Dit blijkt uit de definitieve onderzoeksrapportage die is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Het onderzoek moet in kaart brengen wat de huidige stand is van de invoering van het systeem onder de Nederlandse gemeenten. Vanaf januari 2010 zijn gemeenten en afnemers wettelijk verplicht gebruik te maken van de Basisregistratie Personen. Dit houdt in dat zij bij het uitvoeren van publiekrechtelijke taken gebruik moeten maken van actuele persoonsgegevens uit de Gemeentelijke Basisadministratie Persoonsgegevens (GBA), meldt het ministerie.

Bij die verplichte invoering, waarvan de deadline dus niet door alle partijen is gehaald, stuiten gemeenten vooral op organisatorische en technische problemen. Van de 240 gemeenten die zich in de eerste vier fases van de invoering bevinden, noemden 181 respondenten in totaal 296 knelpunten. Op ict/technisch gebied worden in totaal 112 problemen opgesomd door de gemeenten. Daarmee staan technische problemen op een tweede plek, achter organisatorische problemen die 137 keer genoemd worden.

Wachten op leverancier

"Van de 137 gemeenten die met organisatorische problemen kampen, noemen 54 gemeenten ook technische/ICT belemmeringen", aldus de onderzoekers. Vijf gemeenten binnen die groep hebben bovendien financiële problemen. Daarnaast is er nog in 15 gevallen aangegeven dat er gewacht moet worden op de ict-leverancier totdat het nieuwe systeem kan worden ingevoerd.

De technische pijn lijkt vooral te zitten in het realiseren van een terugmeldvoorziening. Als een afnemer twijfelt aan de juistheid van de opgehaalde gegevens dan is die verplicht dit terug te melden aan aan de GBA. De gemeenten die over de gegevens gaan, hebben vervolgens de plicht die terugmeldingen te onderzoeken en waar nodig de gegevens te corrigeren. Ook dit terugmelden is vanaf 1 januari 2010 verplicht, maar in de praktijk dus nog niet overal ingevoerd.

Terugmeldsysteem

Veel gemeenten hebben inderdaad nog geen terugmeldsysteem in werking, zo blijkt uit het onderzoek. Van de 430 gemeenten heeft inmiddels 72 procent een terugmeldvoorziening. Bij 62 gemeenten loopt er een aansluittraject voor het invoeren van van het systeem. "Met de resterende 60 gemeenten (14%) is nog geen contact geweest over de terugmeldvoorziening", staat te lezen in het rapport. "Het gaat dan vaak om gemeenten die achterblijven met de invoering van de Basisregistratie Personen. Het aansluiten op de terugmeldvoorziening lijkt in de praktijk één van de laatste stappen die een gemeente doorloopt bij invoering."

Ook bij afnemers zoals bijvoorbeeld zorginstellingen, pensioenfondsen en verzekeraars zijn de technische problemen groot. "De meest genoemde belemmering is technisch van aard", constateren de onderzoekers. Genoemde struikelpunten zijn: aanpassingen in de eigen informatiesystemen, wachten op gemeenschappelijke voorzieningen als de Overheidsdatabase, en het gelijktijdige invoeren van nieuwe systemen zoals BSN en het Digitaal Dossier.

Cultuuromslag

Volgens Binnenlandse Zaken (BZK) ligt het probleem niet direct bij het invoeren van het terugmeldsysteem maar zit de pijn juist bij het begin van de projecten. "De cultuuromslag is een groter probleem", zegt een woordvoerder van het ministerie.

Gemeenten zijn nu eenmaal gewend aan hun eigen oude systemen en kunnen moeilijk omschakelen naar een nieuw systeem. Daarbij komen vervolgens de eventuele financiële lasten en de ophoping van lasten. "Als je al ict-dingen hebt lopen en dit er ook nog bij komt, kan dat lastig zijn", aldus de zegsvrouw.

Afronding

Van de 122 gemeenten die nog niet beschikken over een terugmeldvoorziening bevinden zich er 93 zich naar eigen inschatting in fase 4 of 5, de laatste fases van de invoering. "Alle achterblijvende gemeenten verwachten nog dit jaar de Basisregistratie Personen ingevoerd te hebben", stelt het rapport.

Dat betekent niet dat aan het eind van het jaar alle instanties overweg kunnen met het systeem. Zestig procent van de afnemers in de gezondheidszorg verwacht de invoering van de Basisregistratie Personen pas in het vierde kwartaal van 2010 af te ronden. Gebruik volgt daarna dan pas. En 15 procent van de afnemers is pas "na 2010" klaar met het afronden van van het systeem.

Update:

Begin dit jaar meldde staatssecretaris Ank Bijleveld van BZK nog dat "ruim 65 procent van de gemeenten klaar of bijna klaar is" met de invoering van de GBA als basisregistratie. Het is niet duidelijk welk gedeelte toen echt klaar was, en welk gedeelte dus niet.

Update 16.13 uur: Commentaar van Binnenlandse Zaken toegevoegd.