Bij de Tweede Kamerverkiezingen aanstaande woensdag zullen opnieuw nieuwe Nedap stemcomputers getest worden op een stembureau in de gemeente Renkum en Helmond. Hierbij kunnen burgers na het stemmen met het rode potlood ook een uitnodiging krijgen hun stem op de computer uit te brengen.

In maart werden ook al proeven gedaan in twee gemeenten gedaan. Maar het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) vindt dat met de proeven valse verwachtingen worden gecreëerd, omdat er sowieso geen stemcomputers komen in de nabije toekomst.

Het departement spreekt van een 'verkeerd signaal' dat slechts 'verwarrend kan werken bij de kiezers', zo blijkt uit de stukken die uw verslaggever in handen kreeg met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob).

Geen broncode

De gemeenten Doetinchem en Oost-Gelre, die in maart bij de gemeenteraadsverkiezingen als proeftuin diende, beschikken niet over de broncode. Daarmee weten zij dus niet hoe de telling precies in zijn werking gaat en hoe de presentatie van de uitslag tot stand komt. Precies dat was een van de pijnpunten, waarom de Stichting “Wij Vertrouwen Stemcomputers Niet” zich tegen het digitaal stemmen heeft gekeerd.

Een voorlichter van Nedap erkent dat de broncode nu niet openbaar is. Zijn verwachting is dat dit zal veranderen op het moment dat de overheid publicatie eist. Hoe de burger dan kan controleren of de computer dezelfde code bevat als wat hij heeft mogen inzien, is nu nog niet helder. “Dat soort problemen moeten echt worden opgelost”, vertelt een woordvoerster van BZK tegenover Webwereld.

Geen interesse

Of dat daadwerkelijk een probleem gaat vormen, is nog maar helemaal de vraag. Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft bij herhaling aangegeven geen plaats voor stemcomputers te zien. In maart benadrukte een voorlichter nog dat er een lange geschiedenis is en dat er geen plannen zijn voor een herinvoering. Ook staatssecretaris Ank Bijleveld (CDA) resoneerde die opinie. “Als er al iets komt dan zullen er toch duidelijke regels komen hoe zo'n systeem vorm moet krijgen”, stelt het departement nu.

Ook uit de stukken wordt dat heel duidelijk. Op 23 februari stuurt een voorlichter een e-mail naar de collega bij BZK met het persbericht ter informatie. Daarbij is het verzoek dit ook onder de aandacht te brengen van de rechterhand van Bijleveld, die met dit dossier bezig is.

Nog geen twintig minuten later komt het antwoord dat weinig aan duidelijkheid te wensen overlaat: “Fijn dat je me hierop attendeert. Onze reactie zal zijn dat wij dit niet verstandig vinden van Doetinchem en Oost Gelre omdat het verwarrend kan werken bij de kiezers en er ook een verkeerd signaal mee wordt afgegeven. Zoals bekend bestaat er geen wettelijke grondslag meer voor stemmen met stemmachines en er is nu ook geen voornemen dit weer mogelijk te maken.”

Wel interesse

Anderen zijn overigens wel benieuwd. Een ambtenaar uit België is 'bijzonder geïnteresseerd' en zoekt contact met de gemeente Doetinchem. “Zowel de Belgische federale overheid als de Vlaamse overheid hebben op dit moment (samen) een overheidsopdracht lopen voor de ontwikkeling / aankoop van nieuwe stemcomputers”, schrijft de projectleider gemeenteraadsverkiezingen van de Vlaamse overheid. “Het bedrijf Nedap is hierbij, samen met 4 andere bedrijven, betrokken.”

Ook reageert een medewerker van de gemeente Eindhoven naar Nedap. Het bedrijf nodigt de gemeente uit voor een demo en technische informatie, maar verwijst voor communicatie door naar de gemeenten.

Nedap bericht in een e-mail op 5 maart de burgemeesters van Oost-Gelre en Doetinchem erg positief over de proef te zijn: “De overweldigende reacties van de burgers die met het experiment hebben meegedaan hebben ons een enorme stimulans en steun gegeven om het systeem verder te perfectioneren, teneinde het definitief geschikt te maken voor inzet bij echte verkiezingen in Nederland en het buitenland waar we eveneens tekenen voor interesse voor het systeem mogen waarnemen.”

Campagne

De documenten bevestigen het beeld dat de gemeenten Doetinchem en Oost-Gelre een ware campagne hebben gevoerd om de stemcomputer aan de man te brengen. Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten ondersteunt de roep om zo snel mogelijk het rode potlood te verbannen.

De nieuwe stemcomputer van Nedap laat een kiezer een bonnetje met zijn stem uitprinten. Vervolgens gaat het biljet in een enveloppe, waarbij alleen een barcode zichtbaar is. Een elektronische, doorzichtige stembus scant de barcode en telt zo automatisch de stemmen. Nedap en de gemeenten Doetinchem en Oost-Gelre noemen dat na wat discussie "verbeterd papierstemmen".

Webwereld maakt bij de gemeenteraadsverkiezingen een video. Er is een korte en een uitgebreide versie beschikbaar.