Mijn eerste "beetje smart"phone was een Sony Ericsson W810. Het apparaat had een kleurenschermpje, de resolutie was 176x220. Je kon er foto's mee maken (2 megapixel) en je kon er een koptelefoon op aansluiten en MP3 muziek mee luisteren. Het toestel was 2 centimeter dik en de compacte lengte van 10 centimeter was te danken aan de mogelijkheid om het toetsenbordje uit te schuiven.

Smarter was het toestel nog niet, want je kon er geen apps op laden maar een ding was wel veel slimmer dan wat je op welke hedendaagse smartphone ziet: aan de zijkant zat een oogje waar je een koordje doorheen kon halen. Dat koordje ging bij het oppakken van de telefoon direct om de pols. Mocht je de telefoon laten vallen dan hing 'ie te bungelen aan het koordje en kon je er mee verder.

Zo'n oogje lijkt me technisch in het ontwerp niet zo'n probleem maar het is waarschijnlijk heel uncool. In plaats daarvan worden vallen smartphones massaal op de grond of in toiletpotten of waar dan ook. De eigenaar zegt na afloop hoe geweldig zijn apparaat is omdat het een waterdicht exemplaar betrof dat zo weer uit de wc pot kon worden gevist of dat diverse beschermlagen tot een nauwelijks zichtbare kras op het scherm hebben geleid.

Ik moest daaraan denken toen ik las dat de nieuwste Apple iPhone, de X, van een glassoort is gemaakt die vrijwel 100% zeker breekt bij een val. Dat testte een aantal organisaties, zoals SquareTrade en CNet. Het apparaat kan in een klap onbruikbaar worden wanneer het glas grotendeels versplintert in plaats van scheurt. De reparatiekosten zijn in dat geval ruim 500 euro; een gewone schermreparatie kost zo'n 300 euro, beide prijzen indien je geen speciaal Apple Carepack hebt gekocht.

Toch haasten fans zich massaal naar de winkels om deze extreem dure smartphone in huis te halen. Nu ben ik geen iPhone gebruiker, ik gebruik een smartphone relatief weinig, maar ik verbaas me over het talent van Apple om zoveel mensen bereid te krijgen zoveel extra te betalen voor vooral een kennelijke 'cool factor'.

Ja, ik weet dat de iPhone snel werkt en dat het bedieningsgemak hoog wordt aangeschreven omdat het vrij logisch in elkaar zit. Uit berichten die ik krijg van iPhone-bezitters die de spraakherkenning gebruiken kan ik afleiden dat spraakherkenning op een iPhone nog steeds op hetzelfde "veelbelovende" niveau staat als 20 jaar geleden. Verder zal het ongetwijfeld allemaal prachtig werken. Maar is ook logisch hoeveel er wordt opgeofferd om cool te zijn?

Zo werd hier al eerder beschreven dat een scherm presenteren dat zich over de hele telefoon uitstrekt wel een leuk idee is maar dat je dan eigenlijk ook iets moet hebben uitgevonden om de camera die richting je gezicht staat ergens onder dat scherm te laten werken. Dat kan Apple nog niet en daarom kunnen iPhone X-kopers nu genieten van film en foto's met een hap er uit.

Als je het toestel horizontaal houdt wordt het beeld namelijk ook over het hele scherm geprojecteerd behalve dan over de plaats waar de camera zit. Tel daarbij de kwetsbaarheid van het glaswerk op zonder de mogelijkheid om, ouderwets, een koordje vast te zetten en het lijkt er op dat het verdienmodel van Apple de komende periode in toenemende mate bepaald wordt door schermreparaties, die bij Apple doorgaans net zoveel kosten als een al wat luxere smartphone, die 300 euro dus.

Apple raadt mensen aan om een telefoonhoesje te kopen en een beschermingscoating voor het glas. Dat roept de vraag op waarom dat dan niet in het ontwerp is meegenomen. Dus eerst ontwerp je een smartphone die een onvergelijkbare ervaring moet bieden qua uitstraling en daarna raad je aan om die uitstraling weer teniet te doen door het in een stevige hoes te stoppen en een coating op het glas aan te brengen.

