Wie een kijkje neemt op bijvoorbeeld AfterNapster.com, Museekster.com of de downloadsectie van CNet, ziet al snel dat er tientallen peer-to-peer programma's in omloop zijn voor het downloaden van muziek. Geen van deze diensten, hoe goed ook, heeft echter zoveel gebruikers als Napster ooit heeft gehad. En dat is jammer, want de waarde van een dergelijke dienst hangt voor een groot deel samen met de hoeveelheid gebruikers. "Vijf gebruikers van Napster zijn weinig waard. Zestig miljoen wel", zo zegt Lee Black, directeur van Webnoize, het onderzoeksbureau dat gespecialiseerd is in digitale muziek.

Momenteel is er sprake van een verschijnsel dat wel de 'balkanisering' van de online muziekdistributie wordt genoemd. Er zijn ontelbare kleine servertjes met muziekfans, en het is ondoenlijk deze allemaal af te lopen. Een aantal programma's steekt er echter, wat de hoeveelheid gebruikers betreft, bovenuit. Volgens cijfers van PC Pitsstop zijn de laatste maanden vooral AudioGalaxy, BearShare, WinMX en LimeWire in opkomst. Verder is de IRC-client mIRC populair voor het uitwisselen van muziek.

Grofweg kunnen de verschillende programma's worden opgedeeld in drie verschillende categorieën: Napster-klonen, Gnutella-klonen en programma's die gebruik maken van een eigen netwerk.

Napster-klonen

Allereerst maken verschillende programma's gebruik van zogeheten OpenNap-servers, waarvan er honderden zijn. Deze werken op dezelfde wijze als Napster, alleen dan zonder de filters. Men kan, net als bij Napster, inloggen op een centrale server die de zoekopdracht afhandelt. Als er een resultaat is gevonden, wordt de gebruiker direct verbonden met de pc waarop het specifieke liedje staat, waarna het downloaden kan beginnen.

Napigator is een plug-in bij Napster dat gebruik maakt van deze OpenNap-servers. Met het programma kan dan worden ingelogd bij een van de servers. Meerdere servers tegelijk kan helaas niet. Hier kan het bijzonder gebruiksvriendelijke WinMX uitkomst bieden. Dit programma kan op verschillende netwerken inloggen, zoals de OpenNap-servers en de officiële Napster-servers, maar heeft sinds kort ook een eigen P2P-netwerk zonder centrale server. Sinds versie 2.6 maakt het programma overigens geen gebruik meer van het MusicCity-netwerk. Wie op MusicCity wil rondkijken, is aangewezen op bijvoorbeeld het programma Morpheus.

Gnutella

Het Gnutella-netwerk werkt anders dan Napster. Er is geen sprake van een centrale server die bemiddelt tussen vraag en aanbod. Dit heeft als voordeel dat na een eventuele rechtszaak geen servers kunnen worden afgesloten. Nadeel is dat het Gnutella-netwerk last heeft van opstoppingen en vertragingen, wat inherent is aan de wijze waarop dit peer-to-peer netwerk in elkaar steekt.

Het is immers een gedecentraliseerd netwerk met aan elkaar gekoppelde computers. Wie inlogt, wordt gekoppeld aan - meestal - drie andere computers, die op hun beurt ook weer met drie andere in verbinding staan en zo verder. Een zoekopdracht wordt eerst bij de eerste drie uitgezet, als die het bestand niet hebben, gaat het een treetje lager, tot het bestand gevonden is. Dit is de reden waarom Gnutella bepaald geen snelheidswonder is.

In tegenstelling tot bij Napster kan overigens ook naar andere bestanden dan MP3's worden gezocht. Voorbeelden van programma's die gebruik maken van het Gnutella-netwerk zijn BearShare en LimeWire.

Eigen netwerk

Ook zijn er programma's die een geheel eigen netwerk benutten, zoals het Nederlandse KaZaA en AudioGalaxy, dat werkt met een soort 'satelliet-applicatie' die desgewenst op de achtergrond zijn werk doet. Verder is er natuurlijk nog Freenet, een netwerk waarbinnen geheel anoniem van alles kan worden uitgewisseld. Freenet is echter voornamelijk bedoeld voor digerati die niet schrikken van een scherm met commando's.

Bedrijven als KaZaA en AudioGalaxy lopen het meest gevaar te worden aangepakt door de muziekbranche. Deze heeft al aangekondigd bij een succesvolle afronding van de Napster-zaak ook andere bedrijven te gaan aanpakken. Met een precedent in handen zal dat een stuk eenvoudiger zijn. De makers van KaZaA hebben overigens vanaf het begin nadrukkelijk gesteld dat ze graag een legale dienst willen aanbieden. De muzieklabels zijn hier echter nog niet klaar voor.

Commercieel

Tot slot worden de eerste aanzetten gegeven door de grote platenmaatschappijen om zelf online muziek te gaan distribueren. De voordelen: je weet zeker wat je krijgt, geen afgebroken downloads, goede kwaliteit en het genoegen legaal bezig te zijn. De nadelen zijn echter vooralsnog groter. De liefhebber wordt ernstig beperkt in zijn mogelijkheden. Zo zullen bij MusicNet van RealNetworks, EMI, AOL TimeWarner en Bertelsmann de downloads alleen op de pc kunnen worden afgespeeld en zijn deze slechts te beluisteren zolang er een maandbedrag wordt overgemaakt. Het feit dat er moet worden betaald zal uiteraard voor velen sowieso onoverkomelijk zijn.

Sony en Universal komen met een soortgelijke dienst, Duet genaamd. Waarschijnlijk zal hierin ook het door Universal gekochte MP3.com een rol gaan spelen. Voor de internettende muziekliefhebber is het een groot nadeel dat niet alle muziek op één plek te vinden is. Ook Napster zal deze zomer worden omgevormd tot een legale dienst.