In de aanloop naar de publicatie van een boek over zijn tijd bij Microsoft licht voormalig senior vice-president Joachim Kempin alvast een tipje van de sluier op. Hij uit de kritiek dat de Windows-reus de grote technologische aardverschuivingen van de afgelopen tien jaar heeft gemist. Het beeld van een vastgeroeste gigant doemt op, of van een olietanker die maar doorstoomt.

Kapitein Ahab?

Dit onder leiding van 'kapitein' Steve Ballmer. Een ceo die volgens de uit de school klappende Kempin zijn handen stevig op het roer heeft, vasthoudt aan de koers, geen tegenspraak duldt én geen rivalen om zich heen tolereert. Van het opleiden van een opvolger is dan ook geen sprake. Net zomin als van het uitstippelen van een radikaal andere koers, laat staan het inslaan daarvan.

Onder de gevelde potentiële ceo's zouden zich zowel oudgedienden als buitenstaanders bevinden. Kempin noemt de van HP afkomstige Rick Belluzzo, maar ook voormalig Windows-hoofd Kevin Johnson, Office-opperbaas Stephen Elop, softwareguru Ray Ozzie en meest recent nog Windows-redder Steven Sinofsky. Al die Microsoft-topmensen zijn uitgevlogen, naar uitdagingen bij andere bedrijven of projecten.

Buitenstaanders versus insider

Dergelijke kritiek heeft in de afgelopen jaren wel vaker geklonken. Vaak werd die geuit door aandeelhouders die slechts uit zijn op snel gewin en bij een iets minder sterke groei al moord en brand kunnen schreeuwen. Of bijvoorbeeld door analisten en ondernemers annex business-journalisten, zoals van Forbes. Dat gerenommeerde Amerikaanse zakenblad riep Ballmer in mei vorig jaar uit tot slechtste ceo van Amerika. Hij had allang ontslagen moeten zijn, luidde toen het harde oordeel.

Wat de nieuwste criticaster van Ballmer meer gewicht geeft, is zijn 'afkomst'. Kempin is ex-Microsoft en heeft daarbij meerdere punten op zijn cv staan die zijn oordeel zwaarder laten wegen. Hij heeft én jarenlang bij Microsoft gewerkt én dat al vanaf het prille begin. Hij diende als rechterhand van grondlegger en toenmalig ceo Bill Gates tijdens een flinke groeiperiode van het bedrijf. Hij heeft zelf bijgedragen aan dat succes en diende tot slot ook nog even onder Ballmer.

Allebei oudgedienden

Kempin trad al in 1983 aan bij Microsoft, aanvankelijk als regionaal directeur voor de vestiging in Duitsland. Ballmer was toen krap drie jaar in dienst, door zijn oud-studiegenoot Gates aangetrokken om Microsoft meer 'business sense' te geven wat de leiding en sales betrof. Microsoft was toen groot in de kleine markt van programmeertalen voor de zogeheten microcomputers.

Criticaster Kempin was er niet slechts van het begin af aan bij, maar heeft ook de Windows-groeispurt van Microsoft eigenhandig aangejaagd en gestuurd. Lees verder op pagina 2.

IBM had in 1981 zijn eerste personal computer (pc) uitgebracht, met daarop Microsofts PC-DOS (later MS-DOS). Daarmee kreeg de goedkope eenvoudige 'micro' een plekje in de bedrijfswereld kreeg. Toen Kempin aan boord kwam, waren net de eerste kloon-pc's verschenen, machines van fabrikanten als Compaq die bij Microsoft een licentie op MS-DOS kochten. En zo is de pc-industrie ontstaan, een industrie die later nog veel groter is geworden. En de in 1987 naar de VS gemigreerde Kempin heeft daarin een sleutelrol gespeeld. Hij ging enkele jaren later over de contracten met de pc-makers (oem's) voor licenties op Windows.

Antitrustproblemen

Microsoft wist met zijn grafische besturingssysteem bindende afspraken te maken met de oem's. Daarbij kon het voorwaarden afdwingen die concurrenten buitensloten of die applicatiemakers aan banden legden. Naar verluidt vooral het werk van de keiharde onderhandelaar Kempin. Die Microsoft-manager had inmiddels een reputatie als de 'enforcer' van Bill Gates. De sterke, uitvoerende man naast de machtige, opperste topman.

De stuurman naast de toenmalige kapitein, die sommige pc-makers korting gaf voor bijvoorbeeld het meeleveren van Internet Explorer of het weglaten van ongewenste, concurrerende software. Dergelijke afspraken en de bindende contracten waarin ze stonden, bleken later niet alleen geld binnen te brengen, maar ook serieuze problemen. Antitrustproblemen.

Microsoft zelf bedreigd

Langlopende en serieus bedreigende problemen. Microsoft dreigde opgedeeld te worden, of aan banden gelegd. Inmiddels was salesmanager Ballmer ook flink aan het opklimmen. In 2000 is de oudgediende benoemd tot ceo. Rond diezelfde tijd is de - toen wel controversieel te noemen - Kempin op een zijspoor gezet.

De topman, die nu letterlijk een boekje opendoet, mocht in de zomer van 2001 zijn taken als senior vice-president neerleggen. Zijn nieuwe baan binnen Microsoft? Leider van 'speciale projecten', die aanvankelijk nog niet waren bepaald, onder het toeziend oog van de kersverse ceo Ballmer. Uiteindelijk heeft Kempin in 2002 Microsoft verlaten.

'Ballmer is een coo, geen ceo'

De ex-topman heeft het bedrijf niet volledig achter zich gelaten. Hij zegt tegen persbureau Reuters nu dat hij zo'n twee jaar geleden nog met Ballmer heeft gesproken. Kempin heeft toen zijn bezorgdheid over (of kritiek op) de managementstijl van Baller geuit, en de koers van het bedrijf. Sindsdien heeft de opgestapt veteraan geen veranderingen gezien. Volgens hem is het nu echt wel tijd voor drastische maatregelen, zoals bijvoorbeeld het opstappen van Ballmer.

“Steve is een erg goede businessman. Benoem hem tot operationeel directeur (coo) en niet tot ceo, en je bedrijf doet het fantastisch", oordeelt Kempin nu. “Ik respecteer hem, maar er zijn beperkingen in wat hij wel en niet kan, en misschien realiseert hij dat zichzelf niet." Zowel Ballmer als Gates hebben een exemplaar toegestuurd gekregen van Kempins boek waarin hij zijn tijd bij Microsoft beschrijft en zijn oordeel velt over het bedrijf anno nu.