Apple is niet de enige waar duurzaamheid geen issue meer lijkt te zijn. Vorig jaar had ik een Surface van een klant binnen met de vraag of ik iets kon zeggen over een aantal terugkerende problemen. Soms zag hij bij het opstarten een zwart scherm met het logo dat bleef staan. Het systeem startte niet verder op. De pen deed het op zich goed, behalve in de bovenste en onderste 'regel' van het scherm. Ook de touch gevoeligheid vond de klant onvoldoende. Je zag verder dat het beginscherm schokkerig opschoof. Dat kon het gevolg zijn van de niet toereikende werking van de touch en/of van onvolkomenheden in Windows 10.

In eerdere artikelen heb ik regelmatig mijn bezorgdheid uitgesproken over de grote kans dat een bepaalde instelling de werking van je systeem negatief beïnvloedt zonder dat Windows in staat is dit afdoende te herstellen of zelfs maar te diagnosticeren. Er wordt dan wel al jaren gewerkt aan steeds "slimmere" software maar ook bij de pogingen om dit probleem op te lossen bleek dat er op dat gebied eigenlijk nauwelijks vooruitgang is geboekt.

Geen van de troubleshooters losten het probleem op en diverse meer tijdrovende acties hadden evenmin resultaat. Nu is de Surface support echter voortreffelijk. Ik kon een speciaal nummer bellen waar ik te woord werd gestaan door iemand die ook echt wel kennis had van probleemoplossing van Windows 10. De klassieke helpdeskvraag ("heeft u de Pc al eens aan en uitgezet") bleef achterwege en al spoedig kwam hij tot de conclusie dat ik qua software instellingen alles had geprobeerd wat er mogelijk was.

Ik moest de PC opsturen, deze zou onder garantie vervangen worden? Vervangen, vroeg ik verbaasd? Ja, dat was de policy met een Surface. Ik moest de nieuwprijs van een Surface betalen, van de huidige Surface alle data back-uppen en deze softwarematig in de fabrieksinstellingen terugbrengen, dus een volledige Windows systeem "refresh" uitvoeren en zorgen dat ik de Surface binnen 14 dagen terug zou sturen. Ik moest op de toegestuurde Surface alles opnieuw installeren en weer van de gebackupte data voorzien en inderdaad werd het betaalde bedrag volledig gecrediteerd.

De toegestuurde Surface leek mij gloednieuw of minstens als gloednieuw "gerefurbished". Dat klinkt dus als voortreffelijke Surface service maar is het dat ook? Als je het bedrag voor een nieuwe Surface niet direct hebt liggen moet je eerst wachten tot de oude is ontvangen en is gecrediteerd. Verder moet je alles opnieuw installeren, terwijl het probleem wellicht niets met de software installatie te maken had.

Tel daar bij op dat eenvoudige reparaties aan de nieuwste Surface modellen niet echt simpel zijn en je weet dat een simpel hardware probleempje waarschijnlijk het hele circus van opsturen, nieuwe Pc, oude refurbishen en terugsturen in werking zet. Niet echt milieuvriendelijk.

In de RobecoSam duurzaamheidsindex valt op dat Microsoft daarin weliswaar geen classificatie haalde maar b.v. Apple zich niet eens als beoordelingskandidaat stelde. Natuurlijk hangt het eindresultaat van de criteria af, en van de insteek van de maker van zo'n rapport. Een ander interessant rapport is de "Guide to Greener Electronics" van Greenpeace.

Hieruit blijkt dat Apple met een B- na het Nederlandse Fairphone (dat een duurzame en eerlijk geproduceerde smartphone maakt) het hoogst scoort; Microsoft scoort een C-, en Samsung een D-. Microsoft en Apple laten datacenters steeds meer op duurzame energie draaien wat mooi is, al is een deel "papieren" duurzame energie. In dat geval worden compensatiecertificaten gekocht en komt de benodigde stroom niet direct of aanwijsbaar uit duurzame energie.

Apple, Microsoft en Samsung gaan volgens dit rapport echter de verkeerde kant op wat betreft hun ontwerpstrategie. En dan komt ook Greenpeace uit op de snelle veroudering van de producten en de beperkte repareerbaarheid van hun producten.