Uit de verklaring van Shanks blijkt dat een clausule in het contract met Apple “zeker een factor” was in het vormen van een alliantie, waarin niet retailers zoals Amazon maar de uitgevers zelf de prijzen controleerden, aangestuurd door Apple.

“Het feit dat er een gelijke clausule in het contract stond maakte het min of meer een gegeven dat we over moesten gaan op een agency-model”, tekent Reuters op uit de mond van de CEO van Penguin. Bij een agency-model kan een uitgever een prijs of prijsbereik opgeven, waarbij de verkoper (als agent) een percentage opstrijkt.

Apple ontkent alles

De uitgevers hebben inmiddels één voor één geschikt, voor een totaalbedrag van 164 miljoen dollar, wat hen vrijpleit van verdere vervolging. Apple blijft daarom als enige partij over maar ontkent alle aantijgingen. CEO Tim Cook noemde maandag bij het begin van de rechtszaak de hele gang van zaken “bizar.”

Volgens de fabrikant van de iPad en uitbater van de iTunes App Store hadden de uitgeverijen in 2009 op zichzelf al besloten het agency-model na te streven. Justitie zit de iPad-maker echter op de hielen en schildert Apple af als de cruciale aanjager en bemiddelaar in de afspraken over e-bookprijzen.

Apple profiteerde volop van de slimme deal. Het roomde zelf 30 procent van de inkomsten af, terwijl uitgevers beloofden de e-books elders niet goedkoper aan te bieden.

Opvallende uitspraken

Shanks is de eerste baas van de uitgeverijen die gehoord wordt en doet enkele opvallende uitspraken. Zijn bedrijf Penguin was lang een serieuze verdachte voor Justitie maar schikte op 22 mei voor het hoogste bedrag (75 miljoen dollar) van alle uitgeverijen.

Toch kaart Shanks in zijn getuigenis aan dat in 2009 e-bookreus Amazon de uitgeverijen in de houdgreep had. Hij was bezorgd over de lage prijzen van Amazon, destijds één van de grootste klanten voor boeken van Penguin, dat daarbij goed was voor zo’n 90 procent van zijn e-bookverkopen.

Amazons strategie om nieuwe uitgaven en bestsellers voor 9,99 dollar te verkopen, was volgens Penguin-baas een bedreiging voor het ontwrichten van “een fijngevoelig ecosysteem” waarin mensen die minder voor een boek wilden betalen, wachtten tot na de uitgave van de hardcover.

“Wat er gebeurde was dat de prijs van 9,99 dollar ervoor zorgde dat het de hardcover edities, die gemiddeld werden verkocht voor 26 dollar, kannibaliseerde”, aldus Shanks.

Ook Apple een bedreiging

Maar ook Apple bleek drie jaar geleden een potentiele bedreiging. Penguin bood namelijk veel weerstand tegen de zogeheten ‘most favored nation’ (MFN) clausule. Deze contractuele overeenkomst tussen leverancier en klant betekent dat laatstgenoemde dezelfde prijsvoorwaarden krijgt als andere klanten. De MFN-clausule is overigens geen vreemd verschijnsel in de retailbranche.

Penguin was bang dat het geld zou verliezen door deze clausule, wanneer Apple dezelfde prijzen zou hanteren als Amazon maar daarbovenop ook een commissie zou nemen. Een verklaring die enigszins in het voordeel van Apple spreekt, aangezien het aangeeft dat de uiteindelijke prijsafspraken na veel over en weer vechten tot stand zijn gekomen in plaats van opgelegd door Apple, als cruciale aanjager.

Amazon schreeuwt en dreigt

Shanks verklaarde verder dat Penguin akkoord ging met Apple’s voorwaarden nadat alle andere uitgeverijen (HarperCollins, Simon & Schuster, Hachette en Macmillan) dat hadden gedaan. De CEO benaderde vervolgens Amazon voor hetzelfde model. Alhoewel Penguin de laatste uitgeverij was die bij Amazon aanklopte, waren de onderhandelingen volgens hem lastig. “Ze gilden en schreeuwden en dreigden”, verklaart Shanks. “Het was een erg onplezierige bijeenkomst.”