Dat stelt Stichting NLNet, die zich baseert op verkregen interne documenten van het departement. Inzet van de discussie is de omstreden aanbesteding GOUD (Gezamenlijke Ontwikkeling Uniforme rijksDesktop), waarbij tussen de 3.000 en 21.000 desktops van Microsoft-software worden voorzien. De discussie of andere leveranciers een eerlijke kans kregen en het actieplan rond open standaarden en open source niet in het verdomhoekje zou komen, leidden tot meerdere kamerdebatten.

Ongewenste uitkomst

Stichting NLnet deed een beroep op de Wet Openbaarheid van bestuur en kreeg -uiteindelijk na een bezwaarprocedure - een aantal documenten in handen. Tussen de stukken zaten flarden van een document van de stuurgroep voor het project dat op 23 oktober 2007 werd geschreven. Daarin wordt het krijgen van ongewenste producten als risico bestempeld. "Op basis van functionele specificaties kunnen andere producten worden aangeboden dan voorzien, hetgeen veel extra werk in transitie- en implementatiefase zal betekenen", schrijft de opsteller.

Aanbesteding opknippen

Al wordt het risico laag ingeschat, toch ziet men de impact van verkeerde producten als een hoog risico. Daarom wordt er toch voorgesteld maatregelen te nemen: "Extra expertise inhuren om aanbestedingstraject goed te laten verlopen. Opdelen "project in meerdere fasen. Beslismoment inbouwen voor vervolg van project aan het eind van het aanbestedingstraject. Mogelijkheden om project aan te passen, afhankelijk van de uitkomst van de aanbesteding."

Voor Michiel Leenaars, directeur strategie van NLnet, is het helder dat hierdoor alleen leveranciers met een Microsoft-oplossing een kans hebben gehad. "Alle andere spelers staan op achterstand", constateert Leenaars dan ook.

Alleen functioneel

Volgens het Ministerie van Binnenlandse Zaken, dat de uitvoering van het project heeft overgenomen van het Ministerie van Financiën, is er helemaal niet de voorkeur gegeven aan een Microsoft-oplossing. Volgens persvoorlichter Vincent van Steen heeft men wel degelijk open gestaan voor een open-sourceoplossing of een mengvorm tussen gesloten en open software. Een aanbesteding moet op functionaliteit worden gedaan en daarbij is het mogelijk dat er een compleet ander concept zou worden aangeboden. Daarbij denkt hij bijvoorbeeld aan Software-as-a-Service of een vorm van hosting.

Dat was duidelijk niet de bedoeling voor een werkplek en het risico daarop werd als klein ingeschat. "Om ervoor te zorgen dat we niet (bijvoorbeeld door een slordige specificatie) met deze ongewenste situatie geconfronteerd zouden worden hebben wij de weergegeven maatregelen voorgesteld", schrijft van Steen in een reactie tegenover Webwereld.

Kamervragen

"Dit is een merkwaardige zinsnede die veel vragen oplevert. Ik ga de minister om opheldering vragen", zegt SP-kamerlid Arda Gerkens. "Wanneer je aanbestedingen op die manier kunt aanpassen dan lijkt me dat juridisch onhoudbaar. Ook daar wil ik antwoord op."

Volgens Leenaars zijn de kamervragen een mooie aanleiding om het spreekverbod van leveranciers op te heffen en te horen wat hun visie is. In het Wob-verzoek werd ook communicatie opgevraagd. Ondanks het feit dat een leverancier geen bezwaar tegen vertrekking had, besloot het Ministerie van Financiën die documenten niet openbaar te maken.

IBM

Een van de spelers die zich gedurende de procedure terugtrok is IBM. Het bedrijf geeft aan dat de technische specificaties daarvan de aanleiding waren. Volgens een voorlichter maakten die een goede aanbieding met een op open standaarden gebaseerde oplossing voor het bedrijf onmogelijk.

De GOUD-desktopaanbesteding is een politiek gevoelig dossier geworden, omdat zowel Minister Bos als staatssecretaris Heemskerk een jaar geleden hun politieke lot aan dit IT-project hebben verbonden. Destijds beloofden de bewindslieden tijdens een debat op vragen van de SP en de VVD "hun kop op het politieke hakblok" te leggen.