangen moet wel relevant zijn, benadrukt Pouwels. "Je kunt het beste alleen dat tonen wat iemand echt moet weten. Zoals welke kant moet ik op, welke snelheid is toegestaan en in welke rijstroken mag ik rijden." Een melding over een spookrijder hoef je bijvoorbeeld alleen te zien als je daadwerkelijk op de betreffende weg of in de directe omgeving van die weg zit.

Het is dus belangrijk dat de ontwikkelaars goed begrijpen wat op welk moment een belangrijke melding is en hoeveel informatie je als mens kunt verwerken. Ze mogen niet in de valkuil trappen om alle beschikbare informatie tegelijk te geven. "Want wat moet je als automobilist als eerste doen? Dan is het net als wanneer er tien verkeersborden vlak achter elkaar staan, dat werkt niet."

Ook mogen weggebruikers niet in de verleiding komen om andere dingen te gaan doen, waardoor het juist onveiliger wordt op de weg. "Je moet niet te veel met de apparatuur bezig hoeven zijn, het moet puur ondersteunend zijn."

Tot slot moet de informatie altijd overeenkomen met wat er langs de weg te zien is. "Want wat moet je doen bij tegenstrijdige informatie?" Met dit alles, en meer, moeten de ontwikkelaars dus terdege rekening houden.

Transitieperiode

Niemand weet hoelang het nog duurt totdat iedereen in een zelfrijdende auto rijdt. We zitten op dit moment dan ook in een transitieperiode waarin we te maken hebben met verschillende soorten verkeersdeelnemers. Slimme auto's, auto's zonder rijtaakondersteuning, old timers, vrachtwagens en motoren. Maar er zijn ook fietsers en voetgangers.

Zeker in Nederland is dat laatste een aandachtspunt, benadrukt Pouwels. "Want wat doen fietsers en voetgangers als er een zelfrijdende auto aankomt? Wachten ze tot hij voorbij is, of denken ze dat hij toch wel remt en duiken ze er nog even snel voor?"

In ieder geval rijden er voorlopig nog veel mensen rond die al die handige snufjes niet hebben, aangezien het wagenpark zich gemiddeld eens per achttien jaar vernieuwt. Rijkswaterstaat moet met iedereen rekening houden en dus zijn er vreselijk veel factoren die moeten worden meegenomen.

"Als wegbeheerder moeten wij informatie beschikbaar stellen aan álle weggebruikers", zo sluit Pouwels af. "We kunnen bijvoorbeeld niet ineens alle snelheidsborden weghalen, zodra die informatie ook in een app op je smartphone te zien is."

Geïnteresseerd in werken bij Rijkswaterstaat? Bekijk onze vacatures