Geestesvader is Ian Clarke, een Ierse student aan de universiteit van Edinburgh. Hij begon 18 maanden geleden met de ontwikkeling van het netwerk dat hij Freenet heeft gedoopt. Het is een open source systeem om bestanden uit te wisselen, bijvoorbeeld MP3-tjes.

Freenet maakt gebruik van de infrastructuur van internet. Het netwerk draait, zo meldt Wired, op clusters van servers, of nodes. De computer van iedere deelnemer aan het netwerk kan deel van de server zijn, vergelijkbaar met de werking van Napster.

Geen DNS, geen IP-adressen

Belangrijk verschil met het conventionele web is dat Freenet geen gecentraliseerde beheersstructuur heeft. Er bestaat geen DNS-systeem en ook IP-adressen ontbreken. Zo wordt het vrijwel onmogelijk de gebruikers te traceren. Volgens Clarke is het zelfs moeilijk om vast te stellen of iemand een Freenet-server draait en wat voor informatie daarop staat.

"Mijn motivatie was censuur zo moeilijk mogelijk te maken", aldus Clarke tegen Wired. "Met internet is het potentieel te censureren en te monitoren groter dan ooit. Ik wilde technologie ontwikkelen waarmee dat onmogelijk wordt." Als belangrijke motivatie geeft Clarke de verregaande censuurwetten die in januari van kracht zijn geworden in Australië.

Browser ontbreekt nog

De eerste versie van Freenet zal dit voorjaar beschikbaar komen. Volgens Clarke is er nog veel werk te verrichten. Het serverdeel is zo goed als klaar, een client of browser ontbreekt nog.

Freenet is geheel open source, iedereen mag aan de broncode sleutelen om de software te verbeteren. Het systeem wordt geschreven in Java. Het dozijn programmeurs heeft elkaar nog nooit gezien of gesproken. Al het contact gaat via e-mail, aldus Clarke.

EFF ziet nadelen: bestanden onverwijderbaar

Privacybeweging Electronic Frontier Foundation (EFF) is niet onverdeeld enthousiast over Freenet. Het netwerk zou evenveel problemen kunnen creëren als het oplost, aldus een woordvoerder tegen Wired. Het zal bijvoorbeeld lastig zijn om informatie van Freenet te verwijderen. Iets waar EFF tegen is, zeker als het gevoelige informatie betreft.

Freenet is zo ontworpen dat het onmogelijk is te achterhalen waar bepaalde informatie daadwerkelijk is opgeslagen. Bestanden die worden geupload worden gelijktijdig op meerdere plekken opgeslagen. Als iemand poogt een bestand te verwijderen, wordt het automatisch nog een aantal malen gekopieerd naar een aantal servers.

Volgens Clarke is er maar één manier om een bestand van Freenet te halen: heel het netwerk platleggen. Dat zal lastiger worden al naar gelang de populariteit van Freenet stijgt.

Clarke kan niet garanderen dat bestanden eeuwig op Freenet blijven staan. Alleen populaire bestanden blijven bewaard, sporadisch opgevraagde data worden na een bepaalde tijd overschreven.

Toevluchtsoord voor hackers

Het ligt bijna voor de hand dat Freenet gebruikt zal worden door softwarepiraten en voor het uitwisselen van MP3-tjes. "We willen niet geafficheerd worden als hackers die warez distribueren of copyrightbeschermd materiaal verspreiden", zei Clarke tegen Wired. "Het doel van Freenet is de vrijheid van informatie te promoten. Dat kan leiden tot schending van copyrightwetten."

Freenet kan op een zelfde manier werken als Napster, de zeer populaire software voor het uitwisselen van muziekbestanden. De platenindustrie heeft een gerechtelijke bevel gevraagd om de centrale servers van Napster uit te schakelen. Een dergelijke actie zou zinloos zijn bij Freenet, want de servers kunnen zich overal ter wereld bevinden en zijn ontraceerbaar.

"Omdat het gedecentraliseerd is, kan niemand er verantwoordelijk voor worden gehouden", aldus Clarke. "Zodra het is vrijgegeven heeft het geen zin om mij aan te pakken. Er is niets wat ik, of iemand anders, kan doen om het tegen te houden."