De Nederlandse ov-bedrijven kunnen zich opmaken voor een grotere stroom claimbedrijven over mislukte checkouts van de ov-chipkaart.

De nieuwe iPhone-app OV Butler neemt namelijk het verplichte papierwerk voor het indienen van restitutieverzoeken van de boetes voor niet uitchecken uit handen. Met de app kunnen reizigers met een ov-chipkaart die de officiële site ov-chipkaart.nl gebruiken zien wanneer ze een reis hebben afgerond zonder uit te checken, wat ze op een boete is komen te staan. Vervolgens kunnen ze doorklikken om meteen een claim in te dienen bij een van de tien ov-bedrijven die de ov-chipkaart aanbieden. Ook is restitutie claimen bij meer dan een half uur vertraging tijdens een NS-treinreis mogelijk met de app.

Reizigers met een ov-chipkaart moeten nu 4 euro (bus, metro) tot 20 euro (trein) boete betalen als ze om wat voor reden dan ook niet zijn uitgecheckt. Bij vrijwel alle ov-bedrijven gaat het geld terugvragen nog uitsluitend door per brief een beroep te doen op de coulanceregeling. Het bedrijf achter OV Butler stuurt deze brieven voor zijn gebruikers op basis van de ingevulde informatie in de app.

Grote printer

"We hebben bij een technische partner een grote printer staan die alle claims afdrukt", vertelt Jelle Prins van Moop Mobility, dat de app zonder toestemming van de ov-bedrijven maakte. Prins startte zijn app-bedrijf in 2010 samen met Dennis Stevense van de iPhone-app Trein. De nieuwe app OV Butler verschijnt donderdag in de App Store, en binnenkort ook in de Android Market.

De app kan zorgen voor een grote stroom aan claimbrieven wat het coulancesysteem voor teruggave bij vergeten checkouts onder druk kan zetten. Prins: "Wij hebben het zelf getest en kregen bijna altijd van ov-bedrijven ons geld terug als we opgaven dat we niet konden uitchecken." Dit is overigens voor de vervoerbedrijven lastig te checken. Hoeveel gebruikers met dezelfde reden een restitutieverzoek kunnen indienen is onduidelijk.

OV Butler gebruikt de persoonlijke reisgegevens van gebruikers die via Ov-chipkaart.nl worden opgehaald. App-gebruikers moeten hiervoor eerst hun logingegevens voor die site invullen. Ze geven toestemming dat hun reisgegevens geanonimiseerd worden gebruik. Ook vullen ze allerlei persoonlijke gegevens, zoals bankrekeningnummers, in omdat deze nodig zijn om een claim in te dienen. In sommige gevallen moet met de app een handtekening op het scherm worden gezet omdat deze ook op de brief moet komen.

Beheerder TransLink Systems (TLS) zou de toegang voor de app tot ov-chipkaart.nl technisch kunnen blokkeren. Prins verwacht dat niet en is van plan de app steeds aan te passen om toegang tot de eigen reisdata van gebruikers te kunnen krijgen. "De gegevens over jouw ov-reizen horen van de reiziger zelf te zijn." Hij verwacht dat ov-bedrijven zullen schrikken van zijn app. "Maar ik verwacht niet dat ze technische drempels op zullen werpen omdat ze het dan de reiziger uiteindelijk een stuk moeilijker maken", aldus Prins.

TLS heeft nog geen bezwaren tegen de app. "Als mensen zelf hun login-gegevens opgeven dat geven ze zelf toestemming. We komen wel tegen apps juridisch in actie die ons beeldrecht schenden of ten onrechte onze naam gebruiken", aldus een woordvoerder.

Anonieme reisdata

Gebruik van de OV Butler is gratis. Moop Mobility wil met de app ook geanonimiseerde data van alle reisstromen in Nederland verzamelen. Die gegevens zouden zijn aan te bieden aan ov-bedrijven voor het verbeteren van het openbaar vervoer. "Als je ziet dat veel mensen op dezelfde plek overstappen dan zou je bijvoorbeeld de overstaptijden of een lijn kunnen aanpassen. Ook kunnen ov-bedrijven met onze gegevens goed zien op welke plekken de ov-chipkaartpaaltjes vaak stuk zijn of op onduidelijke plekken staan," aldus Prins. "We willen een deel van de anonieme reisdata ook vrijgegeven zodat anderen daar analyses op kunnen loslaten of dat creatieven er visualisaties van kunnen maken."

Een andere toekomstige toepassing is volgens Prins dat op basis van het reisgedrag suggesties zijn te doen voor bijvoorbeeld het nemen van een abonnement omdat dat op basis van een veelgemaakte reis goedkoper zou zijn. Dit soort commerciële aanbiedingen mogen ov-bedrijven om privacyredenen overigens niet doen. De reisgegevens mochten bij de invoering van de ov-chipkaart volgens toezichthouder College Bescherming Persoonsgegevens niet worden gebruikt voor marketingdoeleinden. De zegsvrouw van TLS betwijfelt of Moop Mobility de reisdata wel zou mogen gebruiken voor het aanbevelen van reisproducten, maar wil dit verder niet toelichten.

NS is benieuwd

De NS laat in een reactie weten 'erg benieuwd te zijn' naar OV Butler. "Maar het is lastig te reageren op iets waar je nog niet de details van kent." De NS-woordvoerder vraagt zich af 'of de privacy goed is geregeld'. De NS stelt in zijn reactie dat NS-/OV-Jaar-abonnementhouders al wel digitaal hun geld kunnen terugvragen bij vertraging. "We zijn dat ook aan het uitbreiden voor onze andere klanten." Als NS-reizigers vergeten uit te checken met de ov-chipkaart kunnen ze ook naar de klantenservice bellen om dit te herstellen. Bij de andere negen ov-bedrijven kan dit niet.